ชนเผ่าต่างๆที่อาศัยในผืนแผ่นดินไทย

ประเทศไทยมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ โดยมีกลุ่มชาติพันธุ์และชนเผ่าพื้นเมืองที่อาศัยอยู่มากกว่า 60-70 กลุ่มทั่วประเทศ ซึ่งในจำนวนนี้มีชนเผ่าพื้นเมืองมากกว่า 38 กลุ่ม ทั้งนี้ ตามข้อมูลที่หน่วยงานรัฐและศูนย์ข้อมูลชาติพันธุ์นิยมใช้จำแนก จะมีกลุ่มชนเผ่าหลัก 9 เผ่า

1. กะเหรี่ยงคอยาว

หรือที่ชนเผ่าเรียกตัวเองว่า "กะยัน" (Kayan) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพหนีภัยสงครามมาจากพม่าเข้ามาอาศัยในภาคเหนือของไทย เอกลักษณ์คือผู้หญิงจะสวมห่วงทองเหลืองที่คอเพื่อความสวยงาม ในไทยพบมากที่จังหวัดแม่ฮ่องสอนและเชียงราย โดยประกอบอาชีพทอผ้าและจำหน่ายสินค้าที่ระลึกให้นักท่องเที่ยว

2.ม้ง (แม้ว)

ชาวม้งในประเทศไทยเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ อาศัยอยู่บนพื้นที่สูงแถบภาคเหนือและภาคตะวันตก บรรพบุรุษอพยพมาจากตอนใต้ของจีน แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลักตามการแต่งกาย ได้แก่ ม้งขาว และ ม้งลาย (ม้งน้ำเงิน) ปัจจุบันชุมชนม้งที่ใหญ่ที่สุดตั้งอยู่ที่ ต.เข็กน้อย อ.เขาค้อ จ.เพชรบูรณ์ประวัติการอพยพชาวม้งมีถิ่นฐานเดิมบริเวณลุ่มแม่น้ำฮวงโหและแยงซีในประเทศจีน ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีน เข้าสู่ประเทศลาว เวียดนาม และเคลื่อนย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานในไทย การแต่งกายหลัก ม้งขาว ผู้หญิงจะสวมกระโปรงผ้าลินินสีขาวจีบระบาย มีลวดลายปัก และสวมเสื้อแขนยาวสีดำ ม้งลาย (ม้งน้ำเงิน/ม้งเขียว) ผู้หญิงจะสวมกางเกงขายาวสีดำ ผ้านุ่งปักลวดลายละเอียดสีสันต่างๆ และมีผ้าโพกหัววิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชาวม้งผูกพันกับการทำเกษตรกรรมบนพื้นที่สูง เช่น ปลูกข้าวไร่ ข้าวโพด ผักเมืองหนาว และผลไม้ นอกจากนี้ยังมีงานฝีมือที่โดดเด่น เช่น งานปักผ้า และงานเขียนผ้า

3.เมี่ยน (เย้า)

เผ่าเมี่ยน หรือที่เรียกอย่างเป็นทางการว่า อิ้วเมี่ยน (Iu Mien) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ตั้งถิ่นฐานดั้งเดิมอยู่ทางตอนใต้ของจีน คำว่า "เมี่ยน" หรือ "อิ้วเมี่ยน" แปลว่า "มนุษย์" โดยคนไทยในอดีตมักเรียกเหมารวมว่า "ชาวเย้า"  ชาวเมี่ยนมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 2,000 ปี โดยอพยพลงมาจากประเทศจีน (เช่น มณฑลหูหนาน กวางสี และยูนนาน) เข้าสู่ประเทศไทยผ่านทางประเทศลาว ปัจจุบันในไทยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ตามพื้นที่สูงในหลายจังหวัดทางภาคเหนือ เช่น เชียงราย พะเยา น่าน ลำปาง และแพร่ภาษาและวัฒนธรรมภาษา: มีภาษาพูดเป็นของตนเอง จัดอยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต (สาขาแม้ว-เย้า) และมีการคิดค้นตัวเขียนขึ้นใช้เองโดยดัดแปลงมาจากอักษรจีน

