อาการไมเกรนดูอย่างไรและเมื่อไรต้องรีบไปโรงพยาบาล

ไมเกรนไม่ใช่แค่อาการปวดหัวแรง ๆ และไม่จำเป็นต้องปวดข้างเดียวทุกครั้ง มันเป็นความผิดปกติทางระบบประสาทที่เกิดเป็นรอบ แต่ละรอบอาจมีอาการหลายอย่างตั้งแต่ก่อนปวด ระหว่างปวด ไปจนถึงหลังอาการสงบ บางคนปวดตุบข้างเดียวชัดเจน ขณะที่บางคนปวดทั้งสองข้าง ปวดบริเวณหน้าผาก รอบตา หรือท้ายทอยก็ได้ การดูจากตำแหน่งอย่างเดียวจึงยังบอกไม่ได้ว่าเป็นไมเกรนแน่นอน

อาการที่พบบ่อยที่สุดคือปวดศีรษะลักษณะตุบ ๆ หรือเต้นตามชีพจร ความรุนแรงปานกลางถึงมาก และมักแย่ลงเมื่อเดินขึ้นบันได ก้มตัว หรือขยับร่างกาย ผู้ป่วยอาจคลื่นไส้ อาเจียน แพ้แสง แพ้เสียง หรือไวต่อกลิ่นจนต้องเข้าไปนอนในห้องมืดเงียบ ๆ หากไม่ได้รักษา อาการหนึ่งรอบมักกินเวลาประมาณ 4–72 ชั่วโมง แต่ระยะเวลาและความถี่ต่างกันมากในแต่ละคน

ก่อนปวดหลายชั่วโมงหรือหนึ่งถึงสองวัน บางคนจะมีอาการเตือนที่ไม่ค่อยเชื่อมโยงกับไมเกรน เช่น หาวบ่อย เหนื่อยผิดปกติ อารมณ์เปลี่ยน อยากอาหารบางชนิด กระหายน้ำ คอตึง ปัสสาวะบ่อย หรือสมาธิลดลง ระยะนี้เรียกว่า prodrome ไม่ใช่ทุกคนจะมี และอาการเหล่านี้ก็เกิดจากสาเหตุอื่นได้ จึงควรดูว่าเกิดซ้ำในรูปแบบเดิมก่อนการปวดหัวหรือไม่

ผู้ป่วยบางส่วนมี “ออร่า” ก่อนหรือระหว่างปวด ออร่าคืออาการทางระบบประสาทชั่วคราวที่ค่อย ๆ เกิดและหายได้ เช่น เห็นแสงกะพริบ เส้นซิกแซก จุดบอด ภาพพร่ามัว ชาหรือเหมือนเข็มทิ่มที่มือ แขน หรือใบหน้า เวียนศีรษะ และพูดติดขัด อาการมักค่อย ๆ เพิ่มขึ้นในช่วงหลายนาทีและอยู่ไม่เกินประมาณหนึ่งชั่วโมง บางคนมีออร่าแต่ไม่ตามด้วยอาการปวดหัวก็พบได้

หลังช่วงปวดผ่านไป หลายคนไม่ได้กลับมาปกติทันที แต่อาจรู้สึกหมดแรง มึน ง่วง คิดช้า หรือสมาธิไม่ดีต่ออีกหลายชั่วโมงถึงหนึ่งวัน บางคนเรียกความรู้สึกนี้ว่าเหมือนผ่านการเมาค้าง อาการทั้งก่อนปวด ออร่า ปวดศีรษะ และระยะหลังปวดไม่จำเป็นต้องเกิดครบทุกขั้น และรอบถัดไปอาจไม่เหมือนรอบก่อนทั้งหมด

สิ่งกระตุ้นที่พบได้บ่อย ได้แก่ นอนน้อยหรือนอนผิดเวลา ความเครียด การอดอาหาร ดื่มน้ำน้อย คาเฟอีนมากเกินไปหรือหยุดคาเฟอีนกะทันหัน แอลกอฮอล์ แสงจ้า กลิ่นแรง อากาศเปลี่ยน และการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนช่วงมีประจำเดือน แต่คำว่า “สิ่งกระตุ้น” ไม่ได้แปลว่าเป็นต้นเหตุเพียงอย่างเดียว บางวันเจอสิ่งนั้นแล้วไม่ปวด ขณะที่อีกวันอาจปวดเพราะมีหลายปัจจัยมารวมกัน

