ลิปสติกบางแท่งมีส่วนผสมจากเกล็ดปลาจริงไหม

ประโยคที่ว่า “ลิปสติกบางชนิดทำจากเกล็ดปลา” ฟังแล้วชวนให้คิดว่าผู้ผลิตบดเกล็ดปลาใส่ลงไปในเนื้อลิปโดยตรง แต่ความจริงไม่ได้เป็นแบบนั้นเสียทีเดียว สิ่งที่เกี่ยวข้องกับเกล็ดปลาคือสารให้ประกายมุกชนิดหนึ่ง ซึ่งเคยถูกนำมาใช้ในเครื่องสำอางหลายประเภท รวมถึงลิปสติกบางสูตร

สารนั้นคือกัวนีน หรือ Guanine เป็นผลึกที่สะท้อนแสงได้ดี เมื่อเคลือบอยู่บนเกล็ดปลาจะทำให้ผิวปลาดูแวววาว เมื่อแยกและทำให้บริสุทธิ์แล้ว ผลึกชนิดนี้สามารถสร้างประกายเหลือบคล้ายมุกบนเครื่องสำอางได้ จึงเคยนิยมใช้ในลิปสติกสีมุก อายแชโดว์ ยาทาเล็บ และผลิตภัณฑ์ที่ต้องการความเงาวาว

ดังนั้นคำว่า “มีเกล็ดปลาอยู่ในลิปสติก” จึงเป็นการพูดแบบย่อจนทำให้เข้าใจผิด ตัวผลิตภัณฑ์ไม่ได้มีเศษเกล็ดปลาให้เห็นหรือสัมผัสได้ แต่เป็นการนำสารประกายจากวัตถุดิบที่มาจากปลาไปผ่านกระบวนการแยก ล้าง และทำให้เหมาะกับการใช้ในเครื่องสำอาง

เหตุผลที่ต้องใช้วัตถุดิบชนิดนี้ในอดีต เพราะผลึกกัวนีนเรียงตัวเป็นแผ่นบางและสะท้อนแสงได้เป็นธรรมชาติ ประกายที่ได้จะดูนุ่ม ไม่เป็นเม็ดวิบวับหยาบ ๆ คล้ายกากเพชร เมื่อทาลงบนริมฝีปากจึงช่วยให้สีดูมีมิติและเหลือบแสงตามมุมที่ขยับ

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าลิปสติกทุกแท่งที่มีประกายมุกจะต้องมีส่วนผสมจากปลา ปัจจุบันผู้ผลิตมีวัตถุดิบให้เลือกมากขึ้น ทั้งไมกาธรรมชาติ ไมกาสังเคราะห์ ซิลิกา และเม็ดสีประกายชนิดต่าง ๆ ซึ่งให้ผลลัพธ์ใกล้เคียงกัน บางชนิดควบคุมสีและขนาดของประกายได้ง่ายกว่า อีกทั้งยังเหมาะกับตลาดเครื่องสำอางวีแกนที่กำลังได้รับความสนใจ

แม้แต่ลิปสติกของแบรนด์เดียวกันก็อาจใช้ส่วนผสมไม่เหมือนกัน สีหนึ่งอาจเป็นเนื้อแมตต์ที่ไม่มีสารให้ประกาย ขณะที่อีกสีเป็นเนื้อมุกและใช้เม็ดสีสะท้อนแสง สูตรสินค้าอาจเปลี่ยนตามประเทศ โรงงาน ช่วงเวลาที่ผลิต หรือการปรับปรุงผลิตภัณฑ์ จึงไม่ควรตัดสินจากชื่อแบรนด์หรือรูปลักษณ์ภายนอกเพียงอย่างเดียว

คนที่ต้องการหลีกเลี่ยงส่วนผสมจากสัตว์ควรดูรายชื่อส่วนผสมบนบรรจุภัณฑ์ คำที่อาจพบคือ Guanine หรือรหัสสี CI 75170 แต่การเห็นชื่อกัวนีนก็ยังไม่ได้บอกที่มาอย่างชัดเจนเสมอไป เพราะสารบางชนิดอาจผลิตจากแหล่งอื่นหรือใช้วัตถุดิบสังเคราะห์แทน วิธีที่แน่นอนกว่าคือดูว่าผลิตภัณฑ์ระบุว่าเป็นวีแกนหรือไม่ และตรวจสอบข้อมูลจากผู้ผลิตโดยตรงเมื่อที่มาของส่วนผสมไม่ชัดเจน

