เคี้ยวข้างเดียว หน้าไม่เท่ากันจริงไหม

เวลานั่งกินข้าว คนส่วนใหญ่มักไม่ได้สังเกตว่าตัวเองใช้ฟันข้างไหนบดอาหาร บางคนเคี้ยวสลับซ้ายขวาตามธรรมชาติ แต่บางคนแทบใช้ด้านเดียวทุกมื้อจนกลายเป็นความเคยชิน พอเริ่มเห็นกรามข้างหนึ่งชัดกว่าอีกข้าง จึงสงสัยว่านิสัยนี้ทำให้หน้าเบี้ยวหรือไม่

คำตอบคือ การเคี้ยวข้างเดียวเป็นเวลานานอาจมีส่วนทำให้กล้ามเนื้อบดเคี้ยวสองข้างทำงานไม่สมดุล แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่เคี้ยวข้างเดียวจะมีใบหน้าเบี้ยวอย่างเห็นได้ชัด

บริเวณมุมกรามมีกล้ามเนื้อที่เรียกว่าแมสซีเตอร์ ทำหน้าที่ออกแรงกัดและบดอาหาร คล้ายกับกล้ามเนื้อส่วนอื่นของร่างกาย เมื่อด้านใดถูกใช้งานมากกว่า ด้านนั้นอาจแข็งแรง เกร็ง หรือดูหนากว่าอีกด้านได้ โดยเฉพาะคนที่ชอบกินของเหนียว เคี้ยวหมากฝรั่งบ่อย กัดฟัน หรือขบกรามร่วมด้วย

ความแตกต่างอาจสังเกตได้ตอนกัดฟัน มุมกรามข้างหนึ่งดูนูนกว่า หรือเวลาถ่ายรูปแล้วรู้สึกว่าช่วงล่างของใบหน้าไม่สมดุล อย่างไรก็ตาม ใบหน้าของคนเราไม่เท่ากันสนิทตั้งแต่แรกอยู่แล้ว ทั้งโครงกระดูก ตำแหน่งฟัน ชั้นไขมัน และกล้ามเนื้อจึงมีผลต่อรูปหน้าทั้งหมด ไม่ควรเห็นกรามต่างกันเพียงเล็กน้อยแล้วสรุปว่าเกิดจากการเคี้ยวข้างเดียวทันที

สิ่งที่ควรสนใจมากกว่ารูปหน้า คือเหตุผลที่ทำให้เราเลือกเคี้ยวเพียงด้านเดียว

หลายคนไม่ได้ตั้งใจเลือก แต่หลบอีกข้างเพราะฟันผุ เสียวฟัน วัสดุอุดฟันแตก เหงือกเจ็บ ฟันคุด ฟันโยก หรือมีฟันหายไป เมื่อเคี้ยวแล้วไม่สบาย ร่างกายจะย้ายอาหารไปยังด้านที่ใช้งานได้ง่ายกว่าโดยอัตโนมัติ ทำซ้ำหลายเดือนจนจำไม่ได้ด้วยซ้ำว่าเริ่มเคี้ยวข้างเดียวตั้งแต่เมื่อไร

บางคนมีปัญหาการสบฟัน ฟันด้านหนึ่งสัมผัสกันไม่พอดี หรือรู้สึกว่าอาหารบดไม่ละเอียด จึงใช้ด้านที่ถนัดกว่าอยู่ตลอด หากพยายามบังคับตัวเองให้กลับไปเคี้ยวอีกด้านโดยไม่แก้สาเหตุ อาจยิ่งปวดหรือทำให้ฟันที่มีปัญหาเสียหายมากขึ้น

ข้อต่อขากรรไกรก็เกี่ยวข้องเช่นกัน ข้อต่อนี้อยู่บริเวณหน้าหูทั้งสองข้างและทำงานทุกครั้งที่อ้าปาก พูด หาว หรือเคี้ยวอาหาร การบดอาหารด้านเดียวซ้ำ ๆ อาจทำให้รูปแบบการเคลื่อนไหวและแรงที่กระจายผ่านกล้ามเนื้อกับข้อต่อไม่สมดุล โดยเฉพาะเมื่อมีการกัดฟันหรือขบกรามร่วมอยู่แล้ว

อาการที่พบได้คือเมื่อยกราม ปวดบริเวณแก้มหรือขมับ กดแล้วเจ็บ รู้สึกกรามล้าหลังรับประทานอาหาร มีเสียงคลิกหน้าหู อ้าปากได้ไม่เต็มที่ หรือขากรรไกรติดเป็นบางครั้ง อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าเกิดจากการเคี้ยวข้างเดียวเพียงอย่างเดียว เพราะปัญหาข้อต่อขากรรไกรมีปัจจัยเกี่ยวข้องหลายอย่าง แต่เป็นสัญญาณว่าควรลดการใช้งานหนักและให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุ

