ทำไมคนบางคนจำเก่งกว่าคนอื่น วิทยาศาสตร์มีคำตอบ

ทำไมเพื่อนบางคนจำได้ยันเรื่องเมื่อสิบปีก่อน แต่เราแค่จะหาโทรศัพท์ยังลืมว่าถืออยู่ในมือ

        เคยสงสัยไหมครับว่าทำไมในกลุ่มเพื่อนเรา มันจะต้องมีไอ้คนประเภทหนึ่งที่สมองเหมือนฮาร์ดดิสก์ความจุไม่จำกัด มันจำได้หมดเลยนะว่าเสื้อตัวเกือบสิบปีก่อนเราใส่สีอะไร วันนั้นกินข้าวร้านไหน หรือแม้กระทั่งรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่เราเองยังลืมไปแล้วด้วยซ้ำ พอหันมามองตัวเอง... บางทีเดินเข้าห้องครัวมาแท้ๆ ยังยืนเกาหัวตั้งนานว่าเดินเข้ามาทำไมวะเนี่ย

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องของความฉลาดอย่างเดียวนะครับ แต่มันเป็นเรื่องของ "กลไกสมอง" ที่แต่ละคนใช้ไม่เหมือนกัน ต่างหากล่ะ!

        ถ้าลองเจาะลึกลงไปในทางประสาทวิทยา สมองของคนที่จำเก่งระดับโอลิมปิกไม่ได้ใหญ่กว่าพวกเราเลยครับ แต่มันต่างกันตรง "วิธีการเชื่อมโยงข้อมูล" คนส่วนใหญ่มักจะพยายามจำทุกอย่างแบบตรงไปตรงมา เหมือนการท่องจำหนังสือสอบ แต่คนที่จำเก่งมากๆ สมองของพวกเขามักจะทำงานร่วมกับ "อารมณ์" และ "ภาพ" แบบอัตโนมัติ

        ลองนึกภาพตามง่ายๆ ครับ สมองเราเหมือนตู้เก็บเอกสารขนาดใหญ่ ถ้าเราเอากระดาษใส่เข้าไปลอยๆ โดยไม่ติดป้ายกำกับ วันดีคืนดีจะหาเอกสารแผ่นนั้นเจอได้ยังไง แต่พวกที่จำเก่ง เขาไม่ได้แค่เก็บข้อมูลครับ เขากลบมันด้วยอารมณ์ความรู้สึก หรือสร้างภาพในหัวขึ้นมาร้อยเรียงเป็นเรื่องราว ทำให้ตู้เอกสารในหัวเขามี "ดรรชนีค้นหา" ที่แม่นยำมาก

        เอาเข้าจริง มีงานวิจัยด้านสมองมากมายที่ค้นพบว่า สมองส่วนฮิปโปแคมปัส (Hippocampus) ซึ่งทำหน้าที่สร้างความทรงจำใหม่ๆ มันตอบสนองต่อสิ่งที่มีอารมณ์ร่วมสูงมาก ถ้าเรื่องไหนน่าตื่นเต้น น่ากลัว หรือน่าสนใจมากๆ สมองจะหลั่งสารเคมีที่ช่วยปั๊มตราประทับลงไปว่า "เรื่องนี้สำคัญ ห้ามลืม" นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมเราถึงจำเรื่องอับอายตอนประถมได้แม่นยำ แต่นึกไม่ออกว่าเมื่อวานกลางวันกินอะไรไป

        นอกจากนี้ ยังมีเทคนิคธรรมชาติที่พวกจำเก่งใช้โดยไม่รู้ตัว เรียกว่า "การทบทวนแบบเว้นระยะ" (Spaced Repetition) คนเรามักจะลืมข้อมูลใหม่ไปถึง 70% ภายใน 24 ชั่วโมงแรกครับ แต่คนที่จำเรื่องราวได้นาน เขามักจะเป็นคนที่ดึงความทรงจำนั้นออกมาเล่าซ้ำ หรือคิดถึงมันเป็นระยะๆ การทำแบบนี้เหมือนการวิ่งผ่านหญ้าสูงๆ ยิ่งวิ่งซ้ำบ่อยๆ ทางเดินนั้นก็จะกลายเป็นถนนคอนกรีตที่ชัดเจนในสมองนั่นเอง

        เพราะฉะนั้น ถ้าวันนี้คุณยังลืมกุญแจรถ หรือจำชื่อคนที่เพิ่งแนะนำตัวไม่ได้ ก็อย่าเพิ่งนอยด์ไปครับ คุณไม่ได้โง่หรอก แค่สมองของคุณกำลังคัดกรองข้อมูลขยะออกไป เพื่อเซฟพื้นที่ไว้ใช้กับเรื่องที่จำเป็นจริงๆ เท่านั้นเอง

แหล่งอ้างอิง:

• Harvard Medical School - How memory works

• Nature Neuroscience - The role of the hippocampus in memory formation and emotion