เหมือนติด GPS ให้ยุงพุ่งชน!รู้จัก “กรดลึกลับ” บนผิวหนัง ที่อาจทำให้คุณกลายเป็นแม่เหล็กดูดยุง
เหมือนติด GPS ให้ยุงพุ่งชน!รู้จัก “กรดลึกลับ” บนผิวหนัง ที่อาจทำให้คุณกลายเป็นแม่เหล็กดูดยุง
เคยนั่งอยู่กับเพื่อนหลายคน แต่ยุงกลับเลือกกัดคุณคนเดียวหรือไม่?
บางคนถูกกัดเต็มแขนเต็มขา ขณะที่คนข้าง ๆ แทบไม่มีรอยแดงเลย จนอดสงสัยไม่ได้ว่า
“เลือดเราหวานกว่าคนอื่นหรือเปล่า?”
งานวิจัยพบว่า คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่ความหวานของเลือด แต่อยู่ที่ กลิ่นสารเคมีบนผิวหนัง โดยเฉพาะสารกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่า กรดคาร์บอกซิลิก
สารเหล่านี้อาจทำหน้าที่เหมือนป้ายกลิ่นที่บอกยุงว่า
“เป้าหมายที่น่าสนใจอยู่ตรงนี้”
กรดคาร์บอกซิลิกคืออะไร?
กรดคาร์บอกซิลิก หรือ carboxylic acids เป็นกลุ่มสารอินทรีย์ที่พบได้ตามธรรมชาติบนผิวหนังมนุษย์
สารเหล่านี้ส่วนหนึ่งเกิดจากไขมันและสารคัดหลั่งบนผิว รวมถึงกิจกรรมของจุลินทรีย์ที่อาศัยอยู่บนผิวหนัง เมื่อสารเหล่านี้ระเหยหรือผสมรวมกับสารอื่น ก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของ “กลิ่นเฉพาะตัว” ของแต่ละคน
แม้เราอาจไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองมีกลิ่น แต่ระบบรับกลิ่นของยุงไวต่อสารบางชนิดมากกว่าจมูกของมนุษย์
งานวิจัยพบว่า คนที่โดนยุงรุมอาจมีกรดเหล่านี้มากกว่า
งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Cell เมื่อปี 2022 ทดลองกับอาสาสมัคร 64 คน โดยให้แต่ละคนสวมปลอกไนลอนบริเวณแขนเป็นเวลา 6 ชั่วโมง เพื่อเก็บสารกลิ่นที่ระเหยออกจากผิวหนัง
จากนั้นนักวิจัยนำตัวอย่างกลิ่นมาให้ยุงลายบ้านเพศเมีย หรือ Aedes aegypti เลือกบินเข้าหา
ผลปรากฏว่า ความน่าดึงดูดของแต่ละคนแตกต่างกันอย่างมาก ตัวอย่างจากผู้ที่ยุงชอบมากที่สุดดึงดูดยุงมากกว่าคนที่ยุงชอบน้อยที่สุดเกิน 100 เท่า. (National Institutes of Health (NIH))
เมื่อนำกลิ่นผิวหนังไปวิเคราะห์ นักวิจัยพบว่า ผู้ที่ดึงดูดยุงมากมักมีกรดคาร์บอกซิลิกบนผิวในระดับสูงกว่า โดยเฉพาะกรดไขมันสายตรงและสายกิ่งหลายชนิด.
ทำไมกรดเหล่านี้จึงเหมือน “GPS ของยุง”?
คำว่า GPS เป็นเพียงการเปรียบเทียบ เพราะยุงไม่ได้ใช้ดาวเทียมนำทาง และกรดบนผิวก็ไม่ได้ส่งพิกัดออกไป
แต่ยุงมีตัวรับกลิ่นเฉพาะบนหนวดและอวัยวะรับสัมผัส ซึ่งสามารถตรวจจับสารเคมีในอากาศได้
เมื่อกรดคาร์บอกซิลิกและกลิ่นผิวหนังลอยออกมา ยุงอาจใช้ข้อมูลเหล่านี้ประกอบกับสัญญาณอื่น เพื่อแยกว่ากลิ่นนั้นมาจากมนุษย์และบุคคลใดน่าสนใจมากกว่า
นักวิจัยทดลองทำให้ยุงขาดตัวรับร่วมบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับการตรวจจับสารที่เป็นกรด พบว่ายุงเหล่านั้นสนใจกลิ่นมนุษย์โดยรวมน้อยลง แต่ยังสามารถแยกคนที่ดึงดูดมากกับคนที่ดึงดูดน้อยได้อยู่ แสดงว่าระบบค้นหาเหยื่อของยุงมีหลายช่องทางสำรอง ไม่ได้พึ่งกรดชนิดเดียว. (National Institutes of Health (NIH))
