ทำไมรัฐบาลไทยชอบแจกเงิน คำตอบไม่ใช่แค่ซื้อใจประชาชน

เวลารัฐบาลประกาศแจกเงิน หลายคนดีใจเพราะช่วยค่าใช้จ่ายทันที แต่อีกหลายคนก็สงสัยว่าเงินมาจากไหน และสุดท้ายประเทศต้องแบกรับอะไรบ้าง

คำตอบคือ นโยบายแจกเงินไม่ใช่เรื่องขาวหรือดำทั้งหมด เพราะในทางเศรษฐกิจ มันเป็นเครื่องมือระยะสั้นที่รัฐบาลใช้เมื่ออยากให้เงินลงถึงมือประชาชนเร็วที่สุด โดยเฉพาะช่วงเศรษฐกิจฝืด รายได้ลด ของแพง หรือมีวิกฤตที่กระทบคนจำนวนมาก

แต่คำถามสำคัญกว่า “แจกหรือไม่แจก” คือ แจกให้ใคร แจกเมื่อไร ใช้งบจากไหน และหลังแจกแล้วประเทศได้อะไรกลับมา

รัฐบาลแจกเงินเพราะต้องการให้เงินหมุนเร็ว

เมื่อเศรษฐกิจชะลอตัว สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือคนระวังการใช้จ่าย ร้านค้าขายได้น้อยลง ธุรกิจไม่กล้าลงทุน และเงินหมุนในระบบช้าลง

การโอนเงินหรือให้สิทธิใช้จ่ายจึงเป็นวิธีที่รัฐใช้เพื่อดันกำลังซื้อทันที โดยเฉพาะกับกลุ่มรายได้น้อยที่มักนำเงินไปซื้อของจำเป็น เช่น อาหาร ของใช้ ค่าเดินทาง หรือค่าใช้จ่ายในบ้าน

เงินก้อนเดียวกันจึงไม่ได้หยุดอยู่ที่ผู้รับเท่านั้น แต่ไหลต่อไปยังร้านค้า ตลาด ผู้ผลิต และแรงงานในระบบเศรษฐกิจ นี่คือเหตุผลที่นโยบายลักษณะนี้ถูกอธิบายด้วยคำว่า “เงินหมุน” หรือ multiplier effect

อย่างไรก็ตาม ธนาคารแห่งประเทศไทยเคยระบุในรายงานนโยบายการเงินว่า ตัวคูณทางเศรษฐกิจของการโอนเงินโดยตรงมักต่ำกว่าการบริโภคหรือการลงทุนของภาครัฐ และผลลัพธ์ยังขึ้นอยู่กับกลุ่มเป้าหมาย เงื่อนไข และภาวะเศรษฐกิจในช่วงนั้น

แปลแบบง่ายคือ แจกเงินอาจช่วยประคองกำลังซื้อได้จริง แต่ไม่ได้แปลว่าจะสร้างการเติบโตระยะยาวได้เสมอไป

อีกเหตุผลคือช่วยคนที่เดือดร้อนก่อน

ในช่วงวิกฤต เงินสดหรือเงินช่วยเหลือเฉพาะกลุ่มมีบทบาทสำคัญมาก เพราะบางครัวเรือนไม่ได้มีเงินสำรองมากพอจะรอการแก้ปัญหาระยะยาว

ช่วงโควิด-19 เป็นตัวอย่างชัดเจน World Bank ระบุว่า งบรับมือโควิดของไทยจำนวนมากถูกใช้ไปกับการช่วยเหลือครัวเรือน ผ่านเงินโอนและเงินอุดหนุน เพราะประชาชนจำนวนมากสูญเสียรายได้หรือทำงานไม่ได้ตามปกติ

ในมุมนี้ เงินแจกจึงไม่ได้เป็นแค่ “ของฟรี” แต่เป็นตาข่ายรองรับทางสังคม เพื่อไม่ให้คนเปราะบางตกลงไปลึกกว่าเดิม เช่น ผู้มีรายได้น้อย ผู้สูงอายุ ผู้พิการ แรงงานนอกระบบ หรือครัวเรือนที่เจอรายจ่ายฉุกเฉิน

แต่ถ้าใช้บ่อยเกินไปจะกลายเป็นภาระ

ปัญหาของนโยบายแจกเงินคือใช้งบสูง และส่วนใหญ่เป็นผลระยะสั้น ถ้าแจกโดยไม่เจาะกลุ่ม ไม่กำหนดเป้าหมายชัด หรือไม่เชื่อมกับการเพิ่มรายได้ในอนาคต ประเทศอาจได้แค่การบริโภคชั่วคราว แต่ต้องแลกกับภาระงบประมาณและหนี้ที่สูงขึ้น

ข้อมูลสำนักงานบริหารหนี้สาธารณะระบุว่า ณ สิ้นเดือนเมษายน 2569 หนี้สาธารณะของไทยอยู่ที่ประมาณ 12.79 ล้านล้านบาท หรือ 66.66% ของ GDP ซึ่งถือว่าใกล้กรอบเพดานหนี้สาธารณะ 70% ของ GDP มากขึ้น

นี่คือเหตุผลที่นักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากมักเสนอว่า หากจะใช้นโยบายเงินโอน ควรเน้นกลุ่มเปราะบางจริง ๆ มากกว่าการแจกแบบกว้างเกินจำเป็น เพราะการช่วยคนที่เดือดร้อนตรงจุดจะใช้งบน้อยกว่าและคุ้มค่ากว่า

IMF ก็เคยให้มุมมองต่อไทยในทำนองเดียวกันว่า มาตรการสนับสนุนทางการคลังควรมีเป้าหมายชัด ประหยัด และอยู่บนกรอบวินัยการคลังระยะกลาง โดยเฉพาะเมื่อหนี้สาธารณะอยู่ในระดับสูง

ทำไมมิติการเมืองถึงเข้ามาเกี่ยว

นโยบายแจกเงินมีข้อได้เปรียบทางการเมืองสูง เพราะประชาชนรู้สึกถึงผลทันที ต่างจากการปฏิรูปการศึกษา การลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน หรือการยกระดับทักษะแรงงานที่ใช้เวลาหลายปีจึงจะเห็นผล

เงินเข้าบัญชีหรือสิทธิ์ที่ใช้ซื้อของได้ เป็นสิ่งที่จับต้องได้ทันที จึงมักกลายเป็นนโยบายที่สื่อสารง่าย จำง่าย และใช้หาเสียงได้ดี

แต่การเมืองไม่ใช่คำอธิบายทั้งหมด เพราะในหลายสถานการณ์ รัฐก็จำเป็นต้องใช้เงินช่วยเหลือประชาชนจริง ๆ โดยเฉพาะช่วงที่รายได้หายอย่างเฉียบพลัน

ประเด็นจึงไม่ใช่ว่า “แจกเงินคือประชานิยมเสมอ” แต่ควรถามให้ลึกกว่านั้นว่า นโยบายนี้ออกแบบดีพอหรือไม่

เช็ก 4 ข้อก่อนตัดสินว่านโยบายแจกเงินคุ้มหรือไม่

ข้อแรก แจกให้ใคร
ถ้าเงินไปถึงกลุ่มรายได้น้อยหรือคนที่ได้รับผลกระทบจริง โอกาสที่เงินจะถูกใช้จ่ายในชีวิตประจำวันและหมุนในระบบจะสูงกว่า

ข้อสอง แจกช่วงไหน
ถ้าใช้ในช่วงวิกฤตหรือเศรษฐกิจอ่อนแรง อาจช่วยประคองกำลังซื้อได้ แต่ถ้าใช้ในช่วงที่ไม่จำเป็น อาจเป็นภาระงบประมาณมากกว่าประโยชน์

ข้อสาม ใช้เงินจากไหน
ถ้าใช้งบปกติที่จัดลำดับความสำคัญดี ความเสี่ยงจะต่ำกว่า แต่ถ้าต้องกู้เพิ่มมาก ๆ ต้องดูว่าประเทศมีพื้นที่ทางการคลังพอหรือไม่

ข้อสี่ หลังแจกแล้วเกิดอะไรต่อ
นโยบายที่ดีไม่ควรจบแค่เงินเข้ามือ แต่ควรพาไปสู่การลดภาระระยะยาว เช่น เพิ่มรายได้ เพิ่มทักษะ ลดหนี้ครัวเรือน หรือช่วยให้ธุรกิจเล็กอยู่รอดได้จริง

สรุปคือ แจกเงินไม่ใช่เรื่องผิดเสมอ แต่ก็ไม่ใช่คำตอบวิเศษ

ถ้าใช้ถูกเวลา ถูกกลุ่ม และมีแผนรองรับ เงินช่วยเหลือจากรัฐสามารถพยุงชีวิตประชาชนและเศรษฐกิจฐานรากได้จริง

แต่ถ้าใช้บ่อย ใช้กว้าง และไม่มีแผนเพิ่มศักยภาพประเทศในระยะยาว เงินแจกอาจกลายเป็นภาระที่ประชาชนต้องจ่ายคืนทางอ้อมผ่านงบประมาณ ภาษี หรือพื้นที่ทางการคลังที่ลดลงในอนาคต

ดังนั้น เวลารัฐบาลประกาศนโยบายแจกเงิน สิ่งที่ควรดูไม่ใช่แค่ว่า “ได้เงินเท่าไร” แต่ต้องดูว่า “เงินนี้ช่วยใครจริง คุ้มกับงบหรือไม่ และประเทศได้อะไรหลังเงินหมด”