บริษัทน้ำอัดลมที่มีเรือรบมากเป็นอันดับ 6 ของโลก! เรื่องจริงหรือแค่ตำนานของ Pepsi?

ลองนึกภาพว่าเปิดตู้เย็นหยิบน้ำอัดลมหนึ่งขวด

แต่เบื้องหลังขวดนั้นกลับมีทั้งเรือดำน้ำ เรือพิฆาต และเรือลาดตระเวนเป็นค่าตอบแทน

เรื่องเหลือเชื่อนี้เกิดขึ้นจริงในช่วงปลายสงครามเย็น เมื่อ PepsiCo ทำข้อตกลงค้าขายกับสหภาพโซเวียต จนมีเรือรบปลดประจำการจำนวนหนึ่งเข้ามาเกี่ยวข้อง และกลายเป็นตำนานว่า บริษัทน้ำอัดลมแห่งนี้เคยมีกองทัพเรือใหญ่เป็นอันดับ 6 ของโลก

แต่ความจริงสนุกกว่านั้น และไม่ได้ตรงกับเรื่องเล่าไวรัลทั้งหมด

จุดเริ่มต้นจากเป๊ปซี่แก้วหนึ่งในกรุงมอสโก

ปี 1959 สหรัฐอเมริกาจัดนิทรรศการแสดงสินค้าและเทคโนโลยีที่กรุงมอสโก ระหว่างงานนั้น ริชาร์ด นิกสัน รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ ได้ยื่นเป๊ปซี่ให้ผู้นำโซเวียต นิกิตา ครุชชอฟ ทดลองดื่ม

ภาพผู้นำมหาอำนาจคอมมิวนิสต์ถือแก้วน้ำอัดลมอเมริกันถูกเผยแพร่ไปทั่วโลก และกลายเป็นโฆษณาที่เป๊ปซี่แทบไม่ต้องเสียเงินซื้อเอง

ต่อมาในปี 1972 เป๊ปซี่กลายเป็นหนึ่งในสินค้าอเมริกันรายแรก ๆ ที่ได้รับอนุญาตให้ผลิตและจำหน่ายในสหภาพโซเวียต โดยโรงงานแห่งแรกเริ่มเดินเครื่องในปี 1974 

ปัญหาใหญ่คือโซเวียตมีเงิน แต่เป๊ปซี่เอากลับอเมริกาไม่ได้

เงินรูเบิลของโซเวียตไม่สามารถแลกเปลี่ยนและนำออกไปใช้ในตลาดโลกได้อย่างเสรี ต่อให้ขายเป๊ปซี่ได้จำนวนมหาศาล บริษัทก็ไม่สามารถรับเงินรูเบิลกลับไปเป็นรายได้ตามปกติ

ทางออกแรกจึงเป็นการแลกสินค้า โซเวียตส่งวอดก้า Stolichnaya ให้เป๊ปซี่นำไปจำหน่ายในสหรัฐฯ ส่วนเป๊ปซี่ก็ส่งหัวเชื้อและอุปกรณ์ผลิตน้ำอัดลมกลับไป

แต่เมื่อยอดขายวอดก้าในอเมริกาลดลง ทั้งสองฝ่ายจึงต้องมองหาของชนิดใหม่ที่นำมาใช้ชำระหนี้แทนเงินสด 

จากวอดก้า กลายเป็นเรือดำน้ำและเรือรบ

ในปี 1989 มีข้อตกลงที่เกี่ยวข้องกับเรือดำน้ำปลดประจำการของโซเวียต 17 ลำ พร้อมเรือลาดตระเวน เรือฟริเกต และเรือพิฆาตอย่างละหนึ่งลำ รวมถึงเรือบรรทุกน้ำมันบางส่วน

เมื่อรวมจำนวนแล้ว ภาพของบริษัทน้ำอัดลมที่มีเรือดำน้ำและเรือรบอยู่ในมือย่อมชวนให้คนตื่นเต้น จนเกิดคำกล่าวว่าเป๊ปซี่กลายเป็นเจ้าของ “กองทัพเรือใหญ่เป็นอันดับ 6 ของโลก” ชั่วคราว 

มีการเล่าด้วยว่า โดนัลด์ เคนดัลล์ ผู้บริหารของเป๊ปซี่ เคยพูดติดตลกกับเจ้าหน้าที่ความมั่นคงสหรัฐฯ ว่า บริษัทของเขากำลังช่วยปลดอาวุธโซเวียตได้เร็วกว่ารัฐบาลอเมริกันเสียอีก

เป๊ปซี่พร้อมออกรบ?

