น้ำกระท่อม-น้ำกัญชา ดื่มได้แค่ไหน? รู้ประโยชน์และโทษก่อนใช้

น้ำกระท่อมและน้ำกัญชา กลายเป็นเครื่องดื่มสมุนไพรที่คนไทยพูดถึงมากขึ้นหลังการปลดล็อกทางกฎหมาย หลายคนมองว่าเป็นพืชทางเลือก บางคนใช้เพื่อให้ตื่นตัว ผ่อนคลาย หรือบรรเทาอาการบางอย่าง แต่สิ่งสำคัญคือพืชทั้งสองชนิดนี้มีสารออกฤทธิ์ต่อร่างกายและระบบประสาท จึงไม่ควรดื่มแบบเครื่องดื่มทั่วไปโดยไม่รู้ข้อมูล

เรามักเห็นร้านค้าขายน้ำกระท่อมต้มบรรจุขวด หรือผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มผสมกัญชาวางขายตามท้องถนนและร้านค้าบางแห่ง คำถามที่ตามมาคือ ทำไมเครื่องดื่มสมุนไพรสองชนิดนี้จึงได้รับความนิยมรวดเร็ว และเหตุใดบางคนถึงเลือกดื่มเป็นประจำทุกวัน ราวกับเป็นเครื่องดื่มชูกำลังหรือน้ำชาดั้งเดิม

ความจริงแล้ว กระท่อม และ กัญชา มีทั้งด้านที่เป็นประโยชน์ หากใช้ถูกวิธีและเหมาะสมกับสภาพร่างกาย แต่ในขณะเดียวกันก็มีความเสี่ยง โดยเฉพาะเมื่อดื่มมากเกินไป ดื่มต่อเนื่องนาน ๆ หรือผสมกับสารอื่นจนกลายเป็นอันตรายต่อร่างกายและสมอง

ทำไมคนนิยมดื่มน้ำกระท่อม

เหตุผลหลักที่คนนิยมดื่มน้ำกระท่อม มักพบในกลุ่มผู้ใช้แรงงาน เกษตรกร คนทำงานกลางแจ้ง หรือผู้ที่ต้องขับรถระยะไกล เพราะในใบกระท่อมมีสารสำคัญที่ชื่อว่า ไมทราจีนีน (Mitragynine) ซึ่งออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท

เมื่อใช้ในปริมาณน้อย บางคนอาจรู้สึกตื่นตัว กระปรี้กระเปร่า มีแรงทำงาน ทนแดด ทนร้อน และไม่เหนื่อยง่าย คล้ายกับการดื่มกาแฟหรือเครื่องดื่มชูกำลัง จึงทำให้น้ำกระท่อมถูกมองว่าเป็นตัวช่วยของคนทำงานหนักในบางพื้นที่

นอกจากนี้ ในตำรับยาไทยพื้นบ้านยังมีการใช้กระท่อมเพื่อบรรเทาอาการบางอย่าง เช่น ปวดเมื่อยตามร่างกาย หรืออาการท้องเสีย แต่การใช้เพื่อหวังผลทางสุขภาพควรระมัดระวัง เพราะร่างกายแต่ละคนตอบสนองไม่เหมือนกัน และไม่ควรใช้แทนการรักษาทางการแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่เป็นประจำ

ทำไมบางคนเลือกดื่มน้ำกัญชา

น้ำกัญชามักถูกพูดถึงในอีกมุมหนึ่ง คือเรื่องความผ่อนคลาย ลดความเครียด และช่วยให้นอนหลับง่ายขึ้น เพราะกัญชามีสารที่คนรู้จักกันมากคือ CBD และ THC

สาร CBD มักถูกพูดถึงในแง่ช่วยให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลาย ส่วน THC เป็นสารที่ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทมากกว่า และเป็นตัวที่ทำให้เกิดอาการเมา เคลิ้ม หรือเปลี่ยนการรับรู้ของผู้ใช้ได้

ในทางการแพทย์ สารจากกัญชาบางชนิดอาจถูกนำมาใช้ภายใต้การดูแลของบุคลากรทางการแพทย์ เช่น ช่วยลดอาการคลื่นไส้อาเจียนจากการทำเคมีบำบัดในผู้ป่วยมะเร็ง หรือช่วยกระตุ้นความอยากอาหารในผู้ป่วยบางกลุ่ม แต่การนำมาดื่มเองโดยไม่รู้ปริมาณสารออกฤทธิ์ ย่อมมีความเสี่ยงต่างจากการใช้ยาที่ควบคุมขนาดอย่างชัดเจน

เหรียญอีกด้านของน้ำกระท่อม

โทษภัยของน้ำกระท่อมมักปรากฏเมื่อดื่มในปริมาณมาก ดื่มติดต่อกันนาน หรือผสมกับสารอันตรายอื่น ๆ เช่น สูตรที่เรียกกันว่า สี่คูณร้อย ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อร่างกายมากขึ้น

หากดื่มน้ำกระท่อมต่อเนื่องจนร่างกายพึ่งพา อาจเกิดปัญหาระบบขับถ่ายรวน ท้องผูกเรื้อรัง นอนไม่หลับ อ่อนเพลีย หรืออารมณ์ฉุนเฉียวง่าย บางคนเมื่อหยุดดื่มอาจมีอาการคล้ายลงแดง เช่น ปวดเมื่อย ปวดกระดูก กระสับกระส่าย หงุดหงิด และไม่มีแรง