การแต่งกาย มีเอกลักษณ์โดดเด่นมาก โดยเฉพาะชุดสตรีที่มักใช้ผ้ากำมะหยี่สีดำหรือน้ำเงินเข้ม ตกแต่งชายเสื้อด้วยพู่ไหมสีแดงสด และสวมผ้าโพกศีรษะสีแดงส่วนความเชื่อนับถือผีบรรพบุรุษผสมผสานกับศาสนาพุทธนิกายมหายานและลัทธิเต๋า มีคัมภีร์ใบลานเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์และศาสนาที่สำคัญ

4.ลาหู่ (มูเซอ)

เผ่าลาหู่ หรือที่คนไทยรู้จักกันในชื่อ "มูเซอ" (คำในภาษาไทใหญ่แปลว่าพรานป่า) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีถิ่นฐานดั้งเดิมแถบที่ราบสูงทิเบต ก่อนอพยพลงสู่ตอนใต้ของจีน เมียนมา ลาว และภาคเหนือของไทย เช่น เชียงราย เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน และตากในประเทศไทย ชนเผ่าลาหู่แบ่งออกเป็นกลุ่มย่อยหลักๆ ได้แก่ ลาหู่แดง, ลาหู่ดำ, ลาหู่เชเล และลาหู่ซี (ลาหู่เหลือง) ลักษณ์และวิถีชีวิตความหมายของชื่อ: คำว่า "ลาหู่" ในภาษาชนเผ่าหมายถึง ชนเผ่าที่ได้กินเนื้อเสือปิ้ง แสดงถึงความกล้าหาญการแต่งกาย แต่ละกลุ่มย่อยจะมีสีเสื้อผ้าเป็นเอกลักษณ์ เช่น ลาหู่แดงสวมชุดสีแดง ส่วนลาหู่ดำมักสวมเสื้อผ้าโทนสีดำหรือน้ำเงินเข้มขลิบแถบสีสันสดใส ปักเย็บอย่างประณีตด้วยมือและประดับด้วยเม็ดเงิน

5.ลีซู (ลีซอ)

ที่คนไทยนิยมเรียกว่า ลีซอ เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่บนพื้นที่สูงแถบภาคเหนือของประเทศไทย มีถิ่นฐานดั้งเดิมอยู่บริเวณต้นน้ำโขงและสาละวิน โดดเด่นด้วยเอกลักษณ์การแต่งกายสีสันสดใส และงานประเพณีปีใหม่ที่สืบทอดกันมายาวนานประวัติความเป็นมากลุ่มชาติพันธุ์ลีซูจัดอยู่ในตระกูลภาษาทิเบต-พม่า อพยพมาจากบริเวณมณฑลยูนนาน ประเทศจีน ผ่านทางตอนเหนือของเมียนมา ก่อนจะเข้ามาตั้งถิ่นฐานในไทย (เช่น ดอยวาวี ดอยแม่สะลอง และอมก๋อย) โดยส่วนใหญ่เป็นกลุ่ม "ลีซูลาย" ชาวลีซูเรียกตนเองว่า "ลีซู" โดยคำว่า "ลี" หมายถึง จารีตประเพณี และ "ซู" หมายถึง คน แปลความหมายได้ว่ากลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมและภูมิใจในขนบธรรมเนียมของตนเอง อัตลักษณ์และวัฒนธรรมการแต่งกาย ได้ชื่อว่าเป็นชนเผ่าที่แต่งกายมีสีสันสดใสที่สุด ผู้หญิงจะสวมเสื้อตัวยาวสีดำผ่าอก กระดุมเงิน คาดทับด้วยผ้าสีดำหรือสีแดง และประดับตกแต่งด้วยผ้าแถบสีต่างๆ ตัดกันอย่างชัดเจนความเชื่อนับถือผีบรรพบุรุษมีความเขื่อเรื่องภูตผีที่ควบคุมธรรมชาติ

6.อาข่า (อีก้อ)

เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีวิถีชีวิตดั้งเดิมในพื้นที่สูงของจังหวัดเชียงราย โดดเด่นด้านงานหัตถกรรมและวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ ปัจจุบันพื้นที่ของชาวอาข่ายังเป็นจุดชมวิวและคาเฟ่ชื่อดัง เช่น Akha FarmVille ฟาร์มแกะบนดอยช้างที่เปิดให้นักท่องเที่ยวสัมผัสธรรมชาติและให้อาหารแกะ ท่ามกลางวิวภูเขาแบบพาโนรามา

7.ลัวะ

ลัวะเป็นหนึ่งในกลุ่มชาติพันธุ์ตระกูลมอญ-เขมร ที่มีรากเหง้าเก่าแก่ในดินแดนล้านนา ในอดีตมักประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น การทำไร่หมุนเวียนและการปลูกข้าวไร่ ในพื้นที่อำเภอบ่อเกลือ ชาวลัวะยังคงดำรงชีวิตอยู่ร่วมกับธรรมชาติ และในบางพื้นที่เช่นที่อำเภอเชียงกลาง ยังมีการสืบทอด ประเพณีกินสโลด ซึ่งเป็นพิธีกรรมทางจิตวิญญาณและความเชื่อที่สำคัญของชุมชน

ในการปรับตัวและผสมผสานทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะในด้านการแต่งกายที่อาจคล้ายคลึงกับชาวไทลื้อ แต่ภาษาพูดนั้นจัดอยู่ในกลุ่มภาษาตระกูลขมุ 

8.ถิ่น

ดั้งเดิมที่อาศัยอยู่มากในจังหวัดน่าน และบริเวณชายแดนแขวงไชยบุรี ประเทศลาว ภาษาของชาวถิ่นจัดอยู่ในตระกูลภาษามอญ-เขมร แบ่งเป็น 2 กลุ่มย่อยคือ ถิ่นมาลล์ และ ถิ่นไปรต์ โดยมีวิถีชีวิตเรียบง่ายและพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลักถิ่นฐานและการแต่งกายชาวถิ่นมักตั้งบ้านเรือนอยู่บนเทือกเขาสูง โดยบ้านเรือนสร้างด้วยไม้และมุงด้วยหญ้าคา มีลักษณะเด่นคือชายคายื่นโค้งลงมาเกือบถึงพื้นดิน การแต่งกายมักสวมใส่เสื้อผ้าโทนสีเข้ม เช่น สีดำหรือสีกรมท่า และตกแต่งลวดลายด้วยสีสันสดใสอย่างสีแดงและสีขาว โดยเฉพาะผ้าคาดสไบและผ้าเคียนหัว

9.ขมุ

เป็นชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่ในแถบตอนใต้ของจีน ลาว และตอนเหนือของไทย รวมถึงเวียดนามมาอย่างยาวนานก่อนที่กลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ จะอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐาน ในอดีตคนไทยในล้านนาเรียกชาวขมุที่อพยพข้ามแม่น้ำโขงมาทำงานตัดไม้และเลี้ยงช้างว่า "ข่า"ภาษาและวัฒนธรรมภาษา ภาษาขมุ จัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก (กลุ่มมอญ-เขมร)วิถีชีวิต ผูกพันกับธรรมชาติ ทำการเกษตร (เช่น การทำไร่หมุนเวียน) และมีความเชื่อดั้งเดิมเกี่ยวกับการนับถือผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำถิ่น เช่น พิธีเรียกขวัญภูมิปัญญา มีชื่อเสียงในการจักสานไม้ไผ่ และการทำสุราหมักพื้นบ้านที่เรียกว่า "เหล้าอุ" ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่ใช้ต้อนรับแขกและใช้ในงานพิธีกรรม

นอกจากชนเผ่าหลักทั้ง 9 นี้แล้ว ยังมีชนเผ่าอื่นๆ ที่กระจายตัวอยู่ตามภูมิภาคต่างๆ เช่น มลาบรี (ตองเหลือง), อูรักลาโว้ย, มอแกน, และ มอแกลน (ชาวเล) เป็นต้น