ทำไมมินต์ทำให้น้ำเย็นกว่าเดิม

เคยไหม กินลูกอมรสมินต์แล้วลองดื่มน้ำตามทันที ทั้งที่น้ำไม่ได้แช่เย็นมาก แต่กลับรู้สึกเย็นวาบไปทั้งปาก เหมือนน้ำเย็นกว่าความเป็นจริงหลายเท่า

หลายคนอาจคิดว่าลูกอมมินต์ทำให้อุณหภูมิในปากลดลงจริง ๆ หรือมีสารอะไรบางอย่างที่ทำให้น้ำเย็นขึ้น แต่ความจริงแล้ว สิ่งที่เปลี่ยนไปส่วนใหญ่คือ "ความรู้สึกเย็น" ของเรา ไม่ใช่อุณหภูมิของน้ำ

สาเหตุสำคัญมาจากสารชนิดหนึ่งในมินต์ที่เรียกว่า เมนทอล (Menthol)

เมนทอลเป็นสารธรรมชาติที่พบในน้ำมันสะระแหน่ และเป็นตัวการที่ทำให้เกิดความรู้สึกเย็นเมื่อสัมผัสกับผิวหนัง ลิ้น หรือเยื่อบุภายในปาก

สิ่งที่น่าสนใจคือ เมนทอลไม่ได้ทำให้อุณหภูมิลดลงจริง ๆ

มันไม่ได้ดูดความร้อนออกจากปากเหมือนน้ำแข็ง และไม่ได้ทำให้น้ำที่เราดื่มมีอุณหภูมิต่ำลง แต่เมนทอลไปกระตุ้นตัวรับความรู้สึกเย็นในร่างกายที่เรียกว่า TRPM8

ตัวรับนี้เป็นเหมือนเซ็นเซอร์ที่คอยบอกสมองว่า บริเวณนั้นกำลังเจอกับความเย็น

ปกติเมื่อเราโดนลมเย็น น้ำเย็น หรือสัมผัสของที่มีอุณหภูมิต่ำ ตัวรับชนิดนี้จะส่งสัญญาณไปยังสมองว่า "กำลังเย็น"

แต่เมนทอลสามารถไปเปิดการทำงานของตัวรับนี้ได้ แม้ไม่มีความเย็นจริงเกิดขึ้น

นั่นจึงทำให้หลังจากอมลูกอมมินต์ ปากของเราจะอยู่ในสภาพที่เหมือนมีสัญญาณเย็นค้างอยู่

พอดื่มน้ำตาม โดยเฉพาะน้ำที่เย็นอยู่แล้ว สมองจึงได้รับสัญญาณสองอย่างพร้อมกัน คือความเย็นจากอุณหภูมิจริงของน้ำ และความรู้สึกเย็นที่ถูกกระตุ้นจากเมนทอล

ผลลัพธ์คือ เรารู้สึกว่าน้ำนั้นเย็นจัดกว่าปกติ

เรื่องนี้คล้ายกับเวลาที่เราเอายาหม่องหรือผลิตภัณฑ์ที่มีเมนทอลทาบนผิวหนัง บางครั้งจะรู้สึกเย็นซ่า ทั้งที่ผิวไม่ได้มีอุณหภูมิลดลงอย่างชัดเจน

ความรู้สึกเย็นจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับการทำงานของระบบประสาทด้วย

ความเข้มข้นของเมนทอลก็มีผลเช่นกัน

ลูกอมมินต์บางชนิดให้ความรู้สึกเย็นมาก เพราะมีปริมาณเมนทอลสูงกว่า ขณะที่บางชนิดเน้นรสหวานหรือกลิ่นหอม จึงให้ความเย็นน้อยกว่า

นอกจากนี้ สภาพแวดล้อมก็มีส่วน

ถ้าเพิ่งกินลูกอมมินต์แล้วออกไปเจอลมเย็น ความรู้สึกเย็นอาจยิ่งชัดขึ้น เพราะสมองได้รับสัญญาณจากหลายทางพร้อมกัน ทั้งอากาศจริงและตัวรับความเย็นในปาก

เหตุผลที่ผู้ผลิตลูกอม น้ำยาบ้วนปาก ยาสีฟัน และหมากฝรั่งนิยมใช้เมนทอล ก็เพราะความรู้สึกเย็นทำให้ผู้ใช้รู้สึกสดชื่นและสะอาด แม้ไม่ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิครั้งใหญ่จริง ๆ

สิ่งนี้ยังอธิบายได้ว่าทำไมบางครั้งเรากินอาหารรสเผ็ดแล้วดื่มน้ำเย็น ความรู้สึกไม่ได้หายไปทันที หรือทำไมบางผลิตภัณฑ์สามารถสร้างความรู้สึกเย็นแรง ๆ ได้โดยไม่ต้องใช้ความเย็นจริง

สมองของเราไม่ได้รับรู้โลกจากข้อมูลทางกายภาพเพียงอย่างเดียว แต่ยังตีความสัญญาณจากประสาทสัมผัสต่าง ๆ แล้วสร้างเป็นประสบการณ์ที่เรารู้สึกได้

ดังนั้น น้ำที่ดื่มหลังจากกินลูกอมมินต์ไม่ได้เย็นลงจริง ๆ แต่สมองของเรากำลังได้รับสัญญาณว่า "มันเย็นกว่าเดิม" เพราะเมนทอลไปหลอกเซ็นเซอร์ความเย็นในร่างกาย

นี่เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่า ความรู้สึกที่เราเจอทุกวัน บางครั้งไม่ได้ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นทางกายภาพเสมอไป