ทำไมเคี้ยวหมากฝรั่งแล้วง่วงน้อยลง

หลายคนเคยมีประสบการณ์เหมือนกัน เวลาขับรถไกล ๆ อ่านหนังสือดึก ๆ หรือประชุมยาวจนเริ่มหนังตาตก พอหยิบหมากฝรั่งมาเคี้ยวได้ไม่นานก็รู้สึกตื่นขึ้น ทั้งที่หมากฝรั่งไม่มีคาเฟอีนและไม่ได้เป็นเครื่องดื่มชูกำลัง แล้วอะไรทำให้แค่การขยับกรามซ้ำ ๆ ถึงช่วยลดอาการง่วงได้

คำตอบคือ หมากฝรั่งไม่ได้ทำให้ร่างกาย "หายง่วง" โดยตรง แต่ช่วยกระตุ้นสมองและร่างกายในหลายด้านพร้อมกัน จนทำให้ความรู้สึกง่วงลดลงชั่วคราว

อย่างแรกคือ การเคี้ยวเป็นการเคลื่อนไหวที่ใช้กล้ามเนื้อใบหน้า ขากรรไกร และลิ้นอย่างต่อเนื่อง สมองต้องส่งสัญญาณควบคุมการเคลื่อนไหวอยู่ตลอด แตกต่างจากการนั่งนิ่ง ๆ เมื่อสมองมีงานให้ทำเพิ่มขึ้น ระดับความตื่นตัวจึงเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ทำให้รู้สึกสดชื่นกว่าเดิม

อีกปัจจัยหนึ่งคือการไหลเวียนของเลือด งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าระหว่างการเคี้ยวหมากฝรั่ง เลือดอาจไหลเวียนไปยังสมองมากขึ้นในบางบริเวณ โดยเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้องกับความสนใจและการตัดสินใจ แม้การเปลี่ยนแปลงจะไม่ได้มาก แต่ก็เพียงพอที่จะช่วยให้รู้สึกมีสมาธิขึ้นในช่วงเวลาสั้น ๆ

การเคี้ยวยังกระตุ้นระบบประสาทอัตโนมัติให้ร่างกายอยู่ในสภาวะตื่นตัวมากขึ้นเล็กน้อย อัตราการเต้นของหัวใจอาจเพิ่มขึ้นเล็กน้อย เช่นเดียวกับการใช้กล้ามเนื้อเบา ๆ ส่งผลให้ร่างกายไม่เข้าสู่สภาวะผ่อนคลายเต็มที่เหมือนตอนนั่งเฉย ๆ

นอกจากนี้ยังมีเรื่องของประสาทสัมผัสเข้ามาเกี่ยวข้อง หากเป็นหมากฝรั่งรสมินต์หรือเมนทอล ความเย็นและกลิ่นสดชื่นจะกระตุ้นเส้นประสาทรับความรู้สึกในช่องปากและจมูก ทำให้สมองรับรู้ว่ากำลังมีสิ่งเร้าใหม่เข้ามา หลายคนจึงรู้สึกว่าตื่นขึ้นทันที แม้ว่าฤทธิ์ดังกล่าวจะไม่ได้มาจากส่วนผสมที่เพิ่มพลังงานให้ร่างกายก็ตาม

ด้านจิตวิทยาก็มีส่วนไม่น้อย การเคี้ยวหมากฝรั่งเป็นกิจกรรมเล็ก ๆ ที่ช่วยให้สมองมีสิ่งโฟกัส เมื่อรู้สึกเบื่อหรือทำงานซ้ำ ๆ การได้เคี้ยวไปด้วยอาจช่วยลดความรู้สึกจำเจ ทำให้ไม่เผลอปล่อยใจจนง่วงง่าย

บางการศึกษายังพบว่าการเคี้ยวหมากฝรั่งอาจช่วยให้ตอบสนองต่อสิ่งต่าง ๆ ได้เร็วขึ้น ความจำระยะสั้นและสมาธิในบางสถานการณ์อาจดีขึ้นเล็กน้อย โดยเฉพาะในช่วง 15–30 นาทีแรกหลังเริ่มเคี้ยว อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์แตกต่างกันไปในแต่ละคน และไม่ได้เกิดขึ้นทุกครั้ง

แต่สิ่งสำคัญคือ หมากฝรั่งไม่สามารถทดแทนการพักผ่อนได้ หากอดนอนสะสม สมองจะมีความต้องการนอนจริง ๆ การเคี้ยวหมากฝรั่งอาจช่วยยืดเวลาความตื่นได้เพียงช่วงสั้น ๆ เท่านั้น หลังจากนั้นความง่วงก็จะกลับมาเหมือนเดิม

สำหรับผู้ที่ขับรถ การเคี้ยวหมากฝรั่งอาจช่วยเพิ่มความตื่นตัวได้ในช่วงหนึ่ง แต่ไม่ควรใช้เป็นวิธีหลักในการแก้อาการง่วง หากเริ่มมีอาการหาวบ่อย หนังตาหนัก ขับเลยทางออก หรือจำไม่ได้ว่าขับผ่านอะไรมาบ้าง นั่นเป็นสัญญาณว่าควรหยุดพักทันที เพราะการฝืนขับต่อมีความเสี่ยงเกิดอุบัติเหตุสูง

หลายคนสงสัยว่าทำไมของกินชนิดอื่นถึงไม่ให้ผลเหมือนกัน เหตุผลคืออาหารทั่วไปใช้เวลาเคี้ยวไม่นาน จากนั้นก็กลืนลงท้อง แต่หมากฝรั่งสามารถเคี้ยวต่อเนื่องได้เป็นสิบนาทีหรือเป็นชั่วโมง ทำให้การกระตุ้นจากการเคลื่อนไหวและประสาทสัมผัสเกิดขึ้นต่อเนื่อง ต่างจากลูกอมหรือขนมที่หมดอย่างรวดเร็ว

อย่างไรก็ตาม การเคี้ยวหมากฝรั่งทั้งวันก็ไม่ใช่เรื่องดี เพราะอาจทำให้เมื่อยขากรรไกร กระตุ้นอาการปวดในผู้ที่มีปัญหาข้อต่อขากรรไกร หรือทำให้กลืนอากาศมากขึ้นจนท้องอืดได้ หากเป็นหมากฝรั่งที่มีน้ำตาลก็ยังเพิ่มความเสี่ยงฟันผุ ส่วนชนิดไม่มีน้ำตาลแม้จะดีกว่า แต่การเคี้ยวในปริมาณมากอาจทำให้บางคนมีอาการท้องเสียจากสารให้ความหวานบางชนิด

สรุปแล้ว เหตุผลที่เคี้ยวหมากฝรั่งแล้วรู้สึกหายง่วง ไม่ใช่เพราะหมากฝรั่งมีสารเพิ่มพลังงาน แต่เกิดจากการเคลื่อนไหวของการเคี้ยว การกระตุ้นระบบประสาท การเพิ่มความตื่นตัวของสมอง รวมถึงกลิ่นและรสที่ช่วยปลุกประสาทสัมผัส เมื่อรวมกันจึงทำให้รู้สึกสดชื่นขึ้นชั่วคราว แต่หากร่างกายต้องการการนอนจริง ๆ ไม่มีวิธีไหนทดแทนการพักผ่อนที่เพียงพอได้