ไม้จิ้มฟัน... ของชิ้นเล็กที่เคยเป็นสินค้าหรู

ถ้ามีคนถามว่า ของชิ้นไหนบนโต๊ะอาหารที่เรามองข้ามมากที่สุด

เราคงตอบว่า... "ไม้จิ้มฟัน"

เพราะมันเป็นของชิ้นเล็ก ราคาไม่กี่บาท ใช้เสร็จก็ทิ้ง บางร้านอาหารก็วางไว้ให้หยิบฟรี จนเราแทบไม่เคยนึกเลยว่า ของธรรมดาแบบนี้จะมีประวัติที่น่าสนใจซ่อนอยู่

แต่รู้ไหมคะ...

ก่อนที่ไม้จิ้มฟันจะกลายเป็นของใช้ราคาถูกอย่างทุกวันนี้ มันเคยเป็นของที่ทำด้วยมือ และเคยถูกมองว่าเป็นของใช้สำหรับผู้มีฐานะมาแล้ว

ความจริงแล้ว มนุษย์รู้จักทำความสะอาดฟันหลังรับประทานอาหารมาตั้งแต่สมัยโบราณ

นักโบราณคดีพบหลักฐานว่า ผู้คนในอารยธรรมโบราณหลายแห่งใช้กิ่งไม้เล็ก ๆ หนามของพืช กระดูกสัตว์ หรือแม้แต่โลหะปลายแหลม ช่วยเขี่ยเศษอาหารที่ติดตามซอกฟัน วิธีเหล่านี้อาจดูเรียบง่าย แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่า คนในยุคนั้นให้ความสำคัญกับความสะอาดในช่องปากไม่น้อยเลย

ต่อมาในยุโรป โดยเฉพาะประเทศโปรตุเกส การทำไม้จิ้มฟันกลายเป็นงานฝีมือที่ละเอียดอ่อน

ช่างฝีมือจะเลือกไม้เนื้อดีมาเหลาให้เรียวสวย ปลายแหลมกำลังพอดี บางชิ้นถูกบรรจุในกล่องเล็ก ๆ อย่างประณีต หรือประดับลวดลายสวยงามเพื่อมอบเป็นของขวัญ

สำหรับคนในยุคนั้น ไม้จิ้มฟันไม่ได้เป็นแค่ของใช้หลังอาหาร แต่ยังเป็นเครื่องแสดงถึงรสนิยม ความพิถีพิถัน และฐานะของผู้ใช้ด้วย

มีบันทึกว่าตามงานเลี้ยงของชนชั้นสูง เจ้าภาพบางคนถึงกับจัดเตรียมไม้จิ้มฟันคุณภาพดีไว้บริการแขกโดยเฉพาะ เพราะถือเป็นส่วนหนึ่งของมารยาทบนโต๊ะอาหาร

จนกระทั่งเข้าสู่ศตวรรษที่ 19 เมื่อเครื่องจักรเริ่มเข้ามามีบทบาท การผลิตไม้จิ้มฟันก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

โรงงานสามารถผลิตได้ครั้งละจำนวนมหาศาล ใช้เวลาไม่นาน ราคาจึงถูกลงอย่างรวดเร็ว

แต่เรื่องที่หลายคนอาจไม่เคยรู้คือ...

แม้จะผลิตได้มากแล้ว ผู้คนในยุคนั้นกลับยังไม่ค่อยยอมซื้อ

เหตุผลไม่ใช่เพราะแพง แต่เพราะหลายครอบครัวคุ้นเคยกับการเหลาไม้ใช้เองจากกิ่งไม้ที่หาได้รอบบ้าน จึงมองว่าไม่มีความจำเป็นต้องเสียเงินซื้อ

ผู้ผลิตรายหนึ่งในสหรัฐอเมริกาจึงใช้วิธีการตลาดที่ถือว่าแปลกมากในยุคนั้น

เขาจ้างคนให้เดินเข้าไปซื้อไม้จิ้มฟันตามร้านค้า และจ้างอีกกลุ่มหนึ่งให้ถามหาร้านที่มีไม้จิ้มฟันขาย

เมื่อร้านค้าเห็นว่ามีลูกค้าสอบถามและมีคนซื้ออยู่เรื่อย ๆ ก็เริ่มสั่งสินค้ามาวางขายมากขึ้น ส่วนผู้บริโภคก็เริ่มรู้สึกว่า ไม้จิ้มฟันเป็นของใช้ที่ควรมีติดบ้าน

เรียกได้ว่า ไม้จิ้มฟันไม่ได้ดังเพราะตัวสินค้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังอาศัย "จิตวิทยาของผู้บริโภค" ตั้งแต่เมื่อกว่าร้อยปีก่อน

ทุกวันนี้ เราหยิบไม้จิ้มฟันขึ้นมาใช้เพียงไม่กี่วินาที แล้วก็ทิ้งลงถังขยะ

แต่กว่าจะมาเป็นของชิ้นเล็ก ๆ ที่อยู่ตามร้านอาหารแทบทุกแห่ง มันเคยผ่านช่วงเวลาที่เป็นทั้งงานฝีมือ ของใช้ของชนชั้นสูง และสินค้าที่ต้องอาศัยกลยุทธ์การตลาดเพื่อให้คนยอมเปิดใจซื้อ

ไม่น่าเชื่อเลยนะคะ ของที่ดูธรรมดาที่สุด ก็กลับมีเรื่องราวยาวนานกว่าที่เราคิด

และนั่นทำให้ฉันอดไม่ได้ที่จะมองไม้จิ้มฟันอันเล็ก ๆ บนโต๊ะอาหารด้วยความรู้สึกที่เปลี่ยนไป

จากของใช้ชิ้นหนึ่ง กลายเป็นสิ่งประดิษฐ์เล็ก ๆ ที่เดินทางผ่านประวัติศาสตร์ของผู้คนมาหลายร้อยปี

แล้วคุณล่ะ... มีของใช้ชิ้นไหนที่เคยมองว่าแสนธรรมดา แต่พอรู้ที่มาแล้วกลับรู้สึกว่ามันน่าสนใจขึ้นทันที? ลองมาแชร์กันค่ะ เผื่อจะได้มีเรื่องชวนคุยสนุก ๆ อีกหลายชิ้นบนโต๊ะอาหารของเรา