ความสัมพันธ์ระหว่างฮิซบอลเลาะห์กับอิหร่าน แน่นแฟ้นได้อย่างไรตลอดกว่า 40 ปี

ความสัมพันธ์ระหว่างฮิซบอลเลาะห์กับอิหร่าน แน่นแฟ้นได้อย่างไรตลอดกว่า 40 ปี

ถ้าเราชวนคุยเรื่องความสัมพันธ์ระหว่าง กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ กับ อิหร่าน หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อทั้งสองฝ่ายอยู่บ่อย ๆ เวลาติดตามข่าวต่างประเทศ โดยเฉพาะข่าวความขัดแย้งในเลบานอน อิสราเอล และตะวันออกกลาง

แต่ถ้าอยากเข้าใจจริง ๆ ว่าทำไมสองฝ่ายจึงมีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นมาอย่างยาวนาน ต้องถอยกลับไปดูจุดเริ่มต้นในช่วงต้นทศวรรษ 1980 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สถานการณ์ในเลบานอนและตะวันออกกลางกำลังวุ่นวายอย่างหนัก

อิหร่านเพิ่งผ่านการปฏิวัติอิสลามในปี 1979 และต้องการขยายแนวคิดทางการเมืองและศาสนาในรูปแบบของตัวเองออกไปนอกพรมแดน ขณะเดียวกัน เลบานอนกำลังเผชิญสงครามกลางเมือง รวมถึงการบุกเลบานอนของอิสราเอลในปี 1982 ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในเงื่อนไขสำคัญที่นำไปสู่การก่อตัวของฮิซบอลเลาะห์

จุดเริ่มต้นของฮิซบอลเลาะห์

การเกิดขึ้นของฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ แต่เป็นการรวมตัวของกลุ่มชาวมุสลิมนิกายชีอะห์ที่ต้องการต่อต้านการยึดครองของอิสราเอล และได้รับอิทธิพลทางความคิดจากรัฐบาลอิหร่านหลังการปฏิวัติ

ในช่วงนั้น กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามของอิหร่าน หรือ IRGC เข้าไปมีบทบาทในการฝึกฝน ให้เงินสนับสนุน และช่วยวางรากฐานแก่กลุ่มติดอาวุธชีอะห์ที่กำลังก่อตัวขึ้น เปรียบเสมือนพี่เลี้ยงที่คอยประคองหน่ออ่อนให้เติบโตเป็นกองกำลังที่แข็งแกร่งและมีบทบาทในภูมิภาค

การสนับสนุนดังกล่าวไม่ได้มีเพียงเรื่องอาวุธหรือการฝึกทางทหารเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงถึงเงินทุน การจัดตั้งเครือข่ายทางสังคม และการสร้างฐานสนับสนุนทางการเมืองภายในเลบานอนด้วย

จุดนี้เป็นเรื่องที่คนทั่วไปอาจเข้าใจคลาดเคลื่อนได้ง่าย เพราะฮิซบอลเลาะห์ไม่ได้มีบทบาทเป็นกองกำลังติดอาวุธเพียงด้านเดียว แต่ยังเป็นขบวนการทางการเมืองและมีเครือข่ายบริการทางสังคมในชุมชนชาวชีอะห์ของเลบานอนด้วย

เป้าหมายร่วมที่ทำให้ความสัมพันธ์แน่นแฟ้น

สิ่งที่ทำให้อิหร่านผูกพันกับฮิซบอลเลาะห์อย่างเหนียวแน่น คือแนวคิดต่อต้านอิทธิพลของชาติตะวันตกและการต่อต้านอิสราเอล ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญที่ทั้งสองฝ่ายมีร่วมกันมาตั้งแต่ช่วงก่อตั้งกลุ่ม

สำหรับอิหร่าน ฮิซบอลเลาะห์ถือเป็นพันธมิตรทางยุทธศาสตร์ที่ช่วยให้เตหะรานสามารถแสดงอิทธิพลในภูมิภาคได้โดยไม่จำเป็นต้องส่งกองทัพอิหร่านเข้าเผชิญหน้าทุกครั้งโดยตรง

ด้วยที่ตั้งของเลบานอนซึ่งมีพรมแดนติดกับอิสราเอล ฮิซบอลเลาะห์จึงมีความสำคัญต่อยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคงของอิหร่านอย่างมาก และมักได้รับการอธิบายว่าเป็นพันธมิตรนอกประเทศที่ใกล้ชิดที่สุดกลุ่มหนึ่งของเตหะราน

จะมองว่าฮิซบอลเลาะห์คือลูกรักที่อิหร่านลงทุนลงแรงฟูมฟักมาอย่างดีก็คงไม่ผิดนัก เพราะสำหรับอิหร่านแล้ว ฮิซบอลเลาะห์ไม่ใช่เพียงพันธมิตรทั่วไป แต่เป็นหุ้นส่วนสำคัญในการรักษาอำนาจต่อรองและสร้างแรงกดดันต่อฝ่ายตรงข้ามในตะวันออกกลาง

ไม่ใช่เพียงความสัมพันธ์แบบผู้ให้กับผู้รับ

แม้อิหร่านจะมีบทบาทสำคัญต่อการก่อตั้งและสนับสนุนฮิซบอลเลาะห์ แต่ความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายไม่ได้เป็นเพียงภาพของผู้สั่งการกับผู้ปฏิบัติตามอย่างตรงไปตรงมาในทุกสถานการณ์

ฮิซบอลเลาะห์มีฐานสมาชิก โครงสร้างองค์กร และผลประโยชน์ทางการเมืองของตัวเองภายในเลบานอน การตัดสินใจบางเรื่องจึงต้องคำนึงถึงสภาพสังคมเลบานอน ท่าทีของกลุ่มการเมืองอื่น และความรู้สึกของประชาชนในประเทศด้วย

ดังนั้น แม้ทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ของทั้งสองฝ่ายมักสอดคล้องกัน แต่ไม่ควรเข้าใจว่าทุกการเคลื่อนไหวของฮิซบอลเลาะห์เกิดจากคำสั่งโดยตรงจากอิหร่านเสมอไป ความสัมพันธ์นี้มีทั้งอุดมการณ์ร่วม ผลประโยชน์ทางความมั่นคง และการพึ่งพากันในหลายระดับ

สายสัมพันธ์ที่ผ่านความเปลี่ยนแปลงมาหลายทศวรรษ

ตลอดเวลากว่าสี่ทศวรรษ ความสัมพันธ์นี้แปรเปลี่ยนไปตามสถานการณ์โลก บางช่วงแน่นแฟ้นจนแทบแยกบทบาทออกจากกันได้ยาก ขณะที่บางช่วงแต่ละฝ่ายอาจลดการแสดงท่าทีหรือปรับยุทธศาสตร์ตามแรงกดดันที่เผชิญ

อย่างไรก็ตาม สายใยระหว่างสองฝ่ายไม่เคยขาดสะบั้น อิหร่านยังคงมีบทบาทสนับสนุนอยู่เบื้องหลัง ส่วนฮิซบอลเลาะห์เองก็รู้ดีว่าหนึ่งในแหล่งสนับสนุนที่สำคัญที่สุดของกลุ่มมาจากเตหะราน ไม่ว่าจะเป็นในช่วงความขัดแย้ง หรือในช่วงที่ต้องรักษาสถานะทางการเมืองและฐานสนับสนุนภายในเลบานอน

เรื่องราวของทั้งสองฝ่ายจึงไม่ใช่แค่เรื่องของอาวุธหรือพื้นที่บนแผนที่ แต่เป็นการประสานกันของอุดมการณ์ ความมั่นคง และผลประโยชน์ทางการเมือง จนทำให้ฮิซบอลเลาะห์กลายเป็นหนึ่งในตัวแสดงที่มีอิทธิพลมากที่สุดของตะวันออกกลาง

เมื่อเกิดความตึงเครียดในเลบานอน อิสราเอล หรือระหว่างอิหร่านกับชาติตะวันตก ชื่อของฮิซบอลเลาะห์จึงมักปรากฏขึ้นมาด้วยเสมอ เพราะความเคลื่อนไหวของกลุ่มนี้อาจส่งผลเกินกว่าพรมแดนเลบานอน และเพิ่มความเสี่ยงที่ความขัดแย้งจะขยายตัวไปยังประเทศอื่นในภูมิภาค

สิ่งที่คนอ่านควรจำคือ ความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านกับฮิซบอลเลาะห์ไม่ได้ตั้งอยู่บนศาสนาเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากเป้าหมายทางยุทธศาสตร์ ศัตรูร่วม และผลประโยชน์ที่สอดประสานกันมานานกว่า 40 ปี นั่นคือเหตุผลที่ไม่ว่าสถานการณ์ในตะวันออกกลางจะเปลี่ยนไปเพียงใด แสงเงาของอิหร่านก็มักยังคงทอดลงมาที่ฮิซบอลเลาะห์อยู่เสมอ