ย้อนเวลา 210 ล้านปี : 3 ไดโนเสาร์ ‘รุ่นใหญ่ที่สุด’ ในไทย ที่ปฏิวัติประวัติศาสตร์ดึกดำบรรพ์

เมื่อพูดถึงไดโนเสาร์ คนส่วนใหญ่มักนึกถึงสหรัฐอเมริกาหรืออาร์เจนตินา แต่ในทางธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยา  แผ่นดินไทยคือหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของโลก  โดยเฉพาะการค้นพบซากฟอสซิลไดโนเสาร์ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในระดับยุคไตรแอสซิกตอนปลาย (Late Triassic) หรือราว 200–210 ล้านปีก่อน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ไดโนเสาร์เพิ่งเริ่มกำเนิดและวิวัฒนาการขึ้นมาบนโลก

จากการวิเคราะห์หลักฐานทางธรณีวิทยา หมวดหินห้วยหินลาด และหมวดหินน้ำพอง นี่คือ  3 สายพันธุ์ไดโนเสาร์ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดเท่าที่มีการค้นพบและรับรองในประเทศไทย

1. อิสานโนซอรัส อรรถวิพากษ์ชี (Isanosaurus attavipachi)

อายุทางธรณีวิทยา: ประมาณ 210 ล้านปี (ยุคไตรแอสซิกตอนปลาย)

ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2541 (ค.ศ. 1998)ได้รับการตีพิมพ์บรรยายชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2543 / ค.ศ. 2000

สถานที่ค้นพบ: ภูนกเขียน บ้านโนนถาวร อำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ (หมวดหินน้ำพอง)

ลักษณะทางชีววิทยา: เป็นไดโนเสาร์กินพืชกลุ่มซอโรพอด (Sauropod) ลำตัวยาวประมาณ 6.5–15 เมตร เดิน 4 ขา

ความสำคัญเชิงวิเคราะห์:

การค้นพบ  อิสานโนซอรัส โดยคณะสำรวจไทย-ฝรั่งเศสในปี พ.ศ. 2541 ถือเป็นการสะเทือนวงการบรรพชีวินวิทยาโลก เนื่องจากก่อนหน้านี้ นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าไดโนเสาร์คอยาวขนาดใหญ่ (Sauropod) เพิ่งจะเริ่มวิวัฒนาการในยุคจูแรสสิก (ราว 170–180 ล้านปีก่อน) แต่ฟอสซิลกระดูกขาและกระดูกสันหลังของ อิสานโนซอรัส* ที่พบในไทย ย้อนอายุของซอโรพอดกลับไปไกลถึงยุคไตรแอสซิก พิสูจน์ให้เห็นว่ากลุ่มไดโนเสาร์คอยาวได้เริ่มปรับตัวมาเดิน 4 ขาและมีขนาดใหญ่ตั้งแต่ 210 ล้านปีที่แล้ว ซึ่งแผ่นดินไทยคือพื้นที่หลักในวิวัฒนาการช่วงนี้

2. นามวนโนซอรัส นิวิฐโสภินี (Namwanosaurus nivitsophini)

อายุทางธรณีวิทยา: ประมาณ 210 ล้านปี (ยุคไตรแอสซิกตอนปลาย)

ปีที่ค้นพบ: ประมาณ พ.ศ. 2535–2538 (เป็นการขุดค้นชิ้นส่วนฟอสซิลในพื้นที่เหมืองถ่านหินน้ำพอง/ซองกาเรีย)

สถานที่ค้นพบ: อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น (หมวดหินห้วยหินลาด)

ลักษณะทางชีววิทยา: เป็นไดโนเสาร์กินพืชขนาดเล็ก-ปานกลาง ในกลุ่มโปรซอโรพอด (Prosauropod) หรือซอโรโพโดมอร์ฟ (Sauropodomorph)

ความสำคัญเชิงวิเคราะห์:

นามวนโนซอรัส ถูกค้นพบชิ้นส่วนฟอสซิลในชั้นหินห้วยหินลาด ซึ่งเป็นชั้นหินที่เก่าแก่กว่าหมวดหินน้ำพองเล็กน้อยหรืออยู่ในช่วงอายุไล่เลี่ยกัน แม้ฟอสซิลที่พบจะมีเพียงชิ้นส่วนกระดูกสันหลังและกระดูกสะโพกบางส่วน จนทำให้นักวิทยาศาสตร์ยังต้องศึกษาวิเคราะห์เพิ่มเติมเพื่อจัดจำแนกอนุกรมวิธานอย่างเป็นทางการ แต่ในเชิงประวัติศาสตร์ นี่คือหนึ่งในหลักฐานของสายวิวัฒนาการบรรพบุรุษไดโนเสาร์คอยาวที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยพบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

3. ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae)

 อายุทางธรณีวิทยา: ประมาณ  130 ล้านปี (ยุคครีเทเชียสตอนต้น)

ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2519 (ค.ศ. 1976) (ถือเป็นฟอสซิลไดโนเสาร์ชิ้นแรกที่ค้นพบในประเทศไทย โดยนายสุธรรม แย้มนิยม ก่อนได้รับการบรรยายชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2537 / ค.ศ. 1994)

สถานที่ค้นพบ: อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น (หมวดหินเสาขัว)

ลักษณะทางชีววิทยา: ไดโนเสาร์กินพืชขนาดใหญ่ในกลุ่มซอโรพอด ลำตัวยาว 15–20 เมตร เดิน 4 ขา มีคอและหางยาว

ความสำคัญเชิงวิเคราะห์:

กระดูกท่อนแรกที่ขุดพบที่ภูเวียงในปี พ.ศ. 2519 คือจุดเริ่มต้นที่ทำให้ประเทศไทยเริ่มมีการสำรวจไดโนเสาร์อย่างจริงจัง แม้ ภูเวียงโกซอรัส จะมีอายุอายุน้อยกว่า 2 สายพันธุ์ข้างต้น (อยู่ในยุคครีเทเชียส) แต่หากพิจารณาในแง่ของ ไดโนเสาร์สายพันธุ์ไทยที่ได้รับการอนุกรมวิธานอย่างสมบูรณ์ และมีอายุเก่าแก่ที่สุดในกลุ่มไดโนเสาร์ยุคครีเทเชียสของไทยภูเวียงโกซอรัส คือตัวแทนที่ชัดเจนที่สุด การพบโครงกระดูกที่สมบูรณ์หลายตัว ทั้งตัวเต็มวัยและตัวอ่อน สะท้อนให้เห็นว่าในยุคครีเทเชียสตอนต้น แผ่นดินภาคอีสานของไทยเคยเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำที่มีความอุดมสมบูรณ์สูงมาก จนสามารถค้ำจุนชีวิตของสิ่งมีชีวิตขนาดมหึมาระดับนี้ได้

              สุดจะเท่