สิ่งที่ควรระวังคือ น้ำกระท่อมที่ขายทั่วไปอาจไม่มีข้อมูลชัดเจนว่าต้มจากใบมากน้อยแค่ไหน มีการผสมอะไรเพิ่มเติมหรือไม่ และเก็บรักษาถูกสุขลักษณะหรือเปล่า หากซื้อจากแหล่งที่ไม่แน่ใจ ผู้ดื่มจึงไม่ได้เสี่ยงแค่เรื่องสารออกฤทธิ์ แต่ยังเสี่ยงเรื่องความสะอาดและส่วนผสมแปลกปลอมด้วย

ความเสี่ยงของน้ำกัญชา โดยเฉพาะสาร THC

สำหรับน้ำกัญชา ความน่ากังวลอยู่ที่ปริมาณ THC หากดื่มเครื่องดื่มที่มี THC สูงเกินไป หรือผู้ดื่มไวต่อกัญชาเป็นพิเศษ อาจเกิดอาการไม่พึงประสงค์ได้ เช่น ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว หน้ามืด วิงเวียน คลื่นไส้ วิตกกังวลมากผิดปกติ หรือมีอาการคล้าย “เมาข้ามคืน”

บางคนอาจเกิดภาวะที่เรียกกันว่า “กัญชาตกใจ” คือรู้สึกกลัว ควบคุมตัวเองไม่ได้ ใจสั่นรุนแรง หรือคิดมากผิดปกติ โดยเฉพาะคนที่ไม่เคยใช้มาก่อน ใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์ หรือดื่มผลิตภัณฑ์ที่ไม่รู้ปริมาณ THC แน่ชัด

กลุ่มที่ควรระวังมากเป็นพิเศษคือ เด็ก วัยรุ่น หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีโรคหัวใจ ผู้มีประวัติโรคทางจิตเวช หรือผู้ที่ต้องขับรถและใช้เครื่องจักร เพราะกัญชาอาจส่งผลต่อการตัดสินใจ ความจำ สมาธิ การทรงตัว และการตอบสนองของร่างกาย

โดยเฉพาะในวัยรุ่นที่สมองยังเติบโตไม่เต็มที่ การใช้กัญชาบ่อยหรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่มี THC สูง อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาด้านความจำ การเรียนรู้ อารมณ์ และสุขภาพจิตในระยะยาว จึงไม่ควรมองว่าเป็นแค่เครื่องดื่มสมุนไพรที่ไม่มีผลข้างเคียง

เรื่องที่คนทั่วไปมักเข้าใจผิด

หลายคนเข้าใจว่า “มาจากพืชธรรมชาติ แปลว่าปลอดภัย” แต่ความจริงแล้วสารจากพืชหลายชนิดออกฤทธิ์ต่อร่างกายได้แรง หากใช้ไม่ถูกปริมาณหรือใช้ผิดคน ก็เกิดอันตรายได้เช่นกัน

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ เครื่องดื่มที่ขายตามท้องตลาดอาจมีความเข้มข้นไม่เท่ากัน ขวดหนึ่งอาจออกฤทธิ์น้อย แต่อีกขวดอาจแรงกว่ามาก โดยเฉพาะเมื่อไม่มีฉลากชัดเจน ไม่มีแหล่งผลิตที่ตรวจสอบได้ หรือไม่มีคำเตือนเรื่องผู้ที่ไม่ควรบริโภค

เช็กก่อนดื่ม เพื่อความปลอดภัย

ก่อนเลือกดื่มน้ำกระท่อมหรือน้ำกัญชา ควรดูให้รอบด้าน ไม่ใช่ดื่มตามกระแสหรือคำบอกเล่าเพียงอย่างเดียว

ควรตรวจสอบว่าแหล่งขายน่าเชื่อถือหรือไม่ มีฉลากหรือข้อมูลส่วนผสมชัดเจนหรือเปล่า ไม่ดื่มร่วมกับแอลกอฮอล์ ยานอนหลับ หรือยาอื่น ๆ โดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ และไม่ควรดื่มก่อนขับรถ ทำงานกับเครื่องจักร หรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิสูง

หากดื่มแล้วมีอาการผิดปกติ เช่น ใจสั่นรุนแรง แน่นหน้าอก หายใจไม่สะดวก สับสน วิตกกังวลมาก หรือมีอาการประสาทหลอน ควรหยุดใช้ทันทีและรีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์

สรุปแล้ว ทั้งน้ำกระท่อมและน้ำกัญชาไม่ใช่เครื่องดื่มคลายร้อนทั่วไปที่ดื่มทดแทนน้ำเปล่าได้ตามใจชอบ แม้จะมีประโยชน์ในบางบริบท แต่ก็มีผลต่อระบบประสาท ร่างกาย และพฤติกรรมของผู้ดื่ม การรู้เท่าทันปริมาณ ความเสี่ยง และสภาพร่างกายของตัวเอง จึงสำคัญกว่าการดื่มตามกระแส