คนไร้บ้านประเทศไหนเยอะที่สุด

หลายอันดับบอกว่าไนจีเรียมีจำนวนคนไร้บ้านสูงมาก ขณะที่ซีเรียถูกพูดถึงในแง่วิกฤตผู้พลัดถิ่นจากสงคราม แต่สิ่งสำคัญกว่าการหา “อันดับหนึ่ง” คือเข้าใจว่านิยามคนไร้บ้านของแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน

คำถามว่า “ประเทศไหนมีคนไร้บ้านเยอะที่สุด” ดูเหมือนจะตอบได้ด้วยตัวเลขอันดับเดียว แต่ในความจริง คำตอบนี้ซับซ้อนกว่านั้นมาก เพราะแต่ละประเทศนับคนไร้บ้านไม่เหมือนกัน บางแห่งนับเฉพาะคนที่นอนข้างถนน บางแห่งรวมคนที่อยู่ศูนย์พักพิง บ้านชั่วคราว ชุมชนแออัด หรือที่อยู่อาศัยที่ไม่ปลอดภัยเข้าไปด้วย

จากข้อมูลที่ถูกรวบรวมโดยหลายแหล่งสถิติระหว่างประเทศ ไนจีเรียมักถูกยกเป็นหนึ่งในประเทศที่มีจำนวนคนไร้บ้านสูงที่สุดในโลก โดยบางชุดข้อมูลประเมินไว้ราว 24.4 ล้านคน ตัวเลขนี้มักเชื่อมโยงกับการขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็ว ความยากจน และการขาดแคลนที่อยู่อาศัยที่มั่นคง

แต่ต้องระวังว่า ตัวเลขระดับหลายสิบล้านนี้ไม่ได้แปลว่าทุกคนกำลังนอนอยู่ข้างถนนทั้งหมด ในหลายกรณี การนับอาจรวมคนที่อยู่ในที่พักไม่มั่นคง ชุมชนแออัด หรือบ้านที่ไม่ได้มาตรฐาน ซึ่งทำให้คำว่า “คนไร้บ้าน” กว้างกว่าภาพจำที่หลายคนคุ้นเคย

นี่คือจุดสำคัญที่คนอ่านควรรู้ก่อนดูอันดับโลก เพราะถ้าใช้เกณฑ์ “จำนวนรวม” ประเทศที่มีประชากรมาก หรือมีปัญหาที่อยู่อาศัยขนาดใหญ่ ย่อมมีโอกาสขึ้นอันดับสูง แต่ถ้าใช้เกณฑ์ “สัดส่วนต่อประชากร” ภาพอาจเปลี่ยนไปทันที

ซีเรียเป็นอีกประเทศที่มักถูกพูดถึงในบริบทคนไร้บ้านและผู้พลัดถิ่นจำนวนมาก สาเหตุหลักมาจากสงครามกลางเมืองที่ยาวนาน ความเสียหายของบ้านเรือน ระบบสาธารณูปโภค และการย้ายถิ่นภายในประเทศ ข้อมูลจากหน่วยงานด้านผู้ลี้ภัยของสหประชาชาติยังชี้ว่า ซีเรียยังมีประชากรจำนวนมากที่ต้องการความช่วยเหลือ และยังมีผู้พลัดถิ่นภายในประเทศจำนวนมาก แม้จะเริ่มมีบางส่วนเดินทางกลับบ้านแล้วก็ตาม

พูดให้เข้าใจง่ายคือ ไนจีเรียมักถูกพูดถึงในแง่ “จำนวนคนที่ขาดที่อยู่อาศัยมั่นคงจำนวนมาก” ส่วนซีเรียมักสะท้อนวิกฤตจากสงครามและการพลัดถิ่น ซึ่งสองกรณีนี้ไม่ควรถูกอ่านเหมือนเป็นตัวเลขชนิดเดียวกันทั้งหมด

ประเทศอื่นที่มักถูกระบุว่ามีจำนวนคนไร้บ้านสูง ได้แก่ บังกลาเทศ ฟิลิปปินส์ และบางประเทศที่เผชิญความยากจน เมืองขยายตัวเร็ว หรือภัยพิบัติซ้ำซ้อน ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เป็นผลรวมของรายได้ต่ำ ค่าเช่าที่อยู่อาศัยสูง งานไม่มั่นคง เมืองโตเร็วเกินระบบรองรับ และการขาดนโยบายที่อยู่อาศัยราคาจับต้องได้

สิ่งที่น่าสนใจคือ ปัญหาคนไร้บ้านไม่ได้เกิดเฉพาะประเทศยากจนเท่านั้น ประเทศร่ำรวยก็เจอปัญหานี้หนักขึ้นเช่นกัน ตัวอย่างเช่น สหรัฐอเมริการายงานว่าปี 2024 มีผู้ประสบภาวะไร้บ้านมากกว่า 770,000 คนในคืนที่มีการสำรวจ ขณะที่ฝรั่งเศสเคยมีรายงานตัวเลขหลายแสนคนในกลุ่มที่ไม่มีที่อยู่อาศัยมั่นคงหรืออยู่ในระบบพักพิง

ตัวเลขของประเทศพัฒนาแล้วช่วยย้ำว่า ปัญหาคนไร้บ้านไม่ได้มีแค่เรื่องรายได้ประเทศ แต่เกี่ยวกับราคาบ้าน ค่าเช่า ความเหลื่อมล้ำ ระบบสวัสดิการ และความสามารถของรัฐในการป้องกันไม่ให้คนหลุดจากระบบที่อยู่อาศัย

สำหรับคนอ่านไทย ประเด็นนี้มีความหมายมากกว่าการดูอันดับโลก เพราะประเทศไทยเองก็มีปัญหาคนไร้บ้าน คนไร้ที่พึ่ง และคนที่อยู่ในที่พักไม่มั่นคงเช่นกัน แม้ขนาดปัญหาจะต่างจากประเทศใหญ่หรือพื้นที่สงคราม แต่คำถามสำคัญคล้ายกันคือ เมืองควรดูแลคนที่ไม่มีบ้านอย่างไรโดยไม่ลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

อีกเรื่องที่ควรเข้าใจคือ “คนไร้บ้าน” ไม่ได้มีหน้าเดียว บางคนไม่มีบ้านถาวร บางคนอยู่ศูนย์พักพิงชั่วคราว บางคนทำงานแต่จ่ายค่าเช่าไม่ไหว บางคนพลัดถิ่นจากสงคราม บางคนเสียบ้านจากภัยพิบัติ และบางคนอยู่ในบ้านที่ไม่ปลอดภัยจนแทบไม่ต่างจากไม่มีบ้าน

ดังนั้น ถ้าถามว่าประเทศไหนมีคนไร้บ้านมากที่สุด คำตอบที่รอบคอบคือ “ขึ้นอยู่กับวิธีนับ” หากดูจากบางชุดข้อมูล ไนจีเรียมักถูกยกว่ามีจำนวนรวมสูงมาก แต่ถ้าดูในแง่วิกฤตผู้พลัดถิ่นและสัดส่วนต่อประชากร ซีเรียเป็นหนึ่งในกรณีที่รุนแรงที่สุด ส่วนประเทศร่ำรวยก็มีตัวเลขที่เพิ่มขึ้นจากแรงกดดันด้านค่าครองชีพและที่อยู่อาศัย

สุดท้าย ตัวเลขอันดับโลกอาจทำให้เราตกใจได้ง่าย แต่บทเรียนที่สำคัญกว่าคือ การไม่มีบ้านไม่ใช่แค่ปัญหาส่วนบุคคลของใครคนหนึ่ง มันคือสัญญาณของระบบเมือง เศรษฐกิจ และนโยบายที่อยู่อาศัยว่า รองรับคนเปราะบางได้ดีพอหรือยัง