สีผ้าผูกคอลูกเสือบอกอะไร ทำไมแต่ละจังหวัดไม่เหมือนกัน

สีผ้าผูกคอลูกเสือที่เห็นในวันเรียนลูกเสือไม่ได้ต่างกันเพราะโรงเรียนอยากเลือกสีเองทั้งหมด แต่เกี่ยวกับระเบียบเครื่องแบบและการแบ่งพื้นที่ของกิจการลูกเสือในอดีต

เวลาเห็นเด็กนักเรียนต่างจังหวัดผูกผ้าคอสีเดียวกัน ทั้งที่ไม่ได้อยู่โรงเรียนเดียวกัน นั่นอาจไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เพราะสีผ้าผูกคอของลูกเสือสามัญถูกวางให้เชื่อมกับพื้นที่หรือเขตเดิมตามระเบียบเครื่องