เรื่องราวของ "จุดเริ่มต้นของมัทฉะ" จากยารักษาโรคในราชสำนักจีน สู่จิตวิญญาณแห่งวิถีเซนในญี่ปุ่น

        มัทฉะ (Matcha) ผงชาสีเขียวมรกตที่กลายมาเป็นส่วนผสมหลักในเมนูโปรดของใครหลายคนทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นมัทฉะลาเต้หอมละมุน ไอศกรีม หรือขนมหวานต่าง ๆ แต่รู้หรือไม่ว่าเบื้องหลังรสชาติเข้มข้นดึงดูดใจนี้ มีประวัติศาสตร์อันยาวนานและเดินทางข้ามน้ำข้ามทะเลมาไกลกว่าพันปี

        นี่คือเรื่องราวของ "จุดเริ่มต้นของมัทฉะ" จากยารักษาโรคในราชสำนักจีน สู่จิตวิญญาณแห่งวิถีเซนในญี่ปุ่น

 จุดเริ่มต้นที่แท้จริง: จากผืนแผ่นดินจีน

        แม้ว่าวันนี้มัทฉะจะเป็นสัญลักษณ์ของประเทศญี่ปุ่น แต่ต้นกำเนิดที่แท้จริงของชาชนิดนี้เกิดขึ้นใน ประเทศจีน ยุคราชวงศ์ถัง (ค.ศ. 618–907)

        ในยุคนั้น การเก็บรักษาใบชาทำได้ยาก ผู้คนจึงนำใบชามานึ่ง ตากแห้ง แล้วอัดให้เป็นก้อนกลม (Tea Cakes) เพื่อให้ง่ายต่อการขนส่งและการเก็บรักษา เมื่อต้องการจะดื่ม ก็จะนำก้อนชานั้นมาบดเป็นผง แล้วนำไปต้มในน้ำเดือด ใส่เกลือเล็กน้อยเพื่อแต่งรสชาติ โดยในระยะแรก ชาผงบดนี้ถูกใช้เป็น "ยารักษาโรค" ในหมู่ชนชั้นสูงและคณะสงฆ์ มากกว่าจะเป็นเครื่องดื่มเพื่อความรื่นรมย์

        ต่อมาใน ราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ. 960–1279) วิธีการดื่มชาได้พัฒนาขึ้นจนกลายเป็นวัฒนธรรมที่เรียกว่า "เตี่ยนฉา" (Dian Cha - 点茶) คือการนำผงชาบดละเอียดใส่ลงในถ้วย เทน้ำร้อนตาม แล้วใช้แปรงไม้ไผ่ตีให้เกิดฟองนุ่ม ซึ่งเป็นวิธีการดื่มที่เป็นรากเหง้าของพิธีชงชาในปัจจุบัน

 การเดินทางสู่ญี่ปุ่น: การหลอมรวมเข้ากับวิถีเซน

        ในศตวรรษที่ 12 วัฒนธรรมการดื่มชาในจีนเริ่มเสื่อมความนิยมลงเนื่องจากการรุกรานของมองโกล และผู้คนหันไปนิยมการชงชาแบบใบ (ใบชาแช่น้ำร้อน) แทน แต่ประกายไฟของชาบดกลับไปเติบโตอย่างรุ่งโรจน์ที่ประเทศญี่ปุ่น

• ปี ค.ศ. 1191: พระภิกษุนามว่า เอไซ (Eisai) ได้เดินทางกลับจากการศึกษาพุทธศาสนานิกายเซนที่ประเทศจีน ท่านได้นำเมล็ดพันธุ์ชาและวิธีการบดชาแบบราชวงศ์ซ่งกลับมายังญี่ปุ่นด้วย

• การปลูกชาที่อุจิ (Uji): พระเอไซได้นำเมล็ดชาไปปลูกที่วัดในเกียวโต และต่อมาได้ขยายไปยังเมืองอุจิ ซึ่งมีสภาพภูมิอากาศและดินที่เหมาะสมที่สุด จนทำให้เมืองอุจิกลายเป็นแหล่งผลิตมัทฉะพรีเมียมระดับโลกมาจนถึงปัจจุบัน

• เครื่องมือในการทำสมาธิ: พระสงฆ์นิกายเซนดื่มมัทฉะเพื่อช่วยให้ร่างกายตื่นตัวและมีสมาธิในระหว่างการนั่งสมาธิอันยาวนาน

🍵 การปฏิวัติสู่ "พิธีชงชา" (Chado)

        จากเครื่องดื่มในวัด มัทฉะเริ่มแพร่หลายไปสู่ชนชั้นซามูไรและขุนนาง จนกระทั่งในศตวรรษที่ 16 ปรมาจารย์ด้านชาผู้มีนามว่า เซน โนะ ริคิว (Sen no Rikyu) ได้พัฒนาวิถีแห่งชาให้กลายเป็น "ชาโด" (Chado - 茶道) หรือพิธีชงชาญี่ปุ่น

        ริคิวได้สอดแทรกปรัชญา "วาบิ-ซาบิ" (Wabi-Sabi) ซึ่งเน้นความเรียบง่าย การยอมรับในความไม่สมบูรณ์แบบ และการอยู่กับปัจจุบันขณะ ทำให้การดื่มมัทฉะไม่ใช่แค่การลิ้มรสชาติ แต่คือการขัดเกลาจิตใจผ่านทุกท่วงท่าของการชงชา