"ช้างคู่บารมี" (ช้างเผือก)

ช้างสำคัญ" (ช้างเผือก) คือช้างที่มีลักษณะมงคลตามตำราคชลักษณ์ ซึ่งถือเป็นของคู่บุญบารมีของพระมหากษัตริย์ตามความเชื่อในคติพราหมณ์และพุทธศาสนา โดยเชื่อว่าหากพระมหากษัตริย์พระองค์ใดมีช้างสำคัญมาสู่พระบารมีมาก บ้านเมืองจะร่มเย็นเป็นสุข เจริญรุ่งเรือง และปลอดภัยจากภัยอันตราย

1. ตระกูลของช้างสำคัญ (ตามตำราคชลักษณ์)

ในตำราพระคชศาสตร์ได้แบ่งช้างสำคัญออกเป็น 4 ตระกูลหลัก ตามนามของมหาเทพผู้สร้าง ดังนี้:

ตระกูลอิศวรพงศ์: สร้างโดยพระอิศวร (พระศิวะ) ช้างในตระกูลนี้มักมีลักษณะสูงใหญ่ ผิวตึง เจริญด้วยยศและทรัพย์

ตระกูลพรหมพงศ์: สร้างโดยพระพรหม ช้างในตระกูลนี้มีอายุยืน เจริญด้วยอานุภาพและสติปัญญา ผิวขาว ขนละเอียด

 ตระกูลวิษณุพงศ์: สร้างโดยพระวิษณุ (พระนารายณ์) ช้างในตระกูลนี้มีความสง่างาม มีชัยชนะแก่ศัตรู ผิวสีคล้ำหรือสีทองแดง

ตระกูลอัคนิพงศ์: สร้างโดยพระเพลิง (พระอัคนี) ช้างในตระกูลนี้มีอานุภาพในการศึกสงคราม ผิวสีเพลิงหรือแดง

2. ลักษณะมงคล 7 ประการ (คชลักษณ์เบื้องต้น)

การที่ช้างป่าทั่วไปจะได้รับการพิจารณาว่าเป็นช้างสำคัญเพื่อนำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายนั้น จะต้องมีลักษณะมงคลอย่างน้อย 7 ประการ

 1. ตาขาว: นัยน์ตามีสีขาวหรือสีฟ้าอ่อน ไม่เป็นสีดำหรือแดงแบบช้างทั่วไป

 2. เพดานขาว: เพดานปากมีสีชมพูอ่อนหรือสีขาว

 3. เล็บขาว: เล็บเท้ามีสีขาวใสหรือสีดั่งแก้วมุกดา

 4. ผิวหนังอ่อน: สีผิวหนังจะออกสีหม้อใหม่ (เทาอมชมพู) หรือสีบัวโรย ไม่ดำสนิท และผิวเนียนละเอียด

 5. ขนขาว:  ขนตามลำตัวและหางมีสีขาวหรือสีน้ำตาลอ่อน เมื่อส่องดูจะเห็นความแตกต่างชัดเจน

 6. ขนหูขาว: มีขนสีขาวขึ้นประปรายที่บริเวณใบหู

 7. อัณฑโกศขาว: ช่องเปิดหรืออวัยวะสืบพันธุ์มีสีขาวหรือชมพู

3. ขั้นตอนเมื่อพบช้างสำคัญ

เมื่อมีการพบช้างที่มีลักษณะเข้าข่ายช้างสำคัญในป่า จะต้องปฏิบัติตาม พระราชบัญญัติสำหรับรักษาช้างป่า

แจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่: คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญจากสำนักพระราชวังและกรมอุทยานฯ จะเดินทางไปตรวจคชลักษณ์อย่างละเอียด

พระราชพิธีน้อมเกล้าฯ ถวาย: หากตรวจแล้วถูกต้องตามตำรา จะมีการนำความขึ้นกราบบังคมทูลเพื่อทรงรับไว้เป็นช้างสำคัญ

พระราชพิธีสมโภชและขึ้นระวาง: จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนาม (ชื่อ) และจัดงานสมโภชอย่างสมเกียรติ โดยช้างสำคัญจะมีคำนำหน้านามว่า "พระ" เช่น พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ (ช้างสำคัญในรัชกาลที่ 9)