ต้นกำเนิดสแกมเมอร์มาจากไหน? ย้อนเส้นทางกลโกงก่อนพัฒนาเป็นอาชญากรรมออนไลน์

ต้นกำเนิดสแกมเมอร์มาจากไหน? ย้อนเส้นทางกลโกงก่อนพัฒนาเป็นอาชญากรรมออนไลน์

คำว่า สแกมเมอร์ (Scammer) หรือนักต้มตุ๋นที่ใช้กลอุบายหลอกเอาเงินและข้อมูลจากผู้อื่น ไม่ได้มีต้นกำเนิดจากประเทศใดประเทศหนึ่งเพียงแห่งเดียวครับ

หากย้อนดูประวัติศาสตร์ จะพบว่า “การหลอกลวง” มีมานานก่อนการเกิดอินเทอร์เน็ต เพียงแต่รูปแบบและช่องทางเปลี่ยนไปตามเทคโนโลยี จากจดหมายส่งถึงบ้าน โทรศัพท์ อีเมล จนกลายเป็นแก๊งคอลเซ็นเตอร์ แอปหาคู่ และเว็บลงทุนปลอมในปัจจุบัน

ยุคก่อนอินเทอร์เน็ต จุดเริ่มต้นของกลโกงทางจดหมาย

ก่อนมีคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ต การหลอกลวงมักเกิดจากการพบเจอตัวต่อตัว หรือส่งจดหมายไปหาเหยื่อโดยตรง

หนึ่งในกลโกงเก่าแก่ที่ถูกพูดถึงมาก คือ The Spanish Prisoner หรือ “นักโทษชาวสเปน” ซึ่งมีหลักฐานบันทึกถึงรูปแบบใกล้เคียงกันอย่างน้อยตั้งแต่ช่วงต้นศตวรรษที่ 19

วิธีการคือ มิจฉาชีพจะส่งจดหมายไปหาเหยื่อ โดยอ้างว่าตนเป็นบุคคลมั่งคั่งหรือมีทรัพย์สมบัติจำนวนมาก แต่กำลังถูกคุมขังและต้องการเงินช่วยเหลือ

หากเหยื่อยอมส่งเงินไปเป็นค่าไถ่หรือค่าใช้จ่ายล่วงหน้า ผู้ส่งจดหมายจะสัญญาว่า เมื่อได้รับอิสรภาพแล้วจะแบ่งทรัพย์สินหรือมอบผลตอบแทนจำนวนมากให้

แต่หลังจากเหยื่อจ่ายเงิน มิจฉาชีพมักเรียกค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม หรือหายเข้ากลีบเมฆ

แนวคิดของกลโกงนี้มีส่วนคล้ายกับสแกมยุคใหม่หลายประเภท โดยเฉพาะการหลอกให้จ่ายเงินล่วงหน้า หรือ Advance-fee Scam รวมถึงกลโกงที่สร้างเรื่องราวให้เหยื่อเกิดความสงสาร ความหวัง หรือความไว้วางใจ

Charles Ponzi กับที่มาของคำว่า Ponzi Scheme

ในช่วงทศวรรษ 1920 ชื่อของ ชาร์ลส์ พอนซี (Charles Ponzi) ชาวอิตาลีที่อพยพไปสหรัฐอเมริกา กลายเป็นที่รู้จักจากคดีฉ้อโกงการลงทุนครั้งใหญ่

รูปแบบคือ นำเงินจากนักลงทุนรายใหม่มาจ่ายเป็นผลตอบแทนให้กับนักลงทุนรายเก่า ทำให้ดูเหมือนว่าการลงทุนสามารถสร้างกำไรได้จริง ทั้งที่ไม่ได้มีรายได้เพียงพอจากธุรกิจหรือการลงทุนตามที่กล่าวอ้าง

แม้ชาร์ลส์ พอนซีจะไม่ใช่คนแรกในประวัติศาสตร์ที่ใช้กลโกงลักษณะนี้ แต่ชื่อของเขากลายเป็นคำเรียกการฉ้อโกงรูปแบบดังกล่าวว่า Ponzi Scheme

กลโกงประเภทนี้มักต้องอาศัยเงินจากสมาชิกใหม่เข้ามาหมุนเวียนอย่างต่อเนื่อง หากไม่มีเงินใหม่เข้ามา ระบบก็อาจล้มลง และผู้ลงทุนจำนวนมากอาจไม่ได้รับเงินคืน

