ร่างกายเราอยู่ในน้ำได้นานแค่ไหน

คำถามว่าเราจะอยู่ในน้ำได้นานแค่ไหน ฟังดูเหมือนควรมีคำตอบเป็นตัวเลขเดียว แต่ความจริงต้องดูก่อนว่าใบหน้ายังพ้นน้ำและหายใจได้หรือไม่ น้ำเย็นแค่ไหน มีเสื้อชูชีพหรือเปล่า คลื่นลมแรงไหม รวมถึงสภาพร่างกายในวันนั้นด้วย คนที่ยืนแช่น้ำระดับเอวในสระอุ่นจึงอยู่คนละสถานการณ์กับคนที่พลัดตกจากเรือกลางแม่น้ำ แม้ทั้งคู่จะเรียกว่าอยู่ในน้ำเหมือนกัน

ถ้าปากและจมูกอยู่ใต้น้ำ เวลาจะสั้นมาก

เมื่อทางเดินหายใจจมน้ำและขึ้นมาหายใจไม่ได้ นั่นคือเหตุฉุกเฉินทันที ไม่ควรเอาตัวเลขการกลั้นหายใจของนักดำน้ำมาใช้ประเมินอุบัติเหตุ เพราะคนที่ตกน้ำกะทันหันอาจตกใจ สำลัก บาดเจ็บ เมาสุรา หรือใช้แรงดิ้นจนออกซิเจนหมดเร็ว การขาดออกซิเจนทำให้หมดสติ สมองเสียหาย และหัวใจหยุดเต้นได้ภายในเวลาไม่นาน ไม่มีช่วงเวลาใต้น้ำที่รับรองว่าปลอดภัย และทุกวินาทีที่ช่วยให้ใบหน้าพ้นน้ำได้มีความหมาย

คำว่า “จมน้ำ” ตามนิยามด้านสาธารณสุข หมายถึงภาวะที่การหายใจบกพร่องจากการจมหรือแช่อยู่ในของเหลว ผลลัพธ์อาจเสียชีวิต รอดพร้อมความผิดปกติ หรือรอดโดยไม่พบความผิดปกติก็ได้ ดังนั้นคนที่ถูกช่วยขึ้นมาแล้วไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอ หากยังไอมาก หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก สับสน ปากเขียว หรือซึมผิดปกติ ควรโทร 1669 และให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน

ถ้าศีรษะพ้นน้ำ คำตอบขึ้นอยู่กับอุณหภูมิและการลอยตัว

การมีเสื้อชูชีพช่วยให้ปากและจมูกพ้นน้ำโดยไม่ต้องออกแรงตลอดเวลา จึงเปลี่ยนโอกาสรอดอย่างมาก แต่ไม่ได้ทำให้แช่น้ำได้นานแบบไม่จำกัด ร่างกายยังสูญเสียความร้อน เหนื่อย ขาดน้ำ โดนแดด คลื่น หรือกระแสน้ำพัดออกจากฝั่งได้ เสื้อผ้าที่อมน้ำ รองเท้าหนัก อายุ โรคหัวใจ การบาดเจ็บ และแอลกอฮอล์ก็ทำให้สถานการณ์แย่ลง

น้ำดึงความร้อนจากร่างกายได้เร็วกว่าการอยู่ในอากาศ อันตรายจากน้ำเย็นจึงไม่ได้เริ่มตอนที่ตัวสั่นหนักเท่านั้น ช่วงแรกหลังตกน้ำเย็นอาจเกิดภาวะช็อกจากความเย็น ร่างกายสะดุ้งหายใจเข้าโดยควบคุมไม่ได้ หายใจถี่ หัวใจเต้นเร็ว และตื่นตระหนก หากใบหน้าจมในจังหวะนั้นก็สำลักน้ำได้ง่าย แหล่งความปลอดภัยทางน้ำหลายแห่งถือว่าน้ำอุณหภูมิประมาณ 15 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่านั้นมีความเสี่ยงต่อปฏิกิริยานี้ชัดเจน แต่คนแต่ละคนตอบสนองไม่เท่ากัน

หลังผ่านช่วงตกใจแรก มือ แขน และขาอาจเริ่มควบคุมได้แย่ลง จับเชือกไม่อยู่ ปีนขึ้นเรือไม่ได้ หรือว่ายต่อไม่ไหว ก่อนที่ภาวะอุณหภูมิร่างกายต่ำจะรุนแรงเสียอีก หากยังอยู่ในน้ำนานขึ้น อาจตัวสั่น สับสน พูดไม่ชัด ง่วง การตัดสินใจแย่ลง และหมดสติ จึงไม่ควรใช้ตารางเวลาเอาชีวิตรอดเป็นนาฬิกานับถอยหลัง เพราะลม คลื่น เสื้อผ้า รูปร่าง และท่าที่อยู่ในน้ำทำให้เวลาจริงต่างกันมาก

