ย้อนรอย 5 สนธิสัญญาและข้อตกลงการค้าครั้งประวัติศาสตร์ของไทย จากสยามสู่ประเทศการค้าระดับโลก!
รู้หรือไม่ว่า ประเทศไทยที่เคยพึ่งพาการผลิตเพื่อเลี้ยงดูผู้คนภายในประเทศเป็นหลัก เคยผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่จากการทำสนธิสัญญากับต่างชาติหลายยุคสมัย?
ตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น การค้าของสยามเริ่มเชื่อมโยงกับชาติตะวันตกมากขึ้น ก่อนจะเกิดจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อการเปิดตลาดต่างประเทศทำให้ข้าวกลายเป็นสินค้าส่งออกหลัก และเกษตรกรรมไทยค่อย ๆ เปลี่ยนจากการผลิตเพื่อบริโภคภายในประเทศไปสู่การผลิตเพื่อขายในตลาดโลก
หลังจากนั้น ไทยยังเข้าร่วมข้อตกลงการค้าระหว่างประเทศและระดับภูมิภาคอีกหลายฉบับ ตั้งแต่ความสัมพันธ์ทางการค้ากับสหรัฐฯ การเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก ไปจนถึงการเปิดตลาดภายในอาเซียน
มาดู 5 สนธิสัญญาและข้อตกลงสำคัญที่มีส่วนกำหนดทิศทางเศรษฐกิจไทย และเปลี่ยนวิถีชีวิตของผู้ผลิต เกษตรกร และผู้ประกอบการมาจนถึงปัจจุบัน
1. สนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ไทย–สหรัฐฯ พ.ศ. 2376 จุดเริ่มต้นการค้ากับมหาอำนาจอเมริกา
ย้อนกลับไปวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2376 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 สยามได้ลงนามใน สนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ (Treaty of Amity and Commerce) กับสหรัฐอเมริกา ซึ่งถือเป็นสนธิสัญญาฉบับแรกที่สหรัฐฯ ทำกับประเทศในเอเชีย
ผู้แทนฝ่ายอเมริกาคือ เอ็ดมันด์ โรเบิร์ตส์ (Edmund Roberts) ซึ่งได้รับมอบหมายจากประธานาธิบดีแอนดรูว์ แจ็กสัน ส่วนฝ่ายสยามมีเจ้าพระยาพระคลังเป็นผู้ดำเนินการเจรจา
ข้อตกลงนี้มีเป้าหมายเพื่อวางหลักเกณฑ์ความสัมพันธ์และการค้าระหว่างสองประเทศ เปิดทางให้เรือสินค้าและพ่อค้าของทั้งสองฝ่ายสามารถเข้ามาค้าขายในท่าเรือของอีกฝ่ายได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด
แม้สนธิสัญญาจะลงนามในปี 2376 แต่มีการแลกเปลี่ยนสัตยาบันเมื่อวันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2379 จึงมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการในวันดังกล่าว
ผลต่อเศรษฐกิจไทย
สนธิสัญญานี้เป็นหนึ่งในก้าวแรกที่ช่วยวางรากฐานความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างสยามกับสหรัฐฯ และเปิดโอกาสให้พ่อค้าชาวอเมริกันเข้ามามีบทบาทในตลาดสยามมากขึ้น
ความสำคัญไม่ได้อยู่แค่การซื้อขายสินค้า แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการทูตที่ดำเนินต่อเนื่องมานานกว่าร้อยปี
2. สนธิสัญญาเบาว์ริง พ.ศ. 2398 จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ที่ทำให้ข้าวไทยบุกตลาดโลก
หากต้องเลือกสนธิสัญญาที่ส่งผลต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและเกษตรกรรมไทยอย่างชัดเจนที่สุดฉบับหนึ่ง ชื่อของ สนธิสัญญาเบาว์ริง (Bowring Treaty) ต้องอยู่ในอันดับต้น ๆ
สนธิสัญญาฉบับนี้ลงนามเมื่อวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2398 ระหว่างสยามในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 กับอังกฤษ โดยมีเซอร์ จอห์น เบาว์ริง (Sir John Bowring) ผู้แทนอังกฤษเป็นผู้เจรจา
เนื้อหาสำคัญของสนธิสัญญาประกอบด้วยการเปิดเสรีทางการค้า ลดข้อจำกัดการผูกขาดทางการค้าของรัฐ กำหนดอัตราภาษีนำเข้าโดยทั่วไปไม่เกิน 3% และให้สิทธิพิเศษแก่ชาวอังกฤษบางประการ รวมถึงสิทธิสภาพนอกอาณาเขต
การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ทำให้พ่อค้าต่างชาติเข้ามาค้าขายได้สะดวกขึ้น สินค้าจากต่างประเทศไหลเข้าสู่สยามมากขึ้น ขณะเดียวกันสินค้าจากไทยก็มีโอกาสเข้าสู่ตลาดโลก
3. สนธิสัญญาทางไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจไทย–สหรัฐฯ พ.ศ. 2509 เปิดประตูให้ธุรกิจสองประเทศ
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างไทยกับสหรัฐฯ ขยายตัวมากขึ้น จนเกิดข้อตกลงสำคัญอีกฉบับในวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2509 นั่นคือ สนธิสัญญาทางไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ (Treaty of Amity and Economic Relations)
ข้อตกลงนี้ต่อยอดจากสนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ฉบับปี 2376 โดยมีเป้าหมายส่งเสริมการค้าและการลงทุนระหว่างสองประเทศ
จุดเด่นของสนธิสัญญาคือการให้สิทธิแก่บริษัทสหรัฐฯ ที่เข้าเงื่อนไข สามารถประกอบธุรกิจในประเทศไทยได้ใกล้เคียงกับบริษัทไทยในหลายสาขา ซึ่งเป็นสิทธิพิเศษที่แตกต่างจากนักลงทุนต่างชาติทั่วไป
ขณะเดียวกันยังมีข้อยกเว้นในบางกิจการ เช่น การสื่อสาร การขนส่งภายในประเทศ การธนาคาร การประกันภัย และกิจการที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรธรรมชาติบางประเภท
ผลต่อเศรษฐกิจไทย
เพิ่มโอกาสให้บริษัทไทยและสหรัฐฯ ทำธุรกิจร่วมกัน
ช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนจากสหรัฐฯ
สนับสนุนการขยายตัวของธุรกิจการผลิตและบริการ
ช่วยให้ไทยเชื่อมโยงกับเครือข่ายธุรกิจระหว่างประเทศมากขึ้น
แม้สนธิสัญญาฉบับนี้ไม่ได้เป็นข้อตกลงเปิดตลาดสินค้าเกษตรโดยตรง แต่มีส่วนสำคัญในการวางรากฐานความสัมพันธ์ด้านการลงทุน ซึ่งเป็นอีกแรงสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจไทยจากภาคเกษตรกรรมไปสู่อุตสาหกรรมและบริการ
4. การเข้าร่วมเขตการค้าเสรีอาเซียน (AFTA) พ.ศ. 2535 เปิดตลาดเพื่อนบ้าน ลดกำแพงภาษี
เมื่อเศรษฐกิจโลกเริ่มเชื่อมโยงกันมากขึ้น ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จึงต้องการสร้างตลาดที่แข็งแกร่งขึ้น เพื่อแข่งขันกับภูมิภาคอื่น
วันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2535 ผู้นำอาเซียนได้ตกลงจัดตั้งเขตการค้าเสรีอาเซียน หรือ ASEAN Free Trade Area (AFTA) ในการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 4 ที่ประเทศสิงคโปร์
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในหกประเทศผู้ก่อตั้งร่วมกับบรูไน อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และสิงคโปร์
หัวใจของข้อตกลงคือระบบ Common Effective Preferential Tariff (CEPT) ซึ่งกำหนดแนวทางลดภาษีศุลกากรสำหรับสินค้าที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศสมาชิก เพื่อส่งเสริมการค้าภายในภูมิภาค
เดิมตั้งเป้าดำเนินการให้เกิดเขตการค้าเสรีภายใน 15 ปี ก่อนที่สมาชิกจะเร่งกรอบเวลาให้เร็วขึ้น และเริ่มลดภาษีตามแผนตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2536
สินค้าไทยที่ได้รับโอกาส
ข้าวและสินค้าเกษตรแปรรูป
น้ำตาลและผลิตภัณฑ์อาหาร
ยางพาราและผลิตภัณฑ์ยาง
อาหารทะเลแปรรูป
ชิ้นส่วนยานยนต์และเครื่องใช้ไฟฟ้า
การลดกำแพงภาษีช่วยให้สินค้าไทยมีโอกาสเข้าสู่ตลาดประเทศเพื่อนบ้านได้สะดวกขึ้น ขณะเดียวกันผู้ผลิตไทยก็ต้องแข่งขันกับสินค้าจากประเทศสมาชิกมากขึ้นด้วย
ต่อมาในปี 2552 อาเซียนได้ลงนามความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียน (ATIGA) เพื่อปรับปรุงและรวบรวมกฎเกณฑ์ทางการค้าให้ทันสมัยยิ่งขึ้น
ผลที่เห็นได้ชัด: ไทยไม่ได้มองตลาดภายในประเทศเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่สามารถใช้ตลาดอาเซียนเป็นฐานการผลิตและส่งออกสินค้าไปยังประเทศใกล้เคียงได้มากขึ้น
5. การเข้าเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก (WTO) พ.ศ. 2538 ยกระดับไทยสู่ระบบการค้าโลก
วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2538 เป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของเศรษฐกิจไทย เมื่อประเทศไทยเข้าเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก หรือ World Trade Organization (WTO) อย่างเป็นทางการ
ก่อนหน้านั้น ไทยเป็นสมาชิกความตกลงทั่วไปว่าด้วยภาษีศุลกากรและการค้า (GATT) ตั้งแต่วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2525
การเข้าเป็นสมาชิก WTO ทำให้ไทยต้องปฏิบัติตามกติกาการค้าระหว่างประเทศร่วมกับสมาชิกประเทศอื่น ทั้งด้านภาษีศุลกากร การเปิดตลาดสินค้า การค้าบริการ และมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการค้า
หนึ่งในข้อตกลงที่ส่งผลต่อเกษตรกรรมโดยตรงคือ ความตกลงว่าด้วยการเกษตร (Agreement on Agriculture) ซึ่งเริ่มมีผลในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2538 เช่นเดียวกัน
ความตกลงนี้กำหนดกรอบให้ประเทศสมาชิกปรับลดอุปสรรคทางการค้าในภาคเกษตร รวมถึงกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับเงินอุดหนุนภายในประเทศ เงินอุดหนุนการส่งออก และการเปิดตลาดสินค้าเกษตร
ผลต่อประเทศไทย
สินค้าเกษตรไทยมีกรอบกติกาการเข้าสู่ตลาดต่างประเทศที่ชัดเจนขึ้น
ผู้ส่งออกได้รับประโยชน์จากระบบการค้าที่ใช้กฎเกณฑ์ร่วมกัน
ธุรกิจไทยมีโอกาสขยายตลาดไปยังประเทศสมาชิกทั่วโลก
เกษตรกรและผู้ประกอบการต้องปรับตัวตามมาตรฐานและการแข่งขันระหว่างประเทศ
แต่การเปิดตลาดก็มีอีกด้านหนึ่ง เพราะสินค้าเกษตรจากต่างประเทศสามารถเข้ามาแข่งขันกับผลผลิตของเกษตรกรไทยได้มากขึ้น ผู้ผลิตจึงต้องพัฒนาคุณภาพ ลดต้นทุน และปรับตัวให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล
การเป็นสมาชิก WTO จึงไม่ได้หมายถึงการส่งออกได้ง่ายขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงการที่ไทยต้องยอมรับกติกาการแข่งขันระดับโลกอย่างเป็นระบบด้วย
ตำนานเมืองลับแลกับคำสัญญาของชายหนุ่มจากทุ่งยั้ง
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
นกตาทิพย์ งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขวงกลมเด่น 3 จัดชุดสองตัวบน 31-33-35-37
มดเดินเป็นแถวเพราะตามกลิ่นฟีโรโมน ไม่ใช่เพราะมีหัวหน้า
ส่องก่อนใคร ปฏิทินจีนกับเลขปฏิทิน งวด 1 ธันวาคม 2569 นี้
รีวิวแกะกล่อง CAPTAIN AMERICA : THE FIRST AVENGERS กัปตันอเมริกา อเวนเจอร์สรุ่นที่ 1
ทำไมคนสมัยก่อนถึงไม่ค่อยยิ้มเวลาถ่ายรูป? ความจริงเบื้องหลังใบหน้าเคร่งขรึมในภาพถ่ายโบราณ
ย้อนตำนาน "Seiko TV Watch" นาฬิกาดูทีวีเรือนแรกของโลกแห่งยุค 80
โตโยต้าเตรียมเปิดตัว "GRMN Corolla" รุ่นพิเศษจำนวนจำกัด
เปิดลิสต์ 8 หมวดของจำเป็น จัดกระเป๋าฉุกเฉินให้คุ้มค่า เริ่มต้นงบหลักร้อย
รู้หรือไม่? รองเท้าส้นสูงในอดีตไม่ได้สร้างมาเพื่อผู้หญิง แต่เริ่มต้นจากรองเท้าของผู้ชายและทหารม้า
ชีวิตใต้ดินของชาวเมืองคูเบอร์พีดีในทะเลทรายออสเตรเลีย
เปิดรายชื่อ 7 สินค้านำเข้าจากสหรัฐฯ ยอดนิยมในไทยมูลค่ามากกว่า 6 แสนล้านบาท!!
ราคาดิ่งจนน่าตกใจ! ย้อนรอย 5 ช่วงเวลาทองคำร่วงแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ จากขาขึ้นสุดขีดสู่การดิ่งลงวันเดียวเกินพันบาท เกิดอะไรขึ้น?
เปรียบเทียบ 5 สินทรัพย์ปลอดภัยในยามตลาดผันผวนหนัก! ทองคำแท่ง เงินสด ดอลลาร์ และอีก 2 ทางเลือก อะไรรักษามูลค่าได้ดีที่สุด?
เปิด 6 กลุ่มสินค้าส่งออกไทยมูลค่านับล้านล้าน! จับตาดีลการค้าไทย–สหรัฐฯ อุตสาหกรรมไหนเสี่ยงโดนกระทบหนักสุด?