เงินปันผลมาจากไหน บริษัทแจกเงินได้อย่างไร

นักลงทุนหลายคนชื่นชอบ “หุ้นปันผล” เพราะเพียงถือหุ้นไว้ก็มีโอกาสได้รับเงินเข้าบัญชีปีละ 1–2 ครั้ง หรือบางบริษัทอาจจ่ายทุกไตรมาส

แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า เงินปันผลที่ได้รับนั้นมาจากไหน?

บริษัทสามารถแจกเงินให้ผู้ถือหุ้นได้เรื่อย ๆ จริงหรือ หรือเป็นเพียงการย้ายเงินจากกระเป๋าหนึ่งไปอีกกระเป๋าหนึ่ง

คำตอบอยู่ที่ผลประกอบการและฐานะการเงินของบริษัทนั่นเอง

เงินปันผล คือการแบ่งกำไรให้เจ้าของบริษัท

เมื่อคุณซื้อหุ้น คุณไม่ได้เป็นเพียงนักเก็งกำไร แต่กลายเป็น “เจ้าของร่วม” ของบริษัทตามสัดส่วนหุ้นที่ถืออยู่

เมื่อบริษัทดำเนินธุรกิจแล้วมีกำไร หลังหักค่าใช้จ่าย ภาษี และจัดสรรเงินสำรองตามกฎหมาย บริษัทอาจนำกำไรส่วนหนึ่งมาแบ่งคืนให้ผู้ถือหุ้น เรียกว่า เงินปันผล (Dividend)

พูดง่าย ๆ คือ บริษัทนำผลกำไรที่ธุรกิจสร้างได้มาแบ่งให้เจ้าของกิจการ

สำหรับบริษัทมหาชนในประเทศไทย กฎหมายกำหนดว่าห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากกำไร และหากบริษัทยังมีผลขาดทุนสะสมอยู่ก็ไม่สามารถจ่ายปันผลได้ นอกจากนี้ บริษัทต้องจัดสรรกำไรสุทธิประจำปีเป็นทุนสำรองตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดด้วย (กรมพัฒนาธุรกิจการค้า)

การจ่ายปันผลประจำปีโดยทั่วไปต้องได้รับอนุมัติจากที่ประชุมผู้ถือหุ้น ส่วนเงินปันผลระหว่างกาล คณะกรรมการอาจมีมติจ่ายได้เมื่อบริษัทมีกำไรเพียงพอและข้อบังคับบริษัทเปิดทางไว้

แล้วบริษัทหากำไรจากไหน?

กำไรของแต่ละบริษัทมาจากธุรกิจที่แตกต่างกัน เช่น

• บริษัทค้าปลีกได้กำไรจากการขายสินค้า
• ธนาคารได้กำไรจากดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียม
• โรงพยาบาลได้กำไรจากการให้บริการทางการแพทย์
• โรงงานได้กำไรจากการผลิตและจำหน่ายสินค้า
• บริษัทพลังงานได้กำไรจากการขายไฟฟ้า น้ำมัน หรือก๊าซธรรมชาติ

หากบริษัทบริหารงานได้ดี มีรายได้มากกว่าค่าใช้จ่าย ก็จะมีกำไรเพิ่มขึ้น ส่วนกำไรที่ยังไม่ได้จ่ายออกและเก็บสะสมไว้ในบริษัทเรียกว่า “กำไรสะสม” ซึ่งเป็นแหล่งสำคัญของการจ่ายเงินปันผลในอนาคต

ทุกบริษัทที่มีกำไรต้องจ่ายปันผลหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่จำเป็น

แม้บริษัทจะมีกำไร แต่ก็สามารถเลือกเก็บกำไรไว้ลงทุนต่อได้ เช่น

• สร้างโรงงานแห่งใหม่
• ขยายสาขา
• วิจัยและพัฒนาสินค้า
• ซื้อกิจการอื่น
• ลดภาระหนี้สิน

บริษัทที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วจึงมักนำกำไรกลับไปลงทุน เพื่อหวังสร้างผลตอบแทนที่มากขึ้นในอนาคต

ในทางกลับกัน บริษัทที่มีธุรกิจมั่นคงและไม่ต้องใช้เงินลงทุนเพื่อขยายกิจการมาก อาจเลือกจ่ายปันผลอย่างสม่ำเสมอ เพื่อคืนผลตอบแทนให้ผู้ถือหุ้น

ดังนั้น การไม่จ่ายปันผลไม่ได้แปลว่าบริษัทไม่ดีเสมอไป ต้องพิจารณาด้วยว่าบริษัทนำกำไรที่เก็บไว้ไปใช้แล้วสร้างผลตอบแทนได้คุ้มค่าหรือไม่

บริษัทเอาเงินสดจากไหนมาจ่าย?

หลายคนเข้าใจว่า เมื่อมีกำไรก็สามารถจ่ายเงินปันผลได้ทันที

แต่ในความเป็นจริง บริษัทต้องมีเงินสดเพียงพอด้วย เพราะ “กำไรทางบัญชี” กับ “เงินสดในมือ” ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

ตัวอย่างเช่น บริษัทขายสินค้าได้จำนวนมากและบันทึกรายได้แล้ว แต่ลูกค้ายังไม่ชำระเงิน แม้ในงบการเงินจะมีกำไร เงินสดก็อาจยังไม่เข้าบริษัท

หากเงินสดไม่เพียงพอ บริษัทอาจตัดสินใจเสนอจ่ายปันผลในอัตราที่ลดลง เก็บเงินไว้ใช้หมุนเวียน หรืองดจ่ายปันผลในรอบนั้น

เพราะฉะนั้น นักลงทุนจึงไม่ควรดูเพียงตัวเลขกำไร แต่ควรพิจารณางบกระแสเงินสด หนี้สิน เงินสดคงเหลือ และความจำเป็นในการลงทุนของบริษัทควบคู่กัน

ยิ่งปันผลสูง ยิ่งดีเสมอหรือไม่?

ไม่เสมอไป

บางบริษัทจ่ายปันผลสูงเพราะมีกำไรดี กระแสเงินสดแข็งแรง และฐานะการเงินมั่นคง

แต่บางบริษัทอาจมีอัตราผลตอบแทนจากเงินปันผล หรือ Dividend Yield สูง เพราะราคาหุ้นปรับตัวลดลงมาก ไม่ใช่เพราะบริษัทจ่ายเงินเพิ่มขึ้น

Dividend Yield คำนวณจากเงินปันผลต่อหุ้นหารด้วยราคาหุ้น แล้วคูณด้วย 100 ดังนั้น เมื่อราคาหุ้นลดลง ตัวเลขผลตอบแทนจากเงินปันผลก็อาจดูสูงขึ้นโดยอัตโนมัติ (ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย)

ในบางกรณี บริษัทอาจจ่ายปันผลสูงเพียงครั้งเดียวจากกำไรพิเศษ เช่น การขายทรัพย์สินหรือเงินลงทุน ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นเป็นประจำ

ดังนั้น ก่อนลงทุนในหุ้นปันผล ควรพิจารณาอย่างน้อย 3 เรื่อง ได้แก่

• บริษัทมีกำไรต่อเนื่องหรือไม่
• กระแสเงินสดแข็งแรงหรือไม่
• มีประวัติและนโยบายการจ่ายปันผลสม่ำเสมอหรือไม่

นอกจากนี้ ควรตรวจสอบด้วยว่าปันผลที่จ่ายมาจากผลประกอบการปกติ หรือมาจากรายการพิเศษที่อาจไม่เกิดขึ้นอีก

ได้รับเงินปันผลแล้ว มูลค่าบริษัทเปลี่ยนอย่างไร?

เมื่อบริษัทจ่ายเงินปันผล เงินสดของบริษัทจะลดลงตามจำนวนที่จ่ายออกไป

ในทางทฤษฎี ราคาหุ้นในวันขึ้นเครื่องหมาย XD (Excluding Dividend) มีโอกาสปรับลดลงตามมูลค่าเงินปันผลที่จ่าย เนื่องจากผู้ซื้อหุ้นตั้งแต่วันนั้นจะไม่ได้รับสิทธิปันผลรอบดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ราคาที่เกิดขึ้นจริงยังขึ้นอยู่กับภาวะตลาด ผลประกอบการ และความคาดหวังของนักลงทุนด้วย (SET Note)

ดังนั้น การได้รับเงินปันผลไม่ได้หมายความว่านักลงทุนมีกำไรเพิ่มขึ้นทันที เพราะราคาหุ้นอาจปรับลดลงในเวลาเดียวกัน

ผลตอบแทนที่แท้จริงจึงควรพิจารณาทั้งเงินปันผลที่ได้รับและการเปลี่ยนแปลงของราคาหุ้นควบคู่กัน หรือที่เรียกว่า “ผลตอบแทนรวม”

สรุป

เงินปันผลไม่ใช่เงินที่บริษัทสร้างขึ้นมาใหม่ แต่เป็นส่วนหนึ่งของกำไรที่ธุรกิจสร้างได้ แล้วนำมาแบ่งคืนให้ผู้ถือหุ้นในฐานะเจ้าของกิจการ

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกบริษัทที่มีกำไรจะจ่ายปันผล และไม่ใช่หุ้นที่มี Dividend Yield สูงทุกตัวจะเป็นการลงทุนที่ดีเสมอไป

การเลือกหุ้นปันผลที่มีคุณภาพจึงควรมองให้ลึกกว่าตัวเลขผลตอบแทน โดยพิจารณาความสามารถในการทำกำไร กระแสเงินสด ภาระหนี้ นโยบายการจ่ายปันผล และความแข็งแกร่งของธุรกิจในระยะยาว

เมื่อเข้าใจว่าเงินปันผลมาจากไหน นักลงทุนก็จะประเมินคุณภาพของหุ้นได้อย่างมีเหตุผล และวางแผนสร้างกระแสเงินสดจากการลงทุนได้รอบคอบมากขึ้น

SOURCES:

• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า — พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535
• ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย — SET Investnow
• ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย — SET e-Learning
• ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย — SET Note

REFERENCES:

• พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535
• ความหมายของเงินปันผล
• อัตราผลตอบแทนจากเงินปันผล
• SET Note: การลงทุนในหุ้นปันผลและผลของเครื่องหมาย XD