ทำไมพม่าถึงรบกันเอง? เปิดปมสงครามภายในที่ยืดเยื้อมากกว่า 70 ปี

หากพูดถึงประเทศที่มีสงครามภายในยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งของโลก หลายคนอาจนึกไม่ถึงว่า "เมียนมา" หรือ "พม่า" ประเทศเพื่อนบ้านของไทย กำลังเผชิญความขัดแย้งที่ดำเนินต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 1948 หรือกว่า 70 ปีแล้ว

แม้ข่าวในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาอาจทำให้หลายคนเข้าใจว่าสงครามเริ่มต้นจากการรัฐประหารในปี 2021 แต่ความจริงแล้ว ปัญหานี้มีรากลึกซับซ้อนกว่านั้นมาก

ประเทศที่มีชนเผ่าหลากหลาย

เมียนมาเป็นประเทศที่ประกอบไปด้วยกลุ่มชาติพันธุ์มากกว่า 100 กลุ่ม โดยมีกลุ่มชาวพม่า (Bamar) เป็นประชากรส่วนใหญ่ ขณะที่ยังมีกลุ่มกะเหรี่ยง คะฉิ่น ฉาน มอญ ชิน ยะไข่ และอีกหลายชนเผ่ากระจายอยู่ทั่วประเทศ

หลังได้รับเอกราชจากอังกฤษในปี 1948 หลายกลุ่มชาติพันธุ์คาดหวังว่าจะได้รับสิทธิในการปกครองตนเองตามข้อตกลงที่เคยมีการพูดคุยกันไว้ แต่เมื่อรัฐบาลกลางไม่สามารถตอบสนองความต้องการดังกล่าวได้ ความไม่พอใจจึงค่อย ๆ สะสมและกลายเป็นการต่อสู้ด้วยอาวุธ

กองทัพกับอำนาจที่ยาวนาน

อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคือบทบาทของกองทัพพม่า หรือ "ตัตมาดอว์" (Tatmadaw)

ในปี 1962 กองทัพได้ก่อรัฐประหารและเข้าปกครองประเทศ ส่งผลให้เมียนมาอยู่ภายใต้ระบอบทหารมาเป็นเวลาหลายทศวรรษ

ตลอดช่วงเวลานั้น กลุ่มชาติพันธุ์จำนวนมากมองว่าตนเองถูกกดทับทั้งด้านการเมือง วัฒนธรรม และเศรษฐกิจ จึงเกิดกองกำลังติดอาวุธของแต่ละกลุ่มขึ้นเพื่อต่อสู้กับรัฐบาลกลาง

สงครามไม่ได้มีแค่เรื่องการเมือง

พื้นที่สู้รบหลายแห่งของเมียนมาเต็มไปด้วยทรัพยากรที่มีมูลค่าสูง ไม่ว่าจะเป็น

• เหมืองหยก

• ทองคำ

• ไม้สัก

• แร่หายาก

• เส้นทางการค้ายาเสพติด

การควบคุมพื้นที่เหล่านี้หมายถึงรายได้มหาศาล ทำให้หลายฝ่ายไม่ต้องการสูญเสียอำนาจหรือพื้นที่ที่ตนครอบครองอยู่

ด้วยเหตุนี้ สงครามในเมียนมาจึงไม่ได้เป็นเพียงการต่อสู้ทางอุดมการณ์ แต่ยังเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจด้วย

รัฐประหารปี 2021 จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่

วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2021 กองทัพเมียนมาทำรัฐประหาร ยึดอำนาจจากรัฐบาลพลเรือนของออง ซาน ซูจี

ประชาชนจำนวนมากออกมาประท้วง แต่ถูกปราบปรามอย่างรุนแรง จนทำให้คนหนุ่มสาวและประชาชนจำนวนมากตัดสินใจจับอาวุธเข้าร่วมขบวนการต่อต้าน

จากเดิมที่เป็นสงครามระหว่างกองทัพกับกลุ่มชาติพันธุ์ กลายเป็นสงครามที่ประชาชนจำนวนมากเข้าร่วมต่อสู้กับรัฐบาลทหาร

ทำไมสงครามยังไม่จบ?

แม้ในปัจจุบันฝ่ายต่อต้านจะสามารถยึดพื้นที่ได้หลายแห่ง แต่สงครามยังคงดำเนินต่อไปเพราะหลายสาเหตุ เช่น

• กองทัพยังคงมีอาวุธหนักและกำลังทางอากาศ

• ฝ่ายต่อต้านมีหลายกลุ่มและมีเป้าหมายแตกต่างกัน

• สภาพภูมิประเทศที่เป็นภูเขาและป่าทึบทำให้การสู้รบยืดเยื้อ

• ผลประโยชน์จากทรัพยากรยังเป็นแรงจูงใจสำคัญ

• มีปัจจัยทางภูมิรัฐศาสตร์และผลประโยชน์จากประเทศมหาอำนาจเข้ามาเกี่ยวข้อง

สงครามในเมียนมาไม่ใช่การรบกันเองเพราะความเกลียดชังเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลสะสมจากปัญหาชาติพันธุ์ การแย่งชิงอำนาจทางการเมือง และผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่ดำเนินต่อเนื่องมานานหลายสิบปี

รัฐประหารในปี 2021 เป็นเพียงชนวนที่ทำให้ความขัดแย้งซึ่งคุกรุ่นมานานปะทุขึ้นอีกครั้ง จนกลายเป็นสงครามกลางเมืองครั้งใหญ่ที่ยังไม่มีใครสามารถตอบได้ชัดเจนว่าจะสิ้นสุดลงเมื่อใด