ทำไม "เนื้อหมา" จากอาหารชั้นสูง สู่สิ่งต้องห้ามในแผ่นดินจีน

เปิดปมประวัติศาสตร์ ทำไม "เนื้อหมา" จากอาหารชั้นสูง สู่สิ่งต้องห้ามในแผ่นดินจีน

        หน้าประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมการบริโภคของประเทศจีนมีความเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาตามยุคสมัย หนึ่งในประเด็นที่มักถูกตั้งคำถามและเกิดข้อถกเถียงอย่างกว้างขวางคือเรื่องของการบริโภคเนื้อหมา หลายคนอาจจะเข้าใจผิดว่านี่คือวัฒนธรรมหลักที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานอย่างเหนียวแน่น ทว่าหากเจาะลึกเข้าไปในหลักฐานทางประวัติศาสตร์จะพบว่า เมนูนี้เคยเดินทางผ่านจุดรุ่งเรืองในฐานะอาหารชั้นสูง ก่อนจะเผชิญกับจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญที่ทำให้กลายเป็นสิ่งต้องห้ามและถูกตัดออกจากสารบบอาหารกระแสหลักของจีนอย่างสิ้นเชิง

        ความเสื่อมถอยของวัฒนธรรมการกินเนื้อหมาไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่มีจุดเปลี่ยนที่ชัดเจนจากหลายปัจจัยหลัก:

• คำสั่งจากฮ่องเต้ปีจอ: ในสมัยราชวงศ์ซ่ง ฮ่องเต้ซ่งฮุยจงซึ่งเป็นกษัตริย์ที่ประสูติในปีจอ (ปีหมา) ได้รับคำแนะนำและข้อเสนอแนะจากขุนนางว่า การฆ่าหรือบริโภคหมาถือเป็นการลบหลู่ศิริมงคลและปีเกิดของพระองค์โดยตรง พระองค์จึงทรงออกราชโองการสั่งห้ามฆ่าหมาทั่วทั้งแผ่นดินอย่างเด็ดขาด พร้อมทั้งประทานเงินทุนจำนวนหนึ่งให้แก่เหล่านักฆ่าหมาเพื่อนำไปใช้เป็นทุนในการเปลี่ยนอาชีพใหม่

• อิทธิพลทางศาสนาและความเชื่อ: ศาสนาเต๋าซึ่งเป็นศาสนาที่ฮ่องเต้ซ่งฮุยจงทรงเลื่อมใสศรัทธา ประกอบกับกระแสของศาสนาพุทธ มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการรณรงค์ให้ประชาชนเลิกบริโภคทั้งเนื้อหมาและเนื้อวัว โดยผู้นำทางศาสนาและสังคมในยุคนั้นมองว่าสัตว์ทั้งสองชนิดนี้มีความซื่อสัตย์ มีคุณค่า รวมถึงแนวคิดเรื่องกฎแห่งกรรมและการกลับชาติมาเกิด ส่งผลให้ผู้คนเริ่มเกิดความเมตตากรุณาต่อสัตว์และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน

  

• วัฒนธรรมของชนเผ่ากลุ่มน้อย: ชนเผ่าที่ก้าวเข้ามามีอำนาจและปกครองแผ่นดินจีนในยุคต่อมา เช่น ชาวหนวี่เจิน (แมนจู) และชาวมองโกล ต่างมีข้อกำหนดและข้อห้ามในการบริโภคเนื้อหมาอย่างเข้มงวดเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากในวิถีชีวิตของพวกเขา หมาเปรียบเสมือนเพื่อนแท้คู่ใจในการออกล่าสัตว์ เป็นสัตว์เฝ้าบ้านที่ซื่อสัตย์ และเป็นผู้มีพระคุณที่เคยช่วยชีวิตบรรพบุรุษในยามสงคราม

        แม้ในยุคหลังจะดูเหมือนว่าความนิยมในการบริโภคเนื้อหมาจะเพิ่มสูงขึ้นในบางพื้นที่ ดังเช่นการเกิดเทศกาลเนื้อหมาที่เมืองยู่หลิน แต่แท้จริงแล้วสิ่งเหล่านั้นไม่ได้มีรากเหง้ามาจากวัฒนธรรมดั้งเดิมของจีนกระแสหลัก หากแต่เกิดขึ้นจากมายาคติและแผนการทางธุรกิจในยุคปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยรัฐบาลท้องถิ่นและกลุ่มนักธุรกิจที่พยายามสร้าง "ประเพณีประดิษฐ์" ด้วยการจับคู่กินเนื้อหมากับผลลิ้นจี่เพื่อกระตุ้นตัวเลข GDP และดึงดูดเม็ดเงินจากนักท่องเที่ยว รวมถึงอิทธิพลจากสื่อบันเทิง เช่น ภาพยนตร์เรื่องวัดเส้าหลิน หรือรายการโทรทัศน์ต่างๆ ที่นำเสนอภาพการบริโภคเนื้อหมา จนทำให้คนรุ่นใหม่บางกลุ่มเกิดความเข้าใจผิดว่าเป็นวัฒนธรรมดั้งเดิมที่เท่หรือน่าลิ้มลอง

        ประวัติศาสตร์การบริโภคเนื้อหมาในประเทศจีนจึงสะท้อนให้เห็นว่า วัฒนธรรมไม่ได้ดำเนินไปเป็นเส้นตรง แต่ยืดหยุ่นและเสื่อมถอยไปตามบริบทและการพัฒนาของสังคม เมื่อระบบเกษตรกรรมก้าวหน้าขึ้น สัตว์เศรษฐกิจอย่าง หมู ไก่ และวัว ได้เข้ามาทำหน้าที่เป็นแหล่งโปรตีนหลักทดแทน ประกอบกับความผูกพันในฐานะสัตว์เลี้ยงผู้ซื่อสัตย์ ทำให้เนื้อหมาถูกผลักออกจากวัฒนธรรมอาหารที่ยอมรับได้ในระดับสากล แม้จะมีความพยายามฟื้นฟูเพื่อผลประโยชน์ทางการค้า แต่อคติทางสังคม มาตรฐานทางศีลธรรม และความเมตตากรุณาต่อสัตว์ ได้กลายเป็นกำแพงหนาที่ทำให้วัฒนธรรมนี้ค่อยๆ เลือนหายไปจากแผ่นดินจีนอย่างถาวร