10 กิจกรรมแก้เบื่อสุดสุนทรีย์ของ "บุตรีขุนนาง" สมัยอยุธยา

10 กิจกรรมแก้เบื่อสุดสุนทรีย์ของ "บุตรีขุนนาง" สมัยอยุธยา

ในขณะที่สตรีสามัญชนหรือ "เมียไพร่" ในสมัยอยุธยาต้องตรากตรำทำนา ทอผ้า หรือพายเรือค้าขายกลางแดดเช้าจรดเย็น ชีวิตของ "บุตรีหรือบุตรสาวของขุนนางชั้นสูง" กลับดำเนินไปในวิถีที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิง

10 กิจกรรมยามเบื่อที่บุตรีขุนนางนิยมทำมากที่สุด คือ

หมวดที่ 1: สุนทรียศาสตร์ความงามและเครื่องหอม (Beauty & Scent)

1. การปรุงเครื่องหอมและถักร้อยดอกไม้สด

กิจกรรมแก้เบื่ออันดับหนึ่งคือการนำดอกไม้กลิ่นหอมรอบเรือน เช่น มะลิ พุด จำปี มาประดิดประดอย สตรีชนชั้นสูงจะนั่งล้อมวงกัน "กรอง" (เย็บประดิษฐ์) กลีบดอกไม้สดเป็นมาลัยลวดลายวิจิตร หรือทำเครื่องแขวนช่องลมเพื่อให้ลมพัดกลิ่นหอมอบอวลไปทั่วเรือน รวมถึงการปรุง "บุหงารำไป" (ดอกไม้แห้งอบปรุงสุคนธรส) ใส่ถุงผ้าโปร่งเล็ก ๆ

2. พิธีกรรมบำรุงผิวพรรณ (Beauty Routine ยุคโบราณ)

การมีผิวพรรณผุดผ่องห่างไกลจากความหมองแดดคือสัญลักษณ์ของชนชั้นสูง ในยามบ่ายที่อากาศร้อนอบอ้าว กิจกรรมฆ่าเวลาชั้นดีคือการให้บ่าวไพร่ไปฝนสมุนไพรสด ทั้งขมิ้น ไพล มะขามเปียก และดินสอพอง นำมาพอกและขัดนวดผิวพรรณให้เหลืองนวลเนียน

3. การอบร่ำเสื้อผ้า (ร่ำผ้า)

สตรีอยุธยาชั้นสูงให้ความสำคัญกับกลิ่นกายมาก กิจกรรมที่ต้องใช้ความประณีตสูงคือการนำสไบและผ้าซิ่นไปใส่ในหีบไม้ที่ปิดสนิท จากนั้นจุดเทียนอบหอมหรือเผากำยานเครื่องหอมด้านใน เพื่อให้กลิ่นหอมซึมลึกเข้าสู่ทุกอณูของเนื้อผ้า เป็นกิจกรรมที่กินเวลาและช่วยแก้เบื่อได้เป็นอย่างดี

หมวดที่ 2: เสน่ห์ปลายจวักศิลปะอาหารว่าง (Culinary Art)

4. การรังสรรค์ "เครื่องว่าง" หน้าตาวิจิตร

ลูกสาวขุนนางมักจะเข้าครัวเพื่อฝึกทำและประดิษฐ์ "เครื่องว่าง" (อาหารว่าง) หรือขนมหวานโบราณที่มีขนาดพอดีคำและรูปร่างสวยงาม เช่น การทำขนมช่อม่วง หรือปั้นขลิบไส้ต่าง ๆ ที่ต้องใช้ทองเหลืองตัวเล็ก ๆ ค่อย ๆ ขลิบและจับจีบแป้งทีละริ้วอย่างเบามือให้ดูราวกับกลีบดอกไม้จริง

5. เกมท้าทายฝีมือ "การละเลงขนมเบื้อง"

