ที่มาชื่อเขตภาษีเจริญกับการขุดคลองเก็บภาษีในวันวาน

เคยสงสัยกันไหมครับว่าทําไมชื่อเขตภาษีเจริญถึงฟังดูแปลกหูและน่าสนใจกว่าชื่อเขตอื่นๆ ในกรุงเทพฯ หลายคนอาจคุ้นเคยกับการเดินทางผ่านย่านนี้ หรืออาจจะอาศัยอยู่ในละแวกใกล้เคียง แต่หลายครั้งเราก็ใช้ชีวิตผ่านไปโดยไม่ได้ฉุกคิดว่าชื่อที่เรียกกันจนติดปากนี้

มีที่มาที่ไปอย่างไร ยิ่งถ้าใครชอบเรื่องประวัติศาสตร์หรือเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยเกี่ยวกับกรุงเทพฯ ก็น่าจะเคยได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับคลองภาษีเจริญที่ผูกพันกับเรื่องการจัดเก็บภาษีอากรในสมัยก่อน วันนี้เลยถือโอกาสหยิบยกเรื่องราวนี้มาเล่าสู่กันฟังแบบสบายๆ

เหมือนมานั่งคุยแลกเปลี่ยนมุมมองกันมากกว่ามานั่งอ่านตําราประวัติศาสตร์ครับ เรื่องมันมีอยู่ว่าในสมัยรัชกาลที่ 4 รัฐบาลต้องการเส้นทางสัญจรที่สะดวกขึ้นเพื่อการค้าขายและการคมนาคมทางน้ํา ซึ่งการขุดคลองในตอนนั้นไม่ได้ทําเพื่อการสัญจรเพียงอย่างเดียว แต่ยัง

มีนัยยะสําคัญเรื่องเศรษฐกิจและการจัดเก็บภาษีอากรที่เข้าถึงพื้นที่ห่างไกลได้ง่ายยิ่งขึ้น คลองภาษีเจริญจึงถูกขุดขึ้นมาด้วยวัตถุประสงค์เพื่อเชื่อมแม่น้ําท่าจีนเข้ากับแม่น้ําเจ้าพระยา ทําให้การขนส่งสินค้าจากฝั่งตะวันตกเข้าสู่พระนครทําได้รวดเร็วและเป็น

ระบบมากขึ้น พอมีคลองมีการค้าขาย ก็ต้องมีการตั้งด่านเก็บภาษีกันเป็นธรรมดา ชื่อภาษีเจริญจึงถูกตั้งขึ้นให้มีความหมายมงคลตามค่านิยมคนไทยในสมัยนั้น คือการให้ภาษีเจริญงอกงามหรือมีความรุ่งเรืองในการจัดเก็บนั่นเองครับ ถ้าลองมองย้อนกลับไปในมุมมองของผู้คน

ยุคนั้น การขุดคลองนี้คงเป็นเรื่องใหญ่มากๆ เหมือนการตัดถนนไฮเวย์ในปัจจุบัน เพราะมันเปลี่ยนวิถีชีวิตผู้คนแถวนั้นจากที่เคยเงียบเหงา กลายเป็นเส้นทางสายเศรษฐกิจสําคัญ แต่อีกมุมหนึ่งเราก็อาจจะชวนคิดได้ว่าการตั้งชื่อสถานที่ที่สื่อถึงการจัดเก็บภาษีโดยตรง

แบบนี้ ในแง่หนึ่งก็สะท้อนให้เห็นว่าราชการให้ความสําคัญกับการขยายฐานการคลังมากขนาดไหน บางคนอ่านประวัติศาสตร์แล้วอาจจะมองว่าชื่อนี้ดูทันสมัยในบริบทของการสร้างโครงสร้างพื้นฐานเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ บางคนก็อาจจะมองด้วยความรู้สึกอมยิ้มว่าคนสมัยก่อนช่าง

คิดตั้งชื่อให้ฟังดูเป็นมงคลแต่ก็ตรงไปตรงมาเสียจริง ในมุมมองของคนรุ่นหลังอย่างเรา การได้รู้ที่มาของชื่อสถานที่ต่างๆ ในกรุงเทพฯ ไม่ได้เพียงแต่ทําให้เรารู้จักบ้านเมืองตัวเองมากขึ้นเท่านั้น แต่ยังทําให้ทุกครั้งที่เราขับรถผ่านหรือนั่งเรือผ่านเขต

ภาษีเจริญ เราอาจจะรู้สึกอินไปกับบรรยากาศที่เปลี่ยนไปจากเส้นทางสายภาษีในอดีตมาเป็นย่านที่อยู่อาศัยและชุมชนหนาแน่นในปัจจุบัน เรื่องนี้ไม่มีใครผิดไม่มีใครถูก ขึ้นอยู่กับว่าเรามองผ่านแว่นตาของนักประวัติศาสตร์ นักธุรกิจ หรือมองแบบชาวบ้านที่อยากรู้แค่

ว่าทําไมถึงเรียกชื่อนี้ ส่วนใครที่เคยได้ยินตํานานหรือเรื่องเล่าในมุมอื่นเกี่ยวกับพื้นที่นี้ จะลองแชร์หรือแลกเปลี่ยนกันบ้างก็น่าจะสนุกดีเหมือนกัน เพราะแต่ละคนย่อมมีมุมมองต่อการเปลี่ยนแปลงของสถานที่ที่ตัวเองผูกพันแตกต่างกันออกไปครับ