คำว่า cruelty-free กับ vegan ก็ไม่ใช่คำเดียวกัน เครื่องสำอางที่ระบุว่า cruelty-free มักสื่อว่าไม่มีการทดลองกับสัตว์ตามมาตรฐานที่แบรนด์ใช้ แต่ในสูตรอาจยังมีขี้ผึ้ง ลาโนลิน คาร์มีน หรือส่วนผสมที่มาจากสัตว์ได้ ส่วนผลิตภัณฑ์วีแกนควรไม่มีวัตถุดิบจากสัตว์อยู่ในสูตร แม้ว่ารายละเอียดเรื่องการรับรองจะแตกต่างกันไปในแต่ละแบรนด์ก็ตาม

อีกเรื่องที่มักถูกนำมาปนกันคือคาร์มีน ซึ่งเป็นเม็ดสีแดงที่ได้จากแมลง ไม่ได้มาจากปลา ลิปสติกบางสีอาจใช้คาร์มีนเพื่อให้ได้โทนแดงหรือชมพู ส่วนกัวนีนมีหน้าที่หลักในการสร้างประกาย ทั้งสองอย่างเป็นส่วนผสมจากสัตว์เหมือนกัน แต่มีที่มาและหน้าที่คนละแบบ

สำหรับคนทั่วไปที่ไม่ได้แพ้ปลาและไม่ได้หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์จากสัตว์ การมีสารที่มาจากเกล็ดปลาไม่ได้แปลว่าลิปสติกนั้นสกปรกหรือใช้งานไม่ได้ วัตถุดิบสำหรับเครื่องสำอางต้องผ่านกระบวนการผลิตและควบคุมคุณภาพตามข้อกำหนด ไม่ได้นำเกล็ดปลาจากตลาดมาใส่ในแท่งลิปโดยตรงอย่างที่ภาพในหัวหลายคนอาจคิด

สิ่งที่ควรระวังจริง ๆ คือการใช้เครื่องสำอางที่ไม่ทราบแหล่งผลิต ไม่มีฉลาก รายชื่อส่วนผสมไม่ครบ หรือมีกลิ่นและเนื้อสัมผัสเปลี่ยนไปจากเดิม ลิปสติกที่หมดอายุหรือถูกเก็บไว้ในที่ร้อนจัดอาจเสื่อมคุณภาพได้ ไม่ว่าสูตรนั้นจะมีส่วนผสมจากปลาหรือไม่ก็ตาม

ส่วนผู้ที่มีประวัติแพ้ปลาอย่างรุนแรงควรระมัดระวังเป็นพิเศษ แม้สารที่ใช้ในเครื่องสำอางจะผ่านการทำให้บริสุทธิ์และไม่ได้มีโปรตีนเหมือนเนื้อปลาโดยตรง แต่หากกังวลเรื่องการแพ้ ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ระบุแหล่งวัตถุดิบชัดเจน หรือปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ โดยเฉพาะเมื่อเคยมีอาการแพ้จากเครื่องสำอางมาก่อน

เรื่องนี้จึงมีส่วนจริง แต่ไม่ตรงกับภาพที่คำพูดสร้างขึ้น ลิปสติกบางสูตรอาจใช้สารประกายมุกที่มีต้นกำเนิดจากเกล็ดปลา แต่ไม่ใช่ลิปสติกทุกแท่ง และไม่ได้หมายถึงการใส่เกล็ดปลาเป็นชิ้น ๆ ลงไปในเนื้อลิป ปัจจุบันยังมีสารทดแทนอีกหลายชนิด การอ่านฉลากและดูมาตรฐานของผลิตภัณฑ์จึงให้คำตอบได้ดีกว่าการเดาจากความเงาวาวของสีลิปเพียงอย่างเดียว