ภาวะเลือดเป็นกรด คืออะไร? ทำไมมีความอันตราย

        ภาวะเลือดเป็นกรด (Acidosis) คือภาวะที่ร่างกายมีสมดุลกรด-ด่างในเลือดผิดปกติ โดยมีความเป็นกรดสูงกว่าปกติ ซึ่งปกติแล้วร่างกายของคนเราจะมีค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ในเลือดอยู่ที่ประมาณ 7.35–7.45 แต่ถ้าค่า pH นี้ตกลงไปต่ำกว่า 7.35 จะถือว่าเข้าสู่ภาวะเลือดเป็นกรดค่ะ ซึ่งเป็นอันตรายต่อระบบการทำงานของเซลล์และอวัยวะต่างๆ ในร่างกายอย่างมาก

        เพื่อให้เข้าใจง่าย ร่างกายของเราจะมีกลไกควบคุมสมดุลนี้อยู่ตลอดเวลาผ่าน 2 อวัยวะหลัก คือ ปอด และ ไต ทำให้ภาวะเลือดเป็นกรด สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ ตามสาเหตุค่ะ

1. ภาวะเลือดเป็นกรดจากระบบหายใจ

        เกิดขึ้นเมื่อ ปอดไม่สามารถขับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ออกจากร่างกายได้ตามปกติ ทำให้ก๊าซนี้สะสมในเลือดมากเกินไปจนกลายเป็นกรด มักพบในผู้ป่วยที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ เช่น

• โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) หรือถุงลมโป่งพอง
• โรคหอบหืดรุนแรง
• ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea)
• การได้รับยาเกินขนาดที่มีฤทธิ์กดการหายใจ

2. ภาวะเลือดเป็นกรดจากกระบวนการเผาผลาญ

        เกิดขึ้นที่ ไต หรือระบบการเผาผลาญของร่างกาย โดยอาจเกิดจากไตไม่สามารถขับกรดออกทางปัสสาวะได้ หรือร่างกายสร้างกรดขึ้นมามากเกินไป หรือสูญเสียสารที่เป็นด่าง (bicarbonate) ออกไป ตัวอย่างเช่น

• ภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวาน ร่างกายขาดอินซูลินจนต้องเผาผลาญไขมันมาใช้เป็นพลังงานแทน ทำให้เกิดของเสียที่มีฤทธิ์เป็นกรดเรียกว่า "คีโตน" สะสมในเลือด
• ไตวาย ไตสูญเสียหน้าที่ในการกรองและขับของเสียที่เป็นกรดออกจากร่างกาย
• การสูญเสียด่างอย่างรุนแรง เช่น อาการท้องเสียอย่างหนัก ทำให้ร่างกายสูญเสียสารที่เป็นด่างไปพร้อมกับอุจจาระ

อาการที่สังเกตได้

        เมื่อเลือดมีความเป็นกรด ร่างกายจะพยายามปรับตัวอย่างรวดเร็ว โดยอาการที่แสดงออกมามักจะมีดังนี้ค่ะ

• หายใจเร็วและลึก เพื่อพยายามขับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เป็นกรดออกทางลมหายใจให้ได้มากที่สุด
• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย มึนงง
• ปวดศีรษะ หัวใจเต้นเร็ว หรือเต้นผิดจังหวะ
• ในรายที่รุนแรง อาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ซึมลง หรือหมดสติได้

        ข้อควรระวัง ภาวะเลือดเป็นกรดไม่ใช่โรคในตัวเอง แต่เป็น "สัญญาณเตือน" หรือภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากโรคอื่นที่ซ่อนอยู่ หากมีอาการผิดปกติข้างต้น โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ควรไปพบแพทย์ทันทีเพื่อตรวจเลือดและรับการรักษาอย่างถูกต้องและทันท่วงทีค่ะ