การละเลงขนมเบื้องในสมัยโบราณถือเป็นงานอดิเรกและดัชนีวัดความเป็นกุลสตรีชั้นสูง เพราะต้องอาศัยการคุมไฟเตาถ่านให้พอดิบพอดี และใช้ลูกสะบ้าละเลงน้ำแป้งบนกระทะเหล็กให้บางเฉียบและเรียบเนียนเสมอกัน เป็นกิจกรรมสนุก ๆ ที่มักจัดขึ้นประชันฝีมือกันในครอบครัว

หมวดที่ 3: เกมกระดานและวรรณศิลป์ประเทืองปัญญา (Intellectual Pursuits)

6. การประลองไหวพริบด้วย "หมากรุกไทยและหมากขุม"

เมื่อต้องอยู่แต่ในร่ม เกมกระดานจึงเป็นทางออกที่ดีที่สุด บุตรีขุนนางมักจะชวนพี่น้อง เพื่อนสาว หรือแม่นมมานั่งเล่น "หมากรุกไทย" เพื่อฝึกสมอง หรือเล่น "หมากขุม" (เกมหยอดลูกสวาดหรือลูกแก้วลงในหลุมไม้แผ่นยาว) กิจกรรมนี้เปิดโอกาสให้พวกเธอได้นั่งล้อมวงซุบซิบพูดคุยเรื่องราวต่าง ๆ ควบคู่ไปด้วย

7. วรรณศิลป์และการล้อมวง "ต่อกลอนสด"

ในยุคอยุธยาตอนปลายที่วรรณคดีเฟื่องฟู บุตรสาวขุนนางตระกูลใหญ่มักได้รับการศึกษาจนอ่านออกเขียนได้ ยามว่างพวกเธอมักรวมกลุ่มกันนำวรรณคดีกลอนบทละครมานั่งอ่าน หรือจัดกิจกรรมประชันไหวพริบทางภาษาด้วยการแต่งคำประพันธ์และต่อกลอนสดอวดฝีไม้ลายมือกัน

8. หัดบรรเลงดนตรีเครื่องสาย

การฝึกซอสามสาย ดีดจะเข้ หรือเล่นกระจับปี่ ถือเป็นวิชาชีพชั้นสูงของสตรีชั้นนำ กลิ่นอายเสียงดนตรีไทยที่บรรเลงแผ่วเบาในยามบ่าย ไม่เพียงแต่ช่วยกล่อมเกลาจิตใจของพวกเธอให้เพลิดเพลิน แต่ยังเป็นทักษะสำคัญที่ใช้บรรเลงอวดฝีมือต้อนรับแขกเหรื่อของผู้ใหญ่ด้วย

หมวดที่ 4: การออกสังคมและการบริหารเรือน (Social & Management)

9. การลงมา "เล่นสะบ้า" ในเทศกาลสำคัญ

ปกติแล้วบุตรีขุนนางจะถูกเก็บตัวอย่างเข้มงวด แต่เมื่อถึงเทศกาลนักขัตฤกษ์ เช่น วันสงกรานต์ พวกเธอจะได้รับอนุญาตให้ละทิ้งความเคร่งครัดบนเรือน ลงมาร่วมวง "เล่นสะบ้าโยนขลุบ" ร่วมกับหนุ่ม ๆ ลูกหลานขุนนางบ้านอื่น ซึ่งนี่ถือเป็นกิจกรรมตื่นเต้นท้าทายและการออกสังคมเพื่อเกี้ยวพาราสีภายใต้สายตาของผู้ใหญ่

10. การคุมงานและถ่ายทอดงานฝีมือให้บ่าวไพร่

เมื่อเติบโตขึ้น บุตรีขุนนางต้องเตรียมตัวไปเป็นแม่ศรีเรือน กิจกรรมกึ่งหน้าที่ยามว่างคือการทำหน้าที่เป็นผู้ควบคุมดูแลบ่าวไพร่หญิงในเรือน นำผ้าผ่อนมาปักลวดลาย หรือสอนงานเย็บปักถักร้อย จัดระเบียบความเรียบร้อยรอบหอระเบียงเรือนไทย เพื่อฝึกทักษะการเป็นผู้บริหารจัดการบ้านเรือนในอนาคต