ยุงไม่ได้ตามหาคุณจากกรดเพียงอย่างเดียว
ยุงใช้สัญญาณหลายชนิดประกอบกัน คล้ายการต่อชิ้นส่วนแผนที่
1. คาร์บอนไดออกไซด์จากลมหายใจ
เมื่อเราหายใจออก เราปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ยุงสามารถตรวจจับกระแสก๊าซนี้และใช้เป็นสัญญาณเบื้องต้นว่ามีสัตว์หรือมนุษย์อยู่บริเวณใกล้เคียง
2. กลิ่นผิวหนัง
กลิ่นของมนุษย์เป็นส่วนผสมของสารหลายร้อยชนิด ไม่ได้มีเพียงกรดคาร์บอกซิลิก แต่ยังรวมถึงกรดแลกติก แอมโมเนีย แอลกอฮอล์ อัลดีไฮด์ และสารที่เกิดจากจุลินทรีย์บนผิว
งานศึกษาพบว่าสารบางชนิดอาจดึงดูดยุงได้ดีเมื่ออยู่เป็นส่วนผสม มากกว่าการแยกใช้สารใดสารหนึ่งเพียงลำพัง. (PMC)
3. ความร้อนจากร่างกาย
เมื่อยุงบินเข้ามาใกล้ กลิ่นของมนุษย์ช่วยให้ยุงตอบสนองต่อแหล่งความร้อนได้ดีขึ้น จึงสามารถค้นหาบริเวณผิวหนังที่เหมาะสำหรับลงเกาะและดูดเลือด. (Cell)
4. ความชื้นและเหงื่อ
ไอน้ำจากผิวหนังและสารในเหงื่ออาจช่วยเพิ่มความน่าสนใจ โดยเฉพาะหลังออกกำลังกายหรืออยู่ในอากาศร้อน แต่ผลขึ้นอยู่กับชนิดของยุงและส่วนผสมของกลิ่นโดยรวม
ทำไมบางคนจึงมีกรดบนผิวมากกว่า?
นักวิทยาศาสตร์ยังไม่ทราบคำตอบทั้งหมด แต่คาดว่าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ได้แก่
- พันธุกรรม
- ชนิดและปริมาณของไขมันบนผิว
- จุลินทรีย์ประจำผิวหนัง
- ฮอร์โมนและสภาพร่างกาย
- อายุและสภาพแวดล้อม
- เครื่องสำอาง สบู่ และผลิตภัณฑ์ที่ใช้
จุลินทรีย์บนผิวสามารถย่อยไขมัน คาร์โบไฮเดรต และสารอื่นให้กลายเป็นโมเลกุลกลิ่นที่ยุงตรวจจับได้ จึงเป็นไปได้ว่าคนที่มีชุมชนจุลินทรีย์บนผิวต่างกัน จะมีกลิ่นดึงดูดยุงต่างกันด้วย. (PMC)
คนที่ยุงชอบ จะถูกยุงชอบไปตลอดหรือไม่?
งานวิจัยพบว่า ระดับความดึงดูดของอาสาสมัครหลายคนค่อนข้างคงที่เป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปี
คนที่เป็น “แม่เหล็กดูดยุง” ในช่วงแรก มักยังคงดึงดูดยุงมากในการทดสอบภายหลัง แม้พฤติกรรมหรือสภาพแวดล้อมอาจเปลี่ยนไปแล้วก็ตาม. (National Institutes of Health (NIH))
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าจะเปลี่ยนแปลงไม่ได้เลย เพราะผลิตภัณฑ์ที่ใช้ โรคบางชนิด ฮอร์โมน เหงื่อ และจุลินทรีย์บนผิวอาจเปลี่ยนองค์ประกอบกลิ่นชั่วคราวได้
อาบน้ำบ่อย ๆ จะช่วยไม่ให้ยุงกัดหรือไม่?
การล้างเหงื่อและกลิ่นบางส่วนออกอาจช่วยลดความน่าสนใจชั่วคราว แต่ไม่สามารถล้างกรดหรือกลิ่นเฉพาะตัวออกจนหมดได้ เพราะผิวหนังจะสร้างสารใหม่ขึ้นมาเรื่อย ๆ
สบู่ยังอาจเปลี่ยนกลิ่นของผู้ใช้แตกต่างกัน บางผลิตภัณฑ์อาจทำให้ยุงสนใจมากขึ้นหรือน้อยลง ขึ้นอยู่กับปฏิกิริยาระหว่างกลิ่นสบู่กับกลิ่นเดิมของผิว ไม่ใช่ว่าสบู่หอมทุกชนิดจะไล่ยุงได้. (Cell)
จึงไม่ควรใช้การอาบน้ำหรือฉีดน้ำหอมแทนผลิตภัณฑ์ป้องกันยุงที่ผ่านการทดสอบ
แล้วเราจะป้องกันตัวเองได้อย่างไร?