ไม่เลย เพราะเรือเหล่านั้นเป็นเรือเก่า ปลดประจำการแล้ว และบางลำไม่อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน เป๊ปซี่ไม่มีทหารเรือ ไม่มีอาวุธพร้อมยิง และไม่ได้ตั้งใจนำเรือออกลาดตระเวนในมหาสมุทร

เรือรบส่วนใหญ่ถูกส่งต่อเพื่อนำไปตัดขายเป็นเศษเหล็ก ส่วนเรือพาณิชย์และเรือบรรทุกน้ำมันถูกจัดการผ่านบริษัทเดินเรือจากนอร์เวย์

นักประวัติศาสตร์บางรายอธิบายว่า เป๊ปซี่ทำหน้าที่ใกล้เคียงกับผู้ร่วมจัดการข้อตกลงและผู้รับผลประโยชน์จากการขายเรือ มากกว่าจะเป็นผู้บัญชาการกองเรือรบส่วนตัว

“อันดับ 6 ของโลก” มาจากไหน?

ในช่วงเวลาสั้น ๆ เป๊ปซี่มีผลประโยชน์อยู่ในข้อตกลงซึ่งรวมเรือรบปลดประจำการจำนวนมาก จนดูคล้ายบริษัทเอกชนที่มีกองเรือขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งเท่านั้น 

ข้อตกลงมูลค่า 3 พันล้านดอลลาร์ที่ไปไม่ถึงฝั่ง

ปี 1990 เป๊ปซี่ประกาศข้อตกลงแลกเปลี่ยนสินค้าครั้งใหม่กับโซเวียต มูลค่าประมาณ 3 พันล้านดอลลาร์ โดยจะใช้สุราและเรือพาณิชย์หลายสิบลำเป็นส่วนหนึ่งของการชำระค่าเป๊ปซี่ ถือเป็นหนึ่งในข้อตกลงการค้าระหว่างบริษัทอเมริกันกับโซเวียตที่ใหญ่ที่สุดในยุคนั้น 

แต่เพียงปีต่อมา สหภาพโซเวียตก็ล่มสลาย ประเทศเดียวแตกออกเป็นหลายรัฐ ข้อตกลงที่เคยเจรจากับรัฐบาลเดียวจึงยุ่งยากขึ้นทันที เรือหลายลำอยู่ในดินแดนของประเทศเกิดใหม่ และแผนการค้าขนาดมหึมาก็ไม่สำเร็จตามที่วางไว้

จากน้ำอัดลมหนึ่งขวด สู่ตำนานแห่งสงครามเย็น

เป๊ปซี่ไม่เคยเป็นมหาอำนาจทางทหาร และไม่ได้เตรียมนำเรือดำน้ำออกไปรบกับใคร แต่เรื่องราวนี้ยังน่าทึ่ง เพราะมันสะท้อนโลกการค้าที่เงินไม่จำเป็นต้องเป็นสิ่งเดียวที่ใช้ชำระหนี้

เมื่อประเทศหนึ่งต้องการน้ำอัดลม แต่เงินของตนใช้ไม่ได้ในตลาดโลก คำตอบจึงเริ่มจากวอดก้า ก่อนจะจบลงที่เรือดำน้ำและเศษเหล็กจากกองทัพเรือ

นี่อาจเป็นเพียงครั้งเดียวในประวัติศาสตร์ที่บริษัทขายน้ำหวานเข้าใกล้คำว่า “มีกองเรือรบ” มากกว่าบริษัทเครื่องดื่มใดในโลก