น้ำอุ่นก็ไม่ได้หมายความว่าอยู่ได้เรื่อย ๆ

ในสระหรือน้ำทะเลเขตร้อน ความเสี่ยงจากความเย็นอาจน้อยกว่า แต่ยังมีความล้า ตะคริว คลื่น กระแสน้ำ แดดเผา และการขาดน้ำ คนที่ต้องตีขาหรือพยุงตัวตลอดเวลาจะหมดแรงเร็วกว่าคนที่มีอุปกรณ์ลอยตัวมาก น้ำที่ดูนิ่งก็อาจมีระดับลึก พื้นลื่น หรือกระแสน้ำซ่อนอยู่ จึงไม่ควรทดสอบขีดจำกัดด้วยการอยู่ลำพัง

ถ้าเป็นการนอนแช่อ่างโดยศีรษะพ้นน้ำ รอยย่นที่นิ้วมักเป็นการตอบสนองชั่วคราว ไม่ใช่สัญญาณว่าผิวกำลังละลาย แต่การแช่นานหลายชั่วโมงทำให้ชั้นผิวนุ่ม เปื่อย และระคายเคืองง่ายขึ้น โดยเฉพาะบริเวณที่เสียดสีหรือมีแผลเดิม เท้าที่เปียกและเย็นเป็นเวลานานอาจเกิดภาวะเท้าแช่น้ำ มีอาการชา บวม ปวด สีผิวเปลี่ยน และเสี่ยงต่อแผลหรือติดเชื้อ จึงควรเช็ดตัว เปลี่ยนเสื้อผ้าเปียก และตรวจผิวหนังหลังขึ้นจากน้ำ

ถ้าพลัดตกน้ำ สิ่งแรกไม่ใช่รีบว่ายสุดแรง

พยายามควบคุมการหายใจ เอนตัวลอยหงายให้ใบหน้าพ้นน้ำ เงยศีรษะเล็กน้อย กางแขนและขา แล้วขยับเท่าที่จำเป็น เมื่อหายใจเป็นจังหวะจึงค่อยเรียกคนช่วย มองหาอุปกรณ์ลอยตัว หรือว่ายไปยังจุดปลอดภัย การดิ้นแรงตั้งแต่วินาทีแรกทำให้เหนื่อยและสูญเสียความร้อนเร็วขึ้น หากสวมเสื้อชูชีพอยู่ให้เก็บไว้ ไม่ควรถอดเพราะรู้สึกว่าว่ายไม่ถนัด

คนบนฝั่งควรยื่นไม้ โยนห่วง เชือก หรือสิ่งที่ลอยน้ำได้ให้ก่อน ไม่ควรกระโดดลงไปช่วยโดยไม่มีทักษะ เพราะอาจกลายเป็นผู้ประสบเหตุเพิ่ม เมื่อพาขึ้นมาได้แล้ว หากผู้ประสบเหตุไม่หายใจ ให้โทร 1669 ขอเครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติถ้ามี และเริ่มช่วยฟื้นคืนชีพตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือเท่าที่ได้รับการฝึกมา ถ้าตัวเย็นให้หลบลม ถอดเสื้อผ้าเปียก ห่มของแห้ง และอุ่นอย่างค่อยเป็นค่อยไป ห้ามให้ดื่มแอลกอฮอล์หรือถูแขนขาแรง ๆ

เพราะฉะนั้น หากถามว่าอยู่ในน้ำได้นานเท่าไร คำตอบที่ปลอดภัยคือ ใบหน้าจมน้ำถือเป็นเหตุฉุกเฉินตั้งแต่วินาทีแรก ส่วนการแช่โดยศีรษะพ้นน้ำอาจกินเวลาตั้งแต่นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง แต่ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้รับรองความปลอดภัยได้ การลอยตัว รักษาทางเดินหายใจให้พ้นน้ำ ลดการออกแรง และขอความช่วยเหลือเร็วที่สุด สำคัญกว่าการเดาว่าเหลือเวลาอีกเท่าไร

อ้างอิงข้อมูล
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/drowning
https://www.cdc.gov/drowning/about/index.html
https://rnli.org/safety/float
https://www.cdc.gov/niosh/cold-stress/about/index.html
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24392-trench-foot