ไม่จำเป็นต้องพยายามเปลี่ยนกรดบนผิว เพราะขณะนี้ยังไม่มีวิธีทั่วไปที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถปรับกรดคาร์บอกซิลิกบนผิวให้ยุงเลิกสนใจได้อย่างปลอดภัย
วิธีที่มีหลักฐานชัดกว่า ได้แก่
- ใช้สารทากันยุงที่ขึ้นทะเบียนและมีสารออกฤทธิ์ เช่น DEET, picaridin, IR3535 หรือ PMD
- สวมเสื้อแขนยาวและกางเกงขายาวเนื้อไม่รัดรูป
- ใช้มุ้งหรือมุ้งลวด
- เทน้ำขังและทำความสะอาดภาชนะที่ยุงวางไข่ทุกสัปดาห์
- ใช้ผลิตภัณฑ์ตามฉลากและทาซ้ำตามเวลาที่กำหนด
CDC แนะนำให้ใช้สารไล่ยุงที่ผ่านการประเมินประสิทธิภาพ และไม่ควรพึ่งผลิตภัณฑ์ธรรมชาติที่ยังไม่มีหลักฐานรองรับเพียงอย่างเดียว. (CDC)
สรุป
กรดคาร์บอกซิลิกบนผิวหนังอาจเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้บางคนถูกยุงกัดมากกว่าคนอื่น
ผู้ที่ดึงดูดยุงมากมักมีสารกลุ่มนี้ในกลิ่นผิวสูงกว่า และลักษณะดังกล่าวอาจคงอยู่เป็นเวลาหลายปี
แต่กรดเหล่านี้ไม่ใช่ GPS ที่นำยุงพุ่งมาหาโดยลำพัง ยุงต้องรวมข้อมูลจาก
คาร์บอนไดออกไซด์ กลิ่นผิว ความร้อน ความชื้น และสารเคมีหลายชนิด
ก่อนเลือกเป้าหมายและลงเกาะ
ดังนั้น ครั้งต่อไปที่ยุงบินผ่านคนทั้งวงแล้วตรงมากัดคุณ อาจไม่ใช่เพราะเลือดหวาน แต่เป็นเพราะผิวของคุณกำลังปล่อย “ลายเซ็นกลิ่น” ที่ยุงชอบเป็นพิเศษ



งานวิจัยในวารสาร Cell: พบความสัมพันธ์ระหว่างระดับกรดคาร์บอกซิลิกบนผิวกับความน่าดึงดูดต่อยุงลายบ้าน. (Cell)
National Institutes of Health: ตัวอย่างกลิ่นจากคนที่ยุงชอบที่สุดดึงดูดยุงมากกว่าคนที่ยุงชอบน้อยที่สุดเกิน 100 เท่า และลักษณะนี้คงที่หลายปี. (National Institutes of Health (NIH))
งานทบทวนพฤติกรรมค้นหาเหยื่อของยุง: ยุงใช้กลิ่นผิว คาร์บอนไดออกไซด์ ความร้อน และสารหลายชนิดร่วมกัน ไม่ได้พึ่งโมเลกุลเดียว. (PMC)
CDC: แนะนำสารไล่ยุงที่ผ่านการรับรอง เสื้อผ้าปกคลุม และการกำจัดน้ำขัง เป็นวิธีป้องกันที่มีหลักฐานรองรับ. (CDC)
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
น้ำเต้าแดง เปิดโพยหวย 1 ธ.ค. 69 เลขเด่นบน–ล่าง วงกลม 3–9 พร้อมเลขสองตัว 12 ชุด
หลวงพ่อปากแดง เปิดเลขน้ำตาเทียนงวด 1 ธ.ค. 69 เลขเด่น 4-5-2 คัดชุดสองตัว–สามตัวเน้นพิเศษ
สถิติหวย 1 ธันวาคม ย้อนหลัง 11 ปี เลขท้าย 2 ตัวมีเลข 8 ถึง 5 งวด แต่เลข 5 ไม่โผล่เลย
ซองดูฮีเดือด! ตั้งคำถามสังคมมองการทำร้ายร่างกายเป็นเรื่องตลก หลังปะทะน้ำ รพีภัทร
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด
ประวัติชิ้นกรอบ ๆ ในก๋วยเตี๋ยวเย็นตาโฟ คือแมงกะพรุนหรือปลาหมึกกันแน่?
มหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้าย
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
เครดิตบูโรไม่ใช่บัญชีดำ และเช็กประวัติตัวเองฟรีได้ ธปท. เตรียมให้ฟรีปีละ 2 ครั้ง
จับตา "พุทธอภิวรรณ" จ่อซบช่อง 3 หรือไม่ ? หลังประกาศอำลาช่อง 8
รีวิวหนังใหม่ "Ebenezer" (เอเบนีเซอร์ และคืนคริสต์มาส) จอห์นนี เดปป์ หวนคืนจอเงินในรอบ 8 ปี พลิกบทลุงสครูจโหมดดาร์ก จะหลอนปนซึ้งแค่ไหน ต้องไปชม!
เปิดเรื่องแปลก! มีคนเข้าไปอาศัยอยู่ในซากเครื่องบินจริง เปลี่ยนเครื่องบินโดยสารยักษ์ให้กลายเป็นบ้านกลางกรุงเทพฯ
“เกิดที่เดียวกันแต่โตคนละบ้าน” นิยามที่คนจีนมอบให้อาหารไทย
คณิตศาสตร์หล่อหลอมสมองของเราได้อย่างไร
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด




