ตำนานเดือนกรกฎาคม จากเดือนที่ 5 ของโรมัน สู่เดือนที่ 7 ในปัจจุบัน

ตำนานเดือนกรกฎาคม จากเดือนที่ 5 ของโรมัน สู่เดือนที่ 7 ในปัจจุบัน

เดือนกรกฎาคมที่เราคุ้นเคยกันทุกวันนี้ ไม่ได้เป็นเพียงเดือนลำดับที่ 7 ของปีเท่านั้น แต่ยังมีที่มาน่าสนใจจากประวัติศาสตร์โรมัน เพราะครั้งหนึ่งเดือนนี้เคยถูกนับเป็น “เดือนที่ 5” ก่อนจะเปลี่ยนชื่อและตำแหน่งตามการปรับระบบปฏิทิน

เรื่องราวของเดือนกรกฎาคมจึงสะท้อนทั้งประวัติศาสตร์การปฏิรูปปฏิทินของโลกตะวันตก และภูมิปัญญาการตั้งชื่อเดือนภาษาไทยที่เชื่อมโยงกับหลักดาราศาสตร์และโหราศาสตร์ไว้อย่างลงตัว

จาก Quintilis เดือนที่ 5 ของชาวโรมัน

ในยุคเริ่มต้นของอาณาจักรโรมัน ปฏิทินมีเพียง 10 เดือน โดยเริ่มนับเดือนแรกที่เดือนมีนาคม ไม่ใช่มกราคมเหมือนในปัจจุบัน

เมื่อเดือนมีนาคมเป็นเดือนแรก เดือนที่ตามมาจึงถูกนับเรียงลำดับไปเรื่อย ๆ ทำให้เดือนที่ปัจจุบันเรารู้จักกันว่าเดือนกรกฎาคม เคยเป็นเดือนที่ 5 และถูกเรียกว่า Quintilis ตามรากศัพท์ละตินที่สื่อถึงเลข 5

ต่อมามีการปรับเปลี่ยนปฏิทิน โดยเพิ่มเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์เข้ามาอยู่ช่วงต้นปี ส่งผลให้ Quintilis ขยับจากเดือนที่ 5 มาเป็นเดือนที่ 7 ของปี

จุดนี้เป็นเกร็ดที่หลายคนอาจเข้าใจผิด เพราะชื่อเดิมของเดือนบางเดือนในภาษาอังกฤษยังสะท้อนลำดับเก่าของปฏิทินโรมันอยู่ เช่น September ที่มาจากรากคำเกี่ยวกับเลข 7 แต่ปัจจุบันกลายเป็นเดือนที่ 9 แล้ว

ทำไม Quintilis จึงกลายเป็น July

ภายหลังการเสียชีวิตของ จูเลียส ซีซาร์ รัฐบุรุษผู้มีบทบาทสำคัญในการปฏิรูปปฏิทิน วุฒิสภาโรมันจึงมีมติให้เปลี่ยนชื่อเดือน Quintilis เป็น Julius เพื่อเป็นเกียรติและอนุสรณ์แก่เขา

ชื่อ Julius ต่อมาค่อย ๆ วิวัฒนาการในภาษาและการใช้งาน จนกลายเป็นคำว่า July ที่ใช้กันในภาษาอังกฤษปัจจุบัน

กล่าวได้ว่า ชื่อ July ไม่ได้เป็นแค่ชื่อเดือนทั่วไป แต่ยังเป็นร่องรอยทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงกับอำนาจ การเมือง และการจัดระเบียบเวลาของโลกโรมันโบราณ

ที่มาของชื่อ “กรกฎาคม” ในภาษาไทย

สำหรับประเทศไทย การเรียกชื่อเดือนเปลี่ยนผ่านสู่ระบบสุริยคติในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5

โดย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ทรงเป็นผู้ออกแบบชื่อเดือน ด้วยการนำชื่อจักรราศีมาผสมกับคำลงท้ายที่ช่วยบอกลักษณะของเดือน

คำว่า กรกฎาคม มาจากคำว่า กรกฎ ซึ่งหมายถึงปู หรือราศีกรกฎ ผสมกับคำว่า อาคม ที่สื่อถึงการมาถึง จึงมีความหมายว่า เดือนที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีกรกฎ

เกร็ดจำง่ายเกี่ยวกับชื่อเดือนภาษาไทย

ชื่อเดือนภาษาไทยจำนวนมากผูกกับจักรราศี และยังมีหลักจำที่น่าสนใจ คือเดือนที่มี 31 วันมักลงท้ายด้วยคำว่า “อาคม” ส่วนเดือนที่มี 30 วันมักลงท้ายด้วยคำว่า “ายน”

เดือนกรกฎาคมมี 31 วัน จึงลงท้ายด้วย “อาคม” เช่นเดียวกับมกราคม มีนาคม พฤษภาคม สิงหาคม ตุลาคม และธันวาคม

เกร็ดนี้ช่วยให้เห็นว่า การตั้งชื่อเดือนภาษาไทยไม่ได้เป็นเพียงการแปลจากตะวันตก แต่เป็นการออกแบบให้สอดคล้องกับระบบเวลา ภาษา และความรู้ทางดาราศาสตร์ในบริบทของไทย

กรกฎาคม เดือนเดียวที่เชื่อมทั้งโรมันและไทย

เมื่อมองในระดับสากล ชื่อ July เกิดจากการเชิดชูเกียรติบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์โรมันอย่างจูเลียส ซีซาร์

ส่วนในภาษาไทย ชื่อเดือนกรกฎาคมสะท้อนการนำหลักจักรราศี ดาราศาสตร์ และโหราศาสตร์มาปรับใช้กับระบบสุริยคติ

สรุปได้ว่า เดือนกรกฎาคมเป็นมากกว่าชื่อเดือนกลางปี เพราะเบื้องหลังคำเรียกสั้น ๆ นี้ มีทั้งประวัติศาสตร์การเมืองของโรมัน การปฏิรูปปฏิทิน และภูมิปัญญาการตั้งชื่อเดือนของไทยซ่อนอยู่ในเวลาเดียวกัน