ยุคเริ่มต้นอินเทอร์เน็ต และอีเมลหลอกลวง 419 Scam

เมื่ออินเทอร์เน็ตและอีเมลเริ่มแพร่หลาย กลโกงแบบเดิมก็ถูกนำมาปรับใช้บนโลกออนไลน์

หนึ่งในรูปแบบที่โด่งดังมาก คือ Nigerian Prince Scam หรือ 419 Scam ซึ่งมักถูกเชื่อมโยงกับอีเมลหลอกลวงจากประเทศไนจีเรีย

มิจฉาชีพจะส่งอีเมลจำนวนมากไปยังผู้ใช้งานทั่วโลก โดยอ้างว่าเป็นเจ้าชาย ข้าราชการ นักธุรกิจ หรือทายาทเศรษฐีที่มีเงินจำนวนหลายล้านดอลลาร์ถูกอายัดไว้

จากนั้นจะขอให้เหยื่อช่วยรับหรือโอนเงินออกนอกประเทศ พร้อมสัญญาว่าจะแบ่งค่าตอบแทนจำนวนมากให้

แต่ก่อนจะได้รับเงิน เหยื่อต้องจ่าย “ค่าธรรมเนียมล่วงหน้า” เช่น ค่าดำเนินการ ค่าภาษี หรือค่าปลดล็อกบัญชี

หลังจากเหยื่อโอนเงิน มิจฉาชีพอาจเรียกเงินเพิ่มโดยอ้างว่ามีปัญหาใหม่เกิดขึ้น หรือหยุดการติดต่อไป

คำว่า 419 มักใช้เรียกกลโกงประเภทนี้ตามมาตราเกี่ยวกับการฉ้อโกงในกฎหมายอาญาของไนจีเรีย

อย่างไรก็ตาม การหลอกให้จ่ายค่าธรรมเนียมล่วงหน้าไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในไนจีเรีย และไม่ควรเหมารวมว่าผู้คนจากประเทศใดประเทศหนึ่งเกี่ยวข้องกับการหลอกลวงทั้งหมด

จากสแกมรายบุคคล สู่เครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติ

ในช่วงทศวรรษ 2010–2020 รูปแบบการหลอกลวงออนไลน์มีความซับซ้อนมากขึ้น และบางเครือข่ายพัฒนาเป็นองค์กรข้ามชาติขนาดใหญ่

รูปแบบที่พบได้บ่อย ได้แก่

• แก๊งคอลเซ็นเตอร์

• การปลอมเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ ตำรวจ หรือธนาคาร

• Romance Scam ผ่านแอปหาคู่และโซเชียลมีเดีย

• เว็บไซต์และแอปลงทุนปลอม

• การหลอกลงทุนสินทรัพย์ดิจิทัล

• กลโกงแบบ Pig Butchering ที่ใช้เวลาสร้างความไว้ใจก่อนชักชวนให้ลงทุน

องค์กรระหว่างประเทศรายงานว่า ศูนย์หลอกลวงออนไลน์จำนวนหนึ่งเคยกระจุกตัวอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อนขยายตัวไปยังภูมิภาคอื่น และหลายกรณีมีความเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์หรือการบังคับให้ผู้เสียหายทำงานหลอกลวงออนไลน์

พื้นที่ชายแดนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

พื้นที่บางส่วนบริเวณชายแดนของ กัมพูชา เมียนมา และ สปป.ลาว ถูกกล่าวถึงในหลายคดีว่าเป็นที่ตั้งของเครือข่ายหลอกลวงออนไลน์

พื้นที่อย่างท่าขี้เหล็ก เมียวดี ปอยเปต และเขตเศรษฐกิจพิเศษบางแห่ง เคยถูกเชื่อมโยงกับปฏิบัติการแก๊งคอลเซ็นเตอร์หรือธุรกิจผิดกฎหมายบางประเภท

เครือข่ายเหล่านี้อาจมีการแบ่งหน้าที่เป็นระบบ ตั้งแต่กลุ่มที่จัดหาบัญชีธนาคาร กลุ่มสร้างเว็บไซต์และแอปปลอม ไปจนถึงผู้ที่โทรหรือแชทหาเหยื่อ

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเหมารวมว่าธุรกิจหรือประชาชนทั้งหมดในพื้นที่เหล่านี้เกี่ยวข้องกับอาชญากรรม เพราะการดำเนินคดีต้องพิจารณาจากหลักฐานและผู้กระทำเป็นรายกรณี

ยุโรปตะวันออกกับอาชญากรรมไซเบอร์

เครือข่ายอาชญากรรมบางกลุ่มในยุโรปตะวันออกเคยถูกเชื่อมโยงกับอาชญากรรมทางเทคนิค เช่น

• การโจมตีด้วยมัลแวร์

• การเรียกค่าไถ่ด้วย Ransomware

• การขโมยข้อมูลบัญชีและบัตรเครดิต

• การเจาะระบบคอมพิวเตอร์

แต่อาชญากรรมไซเบอร์เป็นปัญหาข้ามพรมแดน ผู้ก่อเหตุอาจอยู่คนละประเทศกับเซิร์ฟเวอร์ ผู้รับเงิน และเหยื่อ จึงไม่สามารถระบุแหล่งกำเนิดจากประเทศใดประเทศหนึ่งได้ทั้งหมด

อินเดียกับกลโกง Tech Support

สแกมอีกประเภทที่ถูกพูดถึงมาก คือ Tech Support Scam หรือการปลอมเป็นเจ้าหน้าที่ฝ่ายสนับสนุนด้านเทคโนโลยี

มิจฉาชีพอาจโทรหาเหยื่อ หรือสร้างข้อความแจ้งเตือนปลอมบนเว็บไซต์ โดยอ้างว่าคอมพิวเตอร์ติดไวรัสหรือมีปัญหาร้ายแรง

จากนั้นจะหลอกให้เหยื่อซื้อโปรแกรม จ่ายค่าซ่อม หรือดาวน์โหลดแอปที่เปิดทางให้ผู้ไม่หวังดีเข้าควบคุมคอมพิวเตอร์จากระยะไกล

หากมิจฉาชีพสามารถเข้าควบคุมเครื่องได้ อาจพยายามขโมยข้อมูลส่วนตัว รหัสผ่าน หรือหลอกให้เหยื่อทำธุรกรรมทางการเงิน

สิ่งที่สแกมเมอร์ทุกยุคมักใช้เหมือนกัน

แม้เทคโนโลยีจะเปลี่ยนไป แต่กลโกงหลายรูปแบบยังอาศัยหลักจิตวิทยาคล้ายเดิม ได้แก่

• เสนอผลตอบแทนสูงเกินจริง

• สร้างเรื่องให้เหยื่อรู้สึกสงสาร

• ทำให้เกิดความกลัวหรือความกังวล

• อ้างว่าต้องรีบตัดสินใจ

• ขอค่าธรรมเนียมหรือเงินล่วงหน้า

• ขอข้อมูลส่วนตัว รหัสผ่าน หรือรหัส OTP

• พยายามไม่ให้เหยื่อปรึกษาคนอื่น

ดังนั้น ไม่ว่าจะเป็นข้อความจากเจ้าชายต่างประเทศ เจ้าหน้าที่รัฐ ธนาคาร คนรู้จัก หรือผู้ชักชวนลงทุน หากมีการเร่งให้โอนเงินหรือเปิดเผยข้อมูลสำคัญ ควรหยุดตรวจสอบก่อนทุกครั้ง

สรุปแล้ว ต้นกำเนิดสแกมเมอร์มาจากที่ไหน?

หากพูดถึง “แนวคิดและกลโกง” การหลอกลวงมีมานานหลายร้อยปี และไม่ได้เกิดจากประเทศใดประเทศหนึ่ง

หากพูดถึงสแกมออนไลน์ยุคแรก อีเมลหลอกลวงแบบ 419 Scam จากไนจีเรียเป็นหนึ่งในรูปแบบที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง

ส่วนสแกมเมอร์แบบองค์กรในช่วงหลัง เครือข่ายจำนวนหนึ่งเคยมีฐานปฏิบัติการสำคัญในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อนขยายตัวเป็นปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ

สิ่งที่เปลี่ยนไปจึงอาจไม่ใช่หลักการของกลโกง แต่เป็น “ช่องทาง” และ “ขนาดของเครือข่าย” จากจดหมายหนึ่งฉบับในอดีต กลายเป็นข้อความ โทรศัพท์ แอป และระบบหลอกลวงที่เข้าถึงผู้คนจำนวนมากได้ในเวลาเดียวกัน

สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่ารีบเชื่อเพียงเพราะอีกฝ่ายมีข้อมูลส่วนตัวของเรา พูดจาน่าเชื่อถือ หรือเสนอผลตอบแทนที่ดูน่าสนใจ ควรหยุด ตรวจสอบ และไม่โอนเงินก่อนยืนยันตัวตนและข้อเท็จจริงให้ชัดเจน