นิทานธรรมะร่วมสมัย:เรื่องถ่อมตนหรือด้อยค่า

กาลครั้งหนึ่ง ณ เมืองสตาร์ตอัปอันวุ่นวาย มีกราฟิกดีไซเนอร์หนุ่มฝีมือดีคนหนึ่งชื่อ "นนท์" เขามีทักษะการออกแบบที่ยอดเยี่ยม แต่สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ยิ่งกว่าฝีมือคือ คำพูดติดปากของเขาเมื่อมีคนชื่นชมผลงาน

"เฮ้ย นนท์ งานชิ้นนี้แกออกแบบโคตรล้ำเลยว่ะ!" เพื่อนร่วมงานชม

"ไม่หรอกพี่ งานธรรมดาๆ เอง ผมฟลุกน่ะ จริงๆ ฝีมือผมกระจอกมากเมื่อเทียบกับคนอื่นในเน็ต" นนท์ตอบพร้อมรอยยิ้มเจื่อนๆ

นนท์คิดเสมอว่านี่คือ "ความอ่อนน้อมถ่อมตน" ตามที่เคยเรียนมาในวิชาศีลธรรม เขาไม่อยากเป็นคนอวดดี ไม่อยากเด่นเกินใคร จึงเลือกที่จะ "กด" คุณค่าของตัวเองลงทุกครั้งที่มีโอกาส

วันหนึ่ง บริษัทได้ต้อนรับที่ปรึกษาอาวุโสคนใหม่ชื่อ "อาจารย์ธรรม" ชายวัยเกษียณผู้มีสายตาอบอุ่นและเปี่ยมด้วยความเมตตา อาจารย์ธรรมสังเกตเห็นพฤติกรรมของนนท์มาตลอดหลายสัปดาห์ ไม่ว่านนท์จะทำงานสำเร็จยอดเยี่ยมแค่ไหน นนท์ก็จะรีบโบกมือปฏิเสธความดีความชอบ และบอกว่าตัวเอง "ห่วย" หรือ "ยังไม่เอาไหน" เสมอ

บ่ายวันศุกร์ อาจารย์ธรรมจึงชวนนนท์ไปดื่มชาที่สวนดาดฟ้าของบริษัท

"นนท์ลองดูต้นมะลิในกระถางตรงนั้นสิ" อาจารย์ธรรมชี้ไปที่ต้นไม้เล็กๆ "เธอคิดว่ามันควรจะรู้สึกอย่างไรที่มันไม่สูงใหญ่เท่าต้นไทรข้างๆ หรือไม่มีดอกสีแดงสดเหมือนต้นกุหลาบ?"

นนท์ขมวดคิ้ว "มันก็ไม่ต้องรู้สึกอะไรนี่ครับอาจารย์ มันเป็นต้นมะลิ หน้าที่ของมันคือออกดอกสีขาวและส่งกลิ่นหอมในแบบของมันเอง จะไปเปรียบเทียบกับต้นไทรหรือต้นกุหลาบให้ทุกข์ใจทำไมล่ะครับ"

อาจารย์ธรรมยิ้มกว้าง "เก่งมากนนท์... แล้วทำไมเธอถึงไม่ทำแบบต้นมะลิล่ะ?"

นนท์นิ่งไปอย่างงงๆ อาจารย์ธรรมจึงอธิบายต่อด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล

"การถ่อมตน (Humility) กับ การด้อยค่าตัวเอง (Self-Deprecation) มีเส้นกั้นบางๆ ที่หลายคนมักเข้าใจผิด

การถ่อมตน คือการรู้ความจริงตามความเป็นจริง รู้ว่าเรามีความสามารถแค่ไหน และรู้ว่ายังมีสิ่งที่เราต้องเรียนรู้อีกมาก โดยไม่เอาอีโก้ไปข่มใคร

การด้อยค่าตัวเอง คือการปฏิเสธความจริง ปฏิเสธศักยภาพที่แท้จริงของตนเองด้วยความกลัว ความไม่มั่นใจ หรือหวังให้คนอื่นมาปลอบ"

อาจารย์ธรรมยกถ้วยชาขึ้นจิบ ก่อนจะกล่าวตบท้ายด้วยหลักธรรม

"ในทางธรรม พระพุทธองค์ทรงสอนเรื่อง 'อัตตา' (ตัวตน) การอวดดีจนคับฟ้าก็คืออัตราที่พองโต แต่การนั่งด่าตัวเองว่ากระจอกรัวๆ ก็คืออัตราในมุมกลับ—มันคือความยึดมั่นถือมั่นในตัวตนที่อ่อนแอ เพื่อเป็นเกราะกำบังไม่ให้ตัวเองต้องเติบโต การด้อยค่าตัวเองบ่อยๆ จิตจะจำ และมันจะกลายเป็นการเบียดเบียนตนเอง (อัตตpercentage-หักล้างศรัทธาในตัวเอง) ซึ่งเป็นบาปอย่างหนึ่งนะ"

คำพูดของอาจารย์ธรรมเหมือนแสงสว่างที่ส่องเข้ามาในใจของนนท์ เขาตระหนักได้ทันทีว่า ที่ผ่านมาเขาไม่ได้ถ่อมตนเพื่อลดกิเลส แต่เขาใช้การด้อยค่าตัวเองเพื่อเป็นเซฟโซนเพราะกลัวความคาดหวังของคนอื่น

ตั้งแต่วันนั้น นนท์เปลี่ยนวิธีคิดใหม่ เมื่อมีคนชมผลงานของเขา นนท์จะไม่พูดว่า "ผมมันห่วย" อีกต่อไป แต่เขาจะยิ้มรับด้วยความซาบซึ้งและพูดว่า:

"ขอบคุณมากครับพี่ ผมตั้งใจกับงานนี้มาก ดีใจที่พี่ชอบครับ และผมจะพัฒนาชิ้นต่อไปให้ดียิ่งขึ้นไปอีกครับ"

เขากลายเป็นต้นมะลิที่เบ่งบานอย่างภาคภูมิใจ รู้จักคุณค่าของกลิ่นหอมของตนเอง โดยไม่จำเป็นต้องไปเปรียบเทียบหรือทำลายตัวเองเพื่อสยบยอมต่อใครอีกต่อไป

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า:

การยอมรับความจริงในความสามารถของตนเองอย่างมีสติ คือจุดเริ่มต้นของปัญญา การถ่อมตนที่แท้จริงคือการไม่มีอีโก้ ไม่ใช่การไม่มีคุณค่า