ทำความรู้จัก "หมากเม่า" ผลไม้พื้นบ้านช่อสีแดง

   สมัยวัยเด็กของใครหลายคน อาจเคยได้กินได้ชิมผลไม้ป่าหลากหลายชนิด ทั้งผลเล็กผลใหญ่ สีสันหน้าตาแปลกๆมากมาย แต่จะมีผลไม้อยู่หนึ่งชนิดที่เป็นช่อแดงผลเล็กๆ แดงสวยงาม นั้นก็คือหมากเม่านั่นเอง

    ด้วยเหตุนี้นี่เอง ที่ทำให้ เมื่อพูดถึงเจ้าผลไม้ “หมากเม่า” หลายคนอาจนึกถึงผลไม้ลูกเล็ก ๆ ที่ขึ้นเป็นช่ออยู่ตามต้นไม้ในชนบท โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคอีสาน ผลของมันในช่วงแรกจะมีสีเขียว ก่อนค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีแดง แดงคล้ำ และเมื่อสุกเต็มที่จึงกลายเป็นสีม่วงจนไปโทนดำ

   แม้ว่า หมากเม่า จะเป็นผลไม้พื้นบ้านที่ดูธรรมดา แต่หมากเม่ากลับมีเสน่ห์ทั้งรูปลักษณ์ รสชาติ และการนำไปแปรรูปผลิตภัณฑ์หลากหลาย จนกลายเป็นวัตถุดิบที่สามารถสร้างมูลค่าได้มากกว่าการกินผลสดเพียงอย่างเดียว

   หมากเม่า เป็นชื่อที่ใช้เรียกผลไม้พื้นบ้านในกลุ่มพืชสกุล Antidesma โดยชนิดที่พบและนำมาใช้ประโยชน์ในประเทศไทยมีหลายชนิด ชื่อเรียกอาจแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น โดย หมากเม่า ลักษณะเด่นที่สังเกตได้ง่ายคือ ผลมีขนาดเล็กและออกเป็นช่อ เมื่อมองจากระยะไกลจะเห็นเป็นพวงเล็ก ๆ ห้อยอยู่ตามกิ่ง เมื่อผลเริ่มสุก สีของผลจะค่อย ๆ เปลี่ยนไป จากเขียวไปแดง แดงไปม่วงดำ ทำให้ ต้นหมากเม่าในช่วงติดผลมีความสวยงามเป็นพิเศษ

   ต้นหมากเม่ามีลักษณะอย่างไร?
หมากเม่า เป็นไม้ยืนต้น สามารถเติบโตเป็นต้นขนาดกลาง ลำต้นมีกิ่งก้านแตกออกเป็นพุ่ม ลักษณะใบเป็น ใบเดี่ยว รูปร่างค่อนข้างรีถึงรูปไข่ ปลายใบแหลม ใบมีสีเขียวและเรียงสลับตามกิ่ง ในช่วงที่ต้นออกผลจะสังเกตได้ง่ายจากช่อผลที่เกิดตามกิ่ง ช่อหนึ่งประกอบด้วยผลเล็ก ๆ จำนวนมาก ทำให้มีลักษณะคล้ายพวงผลไม้ขนาดจิ๋ว ห้อยย้อยสวยงาม

   ลักษณะผลของหมากเม่า เป็นอย่างไร?
เสน่ห์ของ หมากเม่า นอกจากอยู่เป็นผลๆพวงห้อยละย้อยแล้วแล้ว ยังอยู่ที่การเปลี่ยนสีของผลตามอายุด้วย ในระยะแรก ผลจะมี สีเขียว เมื่อเริ่มแก่จะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีแดง จากนั้นสีจะเข้มขึ้นเป็นแดงคล้ำหรือม่วง และเมื่อสุกเต็มที่จะมีสีม่วงดำ ผลมีขนาดเล็ก ผิวเรียบ และมีเนื้อนุ่มเมื่อสุก ภายในผลจะมีเมล็ดอยู่หนึ่งเมล็ด ดังนั้น หากใครเห็นต้นไม้ที่มีผลลูกเล็ก ๆ เรียงตัวกันเป็นช่อ และผลกำลังเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีแดงหรือม่วงดำ ก็คงจะ เอ๊ะ ไว้ก่อนว่ามีโอกาสเป็นผลไม้ที่ชื่อ หมากเม่า

