ทำไม.."คนญี่ปุ่น" ถึงนอนน้อยที่สุดในโลก

แอบดูคนญี่ปุ่นบนรถไฟ... ยืนหลับยังไงไม่ให้ล้ม กับปริศนาทำไมชาตินี้ถึงนอนน้อยที่สุดในโลก?

        ถ้าใครเคยไปเที่ยวญี่ปุ่นแล้วลองขึ้นรถไฟช่วงเช้าหรือดึกๆ ภาพที่เราเห็นจนชินตาคงหนีไม่พ้นผู้คนในชุดสูทนั่งคอพับหลับกันเป็นแถว หรือบางคนหนักกว่านั้นคือยืนจับห่วงแล้วคอตกหลับไปทั้งอย่างนั้นเลยด้วยซ้ำ! เล่นเอาเราที่มองอยู่แอบลุ้นแทนในใจว่าจะล้มลงไปกองกับพื้นไหม

        เอาเข้าจริง เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ความแปลกตาของนักท่องเที่ยว แต่มันเป็นปัญหาระดับชาติที่น่าตกใจมาก เพราะจากผลสำรวจขององค์กรเพื่อการความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา หรือ OECD เคยระบุไว้เลยว่า คนญี่ปุ่นครองแชมป์นอนน้อยที่สุดในบรรดาประเทศสมาชิก โดยเฉลี่ยแล้วได้นอนกันแค่วันละประมาณ 7 ชั่วโมงนิดๆ เท่านั้นเอง ซึ่งตัวเลขจริงของคนทำงานในเมืองใหญ่อย่างโตเกียวนี่บางคนสุ่มเสี่ยงแตะแค่ 5-6 ชั่วโมงต่อคืนด้วยซ้ำ

แล้วอะไรกันแน่ที่ทำให้ชาติติดอันดับพัฒนาแล้วอย่างญี่ปุ่น ถึงปล่อยให้ตัวเองต้องตกอยู่ในสภาวะ อดนอน กันขนาดนี้?

        ถ้าลองกะเทาะเปลือกวัฒนธรรมบ้านเขาดู จะพบว่ามันมีค่านิยมหนึ่งที่ฝังรากลึกมายาวนาน นั่นคือความคิดที่ว่า การโหมงานหนักจนไม่มีเวลานอน เป็นสัญลักษณ์ของความขยันและทุ่มเท ยิ่งใครนั่งทำงานจนดึกดื่นค่ำมืด หรือพยายามกอดเก้าอี้ไว้จนกว่าหัวหน้าจะกลับ บ้านเราอาจจะมองว่าบริหารเวลาไม่ดี แต่สำหรับสังคมญี่ปุ่นในยุคหนึ่ง มันคือการแสดงความจงรักภักดีต่อองค์กรอย่างสุดซึมลึก

        นอกจากเรื่องงานแล้ว อีกปัจจัยแฝงที่หลายคนคาดไม่ถึงเลยก็คือเรื่อง ระยะทางและการเดินทาง คนทำงานในเมืองใหญ่จำนวนมากต้องนั่งรถไฟอัดแน่นเป็นกระป๋องปลากระป๋องเดินทางไปกลับวันละ 2-3 ชั่วโมง ทำให้ช่วงเวลาที่จะเอาไปพักผ่อนจริงๆ หดหายไปแบบช่วยไม่ได้

        แถมวัฒนธรรมการสังสรรค์หลังเลิกงาน หรือที่เรียกว่า น้มนิเคชั่น (Nominication) ก็ยังคงมีบทบาทอยู่ เลิกงานทุ่มนึง ต้องไปดริ้งก์ต่อกับทีม กว่าจะลากสังขารกลับถึงบ้านแทบจะเที่ยงคืน แต่เช้าเจ็ดโมงก็ต้องตื่นมาสู้ชีวิตต่อวนไปแบบนี้

แต่เชื่อไหมว่า... ความอดทนตรงนี้แหละ ที่ทำให้เกิดวัฒนธรรมสุดแปลกที่เรียกว่า "อินิเนมูริ" (Inemuri) แปลตรงตัวว่า "การนอนในขณะที่ยังอยู่" คือการแอบงีบในที่สาธารณะ ไม่ว่าจะในห้องประชุม บนรถไฟ หรือโต๊ะทำงาน ซึ่งสังคมเขากลับมองว่าเป็นเรื่องที่รับได้! เพราะมันแสดงให้เห็นว่า คนๆ นั้นทำงานหนักจนเพลียจัด ไม่ใช่เพราะเกียจคร้าน

        อย่างไรก็ตาม แม้ภาพลักษณ์ภายนอกจะดูเหมือนมนุษย์ทองคำที่อดนอนได้สบายๆ แต่ระยะหลังมานี้ รัฐบาลและบริษัทเอกชนในญี่ปุ่นเริ่มตระหนักแล้วว่า การนอนน้อยมันส่งผลเสียต่อเศรษฐกิจและสุขภาพจิตมหาศาล จนเริ่มเกิดกระแสพยายามปฏิรูปวัฒนธรรมการทำงานใหม่ๆ มีการสนับสนุนให้พนักงานงีบกลางวัน หรือจัดห้องนอนให้นอนพักกันจริงจังเลยทีเดียว

        เรื่องนี้คงทำให้เรามองเห็นอีกมุมของประเทศที่ดูสมบูรณ์แบบอย่างญี่ปุ่น ว่าภายใต้ความเป๊ะ ความเป็นระเบียบ และความเจริญก้าวหน้า มันมีแลกมาด้วยหยาดเหงื่อและชั่วโมงการนอนที่หายไปของคนในชาติจริงๆ

แหล่งอ้างอิง:

• OECD Gender Data Portal: Time use across countries (Sleep duration)

• BBC Worklife: Inemuri: The Japanese art of sleeping on the job

• The Japan Times: Japan's sleep deficit costs the economy billions