ถ้ายังไม่มีอาการเจ็บและฟันทั้งสองด้านใช้งานได้ตามปกติ สามารถเริ่มแก้นิสัยด้วยการสังเกตตัวเองระหว่างมื้อ ลองแบ่งอาหารเป็นคำเล็กลง วางอาหารบนฟันกรามสลับซ้ายขวา และบดอย่างช้า ๆ ไม่จำเป็นต้องนับจำนวนครั้งให้เท่ากันทุกคำ เป้าหมายคือไม่ปล่อยให้ด้านใดด้านหนึ่งรับงานเกือบทั้งหมดตลอดเวลา

ช่วงแรกอาจรู้สึกว่าอีกข้างเคี้ยวไม่คล่อง เพราะสมองและกล้ามเนื้อคุ้นกับรูปแบบเดิมมานาน ความไม่ถนัดเล็กน้อยถือว่าเกิดขึ้นได้ แต่ถ้าเคี้ยวแล้วเจ็บ เสียว หรือรู้สึกว่าฟันกระแทกผิดปกติ ไม่ควรฝืนใช้งานต่อ ควรตรวจฟันและการสบฟันก่อน

การลดพฤติกรรมที่เพิ่มภาระให้กรามก็ช่วยได้ เช่น งดเคี้ยวหมากฝรั่งนาน ๆ เลี่ยงการกัดน้ำแข็ง ใช้ฟันฉีกถุง กัดเล็บ หรือขบฟันตอนตั้งใจทำงาน ตำแหน่งพักของขากรรไกรควรเป็นริมฝีปากแตะกันเบา ๆ แต่ฟันบนกับฟันล่างไม่กัดค้าง กล้ามเนื้อกรามจึงมีโอกาสผ่อนคลาย

หากกำลังปวดกราม ไม่จำเป็นต้องรีบเคี้ยวของแข็งสลับข้างเพื่อฝึกกล้ามเนื้อ เพราะอาจเพิ่มการระคายเคืองได้ชั่วคราว ควรเลือกอาหารที่เคี้ยวง่าย ลดคำใหญ่ และหลีกเลี่ยงการอ้าปากกว้างเกินไปก่อน เมื่ออาการดีขึ้นจึงค่อยกลับไปใช้งานตามปกติ การนวดแรง ๆ ดัดกราม หรือทำท่าบริหารจากคลิปโดยไม่รู้สาเหตุของอาการก็ไม่เหมาะกับทุกคน

ส่วนคนที่เห็นใบหน้าไม่เท่ากันชัดเจน การเปลี่ยนมาสลับข้างอาจช่วยลดการใช้งานที่ไม่สมดุล แต่รูปหน้าอาจไม่ได้กลับมาเท่ากันทันที เพราะความต่างอาจมาจากโครงกระดูก การสบฟัน กล้ามเนื้อ หรือหลายปัจจัยร่วมกัน การฉีดลดกรามหรือทำหัตถการโดยยังไม่แก้นิสัยกัดฟันและเคี้ยวด้านเดียว อาจทำให้ผลลัพธ์ไม่ตรงกับสาเหตุที่แท้จริง

ควรพบทันตแพทย์เมื่อมีอาการปวดต่อเนื่อง เสียงข้อต่อดังร่วมกับความเจ็บ อ้าปากได้น้อย กรามติด ฟันสบเปลี่ยนไป หรือเคี้ยวอีกด้านไม่ได้ ทันตแพทย์จะช่วยตรวจว่าปัญหาอยู่ที่ตัวฟัน เหงือก การสบฟัน กล้ามเนื้อ หรือข้อต่อขากรรไกร แล้วจึงเลือกวิธีดูแลให้เหมาะสม

อีกกรณีที่ต้องแยกให้ออกคือใบหน้าเบี้ยวอย่างฉับพลัน หากอยู่ดี ๆ มุมปากตก ยิ้มไม่เท่ากัน แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือมีอาการผิดปกติทางระบบประสาทร่วมด้วย อย่าคิดว่าเป็นผลจากการเคี้ยวข้างเดียว เพราะต้องได้รับการประเมินทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน

การเคี้ยวอาหารด้านเดียวจึงไม่ใช่แค่เรื่องความสวยงามของรูปหน้า สิ่งสำคัญคืออย่ามองข้ามว่าทำไมอีกด้านถึงถูกหลีกเลี่ยง หากฟันและขากรรไกรปกติดี การฝึกใช้ฟันกรามทั้งสองด้านอย่างเป็นธรรมชาติย่อมดีกว่าปล่อยให้ด้านเดิมทำงานหนักอยู่ข้างเดียวทุกมื้อ