   รสชาติของหมากเม่าเป็นอย่างไร?
รสชาติของหมากเม่าขึ้นอยู่กับระยะความสุกและลักษณะของต้น ผลที่ยังไม่สุกเต็มที่จะมีรส เปรี้ยวและฝาดค่อนข้างชัดเจน ส่วนผลที่สุกจะมีรสเปรี้ยวอมหวาน บางต้นมีรสหวานมากกว่า บางต้นยังมีความฝาดติดอยู่เล็กน้อย และบางต้นอาจจะไม่มีผลเลย ซึ่งเหตุนี้หลายๆคนอาจไม่รู้ว่าเพราะอะไร จากประสบการณ์ปลูกต้นหมากเม่าของผู้เขียนจะมาขอเล่าให้ฟังว่า ซึ่งจริงๆแล้ว หมากเม่า จะมีต้นตัวผู้และตัวเมีย และต้นตัวผู้จะไม่ ออกผล แต่ต้นที่มีผลจะเป็นต้นตัวเมีย ปัจจุบันจึงมีการเสียบยอดเพื่อนำมาทำการขายต้น เพราะเพื่อให้มั่นใจว่าต้นที่ซื้อมายังไงก็มีผลแน่ๆนั่นเอง ซึ่งประสบการณ์ของผู้เขียนตรงนี้คงมีประโยชน์และให้ความรู้กับผู้ที่สนใจอยากปลูกต้น หมากเม่า ไว้ทานนะคะว่าควรเลือกต้นแบบใด
ส่วนคนที่ไม่เคยรับประทานหมากเม่ามาก่อนอาจรู้สึกว่ารสชาติค่อนข้างโดดเด่น เพราะไม่ได้หวานเหมือนผลไม้ทั่วไป แต่มีทั้งความเปรี้ยว หวาน และฝาดผสมกัน ซึ่งบางครั้งจะมีครบทุกรสชาติในช่อเดียวกันก็มี

   กินหมากเม่าอย่างไรได้บ้าง?
ในบางพื้นที่สามารถรับประทานผลสดได้ โดยเลือกผลที่สุกและมีสีเข้ม แต่หมากเม่ายังถูกนำไปแปรรูปอีกหลายรูปแบบ เพราะการแปรรูปช่วยเพิ่มทางเลือกในการรับประทาน และยังช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับผลไม้พื้นบ้านชนิดนี้ ได้พอสมควร
ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่พบได้ เช่น
- น้ำหมากเม่า
เป็นผลิตภัณฑ์ที่ช่วยนำรสชาติของหมากเม่ามาทำเป็นเครื่องดื่ม ทำให้สามารถรับประทานได้สะดวก และเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการใช้ผลผลิตจำนวนมากในช่วงฤดูเก็บเกี่ยว
- แยมหมากเม่า
นำผลหมากเม่ามาผ่านกระบวนการแปรรูปจนมีลักษณะเป็นแยม สามารถนำไปรับประทานคู่กับขนมปังหรืออาหารอื่น ๆ ได้
- น้ำหมากเม่าเข้มข้นและผลิตภัณฑ์เครื่องดื่ม อย่างเช่นไวท์ หมากเม่า
เป็นอีกแนวทางในการเพิ่มความหลากหลายให้กับผลิตภัณฑ์จากหมากเม่า และช่วยให้ผลไม้พื้นบ้านสามารถเข้าสู่ตลาดในรูปแบบที่แตกต่างจากผลสด
โดยเฉพาะ น้ำหมากเม่า เป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์ที่ช่วยให้คนที่ไม่คุ้นเคย กับการกินผลสดของหมากเม่า สามารถรู้จักรสชาติของหมากเม่าได้ง่ายขึ้น

   ทำไมหมากเม่าจึงน่าสนใจมากกว่าผลไม้พื้นบ้านธรรมดา?
สิ่งที่น่าสนใจของหมากเม่าคือ ผลไม้ลูกเล็ก ๆ ที่ดูเหมือนไม่มีอะไรโดดเด่น แต่สามารถนำมาใช้ประโยชน์สร้างผลิตภัณฑ์ในรูปแบบของอาหารได้หลากหลาย จากผลไม้ที่เราเคยพบตามธรรมชาติและสวนพื้นบ้าน เมื่อมีการนำมาแปรรูปก็สามารถกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้นได้ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องดื่ม แยม หรือผลิตภัณฑ์อื่น ๆ จึงถือเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของ ผลไม้พื้นบ้านที่สามารถต่อยอดจากของกินในท้องถิ่นไปสู่ผลิตภัณฑ์ที่สร้างรายได้เพิ่มขึ้น

จากเนื้อหาบทความข้างบนที่ผู้เขียนได้เขีบนและเล่ามาจะเห็นได้ว่า แม้ภาพจำของ หมากเม่า ผลไม้ผลเล็ก ๆ ช่อพวงยาว ซึ่งเปลี่ยนสีจากเขียวเป็นแดงและม่วงดำ แต่เมื่อมองให้ละเอียดจะพบว่าเสน่ห์ของมันอยู่ที่ทั้งต้น ตั้งแต่ลักษณะใบ ช่อผล การเปลี่ยนสีของผล ไปจนถึงรสชาติที่มีเอกลักษณ์ จนการนำไปแปรรูปต่อยอดรายได้สู่เศรษฐกิจชุมชน ผลไม้ชนิดนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่า ของดีจากธรรมชาติบางอย่างอาจไม่ได้มีรูปร่างใหญ่โตหรือหน้าตาสวยหรู มีเกรดเหมือนผลไม้ในตลาดบางชนิด แต่สามารถมีคุณค่าและสร้างมูลค่าได้ หากรู้จักนำมาใช้ประโยชน์อย่างเหมาะสมและคุ้มค่า