ทำไมเราถูกตัดสายสะดือแล้วไม่ตาย

เคยสงสัยไหมว่า ตอนเราอยู่ในท้องแม่ สายสะดือคือสิ่งที่หล่อเลี้ยงชีวิตแทบทุกอย่าง แต่พอคลอดออกมา หมอตัดสายสะดือทิ้ง เรากลับใช้ชีวิตต่อได้ตามปกติ ไม่มีผลอะไรกับการดำรงชีวิตเลย แล้วทำไมถึงเป็นแบบนั้น

คำตอบอยู่ที่การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของร่างกายมนุษย์ นั่นคือช่วงเวลาที่เราเริ่มหายใจด้วยตัวเอง

ตอนที่ทารกยังอยู่ในครรภ์ ปอดยังไม่ได้ทำหน้าที่หายใจ เพราะในมดลูกไม่มีอากาศให้สูดเข้าไป ออกซิเจนและสารอาหารทั้งหมดจะถูกส่งมาจากแม่ผ่านรก แล้วเดินทางต่อมายังทารกผ่านสายสะดือ ขณะเดียวกัน ของเสียและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ก็ถูกส่งย้อนกลับไปยังแม่เพื่อนำไปกำจัด

พูดง่าย ๆ คือ รกทำหน้าที่เสมือนทั้งปอด ทั้งระบบลำเลียงสารอาหาร และเป็นศูนย์กลางแลกเปลี่ยนสารสำคัญให้ลูกในครรภ์ ส่วนสายสะดือก็เปรียบเหมือนท่อส่งที่เชื่อมทั้งสองเข้าด้วยกัน

เมื่อทารกคลอดออกมา ทุกอย่างเริ่มเปลี่ยนภายในเวลาไม่นาน

เสียงร้องครั้งแรกไม่ใช่แค่สัญญาณว่าเด็กเกิดแล้ว แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการที่ปอดขยายตัวและเริ่มรับอากาศเข้าไปเอง เลือดที่เคยต้องไหลผ่านระบบของรกก็เปลี่ยนเส้นทาง หัวใจและหลอดเลือดจะปรับการไหลเวียนให้เหมาะกับการใช้ปอดแทน

เมื่อระบบใหม่นี้ทำงานได้แล้ว สายสะดือก็หมดหน้าที่ไปโดยธรรมชาติ

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมแพทย์จึงสามารถหนีบและตัดสายสะดือได้ เพราะร่างกายไม่ได้พึ่งพามันอีกต่อไปแล้ว

หลายคนอาจคิดว่าการตัดสายสะดือคือการตัดเส้นเลือดสำคัญออกจากร่างกาย แต่ความจริง แพทย์จะหนีบสายสะดือก่อนเสมอเพื่อหยุดการไหลของเลือด หลังจากนั้นจึงตัดในตำแหน่งที่ปลอดภัย ทำให้ทารกไม่เสียเลือดจากการตัดสายสะดือ

ส่วนที่เหลือติดหน้าท้องจะค่อย ๆ แห้ง เหี่ยว และหลุดออกเองภายในช่วงแรกหลังคลอด เหลือเพียงรอยแผลเล็ก ๆ ซึ่งต่อมากลายเป็นสะดือที่เราเห็นกันทุกคน

ปัจจุบันยังมีการพูดถึงการหน่วงเวลาตัดสายสะดือ หรือรอประมาณช่วงสั้น ๆ หลังคลอดก่อนตัด เพราะในบางกรณี เลือดจากรกยังสามารถไหลเข้าสู่ตัวทารกได้อีกเล็กน้อย ซึ่งอาจมีประโยชน์ต่อเด็กตามดุลยพินิจของทีมแพทย์และแนวทางการดูแลของแต่ละสถานพยาบาล

น่าสนใจว่าระหว่างที่เราอยู่ในครรภ์ หัวใจของทารกมีทางลัดในการไหลเวียนเลือดหลายตำแหน่ง เพื่อให้เลือดไม่ต้องผ่านปอดที่ยังไม่ทำงาน หลังคลอด ทางลัดเหล่านี้จะค่อย ๆ ปิดลงเองเมื่อร่างกายเริ่มใช้ออกซิเจนจากการหายใจตามปกติ นี่เป็นอีกส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนผ่านจากชีวิตในครรภ์สู่ชีวิตภายนอก

ดังนั้น สาเหตุที่เราถูกตัดสายสะดือแล้วไม่ตาย ไม่ใช่เพราะสายสะดือไม่สำคัญ แต่เป็นเพราะมันสำคัญเฉพาะในช่วงที่เราอาศัยอยู่ในครรภ์เท่านั้น เมื่อร่างกายพร้อมใช้ปอด หัวใจ และระบบย่อยอาหารของตัวเอง สายสะดือก็ทำหน้าที่ครบสมบูรณ์และไม่จำเป็นอีกต่อไป

ถ้ามองในอีกมุมหนึ่ง สายสะดือคืออวัยวะชั่วคราวที่ช่วยให้ชีวิตเริ่มต้นได้อย่างปลอดภัย และเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม ร่างกายก็พร้อมก้าวสู่การใช้ชีวิตด้วยตัวเองโดยไม่ต้องพึ่งการเชื่อมต่อกับแม่อีกต่อไป นับเป็นหนึ่งในกระบวนการเปลี่ยนแปลงของร่างกายที่น่าทึ่งที่สุดตั้งแต่วินาทีแรกของการเกิด