วิธีที่ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้ดีคือทำบันทึกอาการ จดวันและเวลาที่เริ่มปวด ระยะเวลา ตำแหน่ง ลักษณะความปวด อาการร่วม อาหาร การนอน ประจำเดือน ยาที่กิน และผลหลังใช้ยา ไมเกรนไม่มีผลเลือดหรือภาพสแกนชนิดเดียวที่ยืนยันได้ทุกคน แพทย์จะอาศัยรูปแบบอาการ การตรวจร่างกายและระบบประสาท ส่วนการตรวจเพิ่มเติมใช้เมื่อมีสิ่งที่ชวนสงสัยว่าอาจเป็นโรคอื่น

ช่วงที่มีอาการ การพักในห้องมืดและเงียบ ดื่มน้ำให้พอ และหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ทำให้ปวดเพิ่มอาจช่วยได้ ยาแก้ปวดทั่วไปใช้ได้ในบางคนหากไม่มีข้อห้าม ส่วนยากลุ่มเฉพาะสำหรับไมเกรน ยาแก้คลื่นไส้ และยาป้องกันต้องเลือกตามโรคประจำตัว ความถี่ ความรุนแรง การตั้งครรภ์ และยาชนิดอื่นที่ใช้อยู่ จึงควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรซื้อยาของคนอื่นมากินตามกัน

การกินยาแก้ปวดบ่อยเกินไปอาจทำให้เกิดอาการปวดศีรษะจากการใช้ยาเกินและทำให้ไมเกรนควบคุมยากขึ้น NHS แนะนำว่าไม่ควรพึ่งยาแก้ปวดเกินสัปดาห์ละ 2 วันเป็นประจำ หากต้องใช้บ่อย อาการเกิดมากกว่าสัปดาห์ละครั้ง รุนแรงขึ้น นานกว่าปกติ หรือกระทบงานและการนอน ควรพบแพทย์เพื่อประเมินยาป้องกันและวางแผนรักษาแทนการเพิ่มยาเอง

สิ่งสำคัญคืออย่าเหมารวมว่าปวดหัวรุนแรงทุกครั้งเป็นไมเกรน หากปวดขึ้นทันทีรุนแรงที่สุดในชีวิตเหมือนฟ้าผ่า มีแขนขาหรือใบหน้าอ่อนแรง พูดไม่ชัด สับสน ชัก หมดสติ มองเห็นหายไป ไข้สูงร่วมกับคอแข็ง หรือปวดหลังศีรษะกระแทก ต้องไปห้องฉุกเฉิน เพราะอาจเกี่ยวกับหลอดเลือดสมอง เลือดออก การติดเชื้อ หรือภาวะอันตรายอื่น

ออร่าของไมเกรนกับอาการหลอดเลือดสมองอาจดูคล้ายกัน โดยเฉพาะอาการชา มองเห็นผิดปกติ หรือพูดลำบาก ถ้าเป็นครั้งแรก เกิดฉับพลัน อาการต่างจากที่เคยเป็น มีอ่อนแรงชัดเจน หรือไม่หายภายในเวลาปกติ ไม่ควรรอดูเอง นอกจากนี้ผู้ตั้งครรภ์หรือเพิ่งคลอดที่มีอาการปวดหัวรุนแรงควรขอคำแนะนำทางการแพทย์โดยเร็ว เพราะต้องแยกภาวะแทรกซ้อนอื่นออกก่อน

ไมเกรนควบคุมได้แม้จะไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดทุกคน การนอนและตื่นให้เป็นเวลา กินอาหารสม่ำเสมอ ดื่มน้ำพอ ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ จัดการความเครียด และใช้ยาตามแผนของแพทย์ช่วยลดจำนวนและความรุนแรงของรอบได้ เป้าหมายไม่ใช่ทนปวดให้เก่ง แต่คือรู้รูปแบบของตัวเอง รักษาให้เร็ว และแยกสัญญาณอันตรายออกจากอาการที่เคยเป็น

อ้างอิงข้อมูล
https://www.nhs.uk/conditions/migraine/
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/migraine-headache/symptoms-causes/syc-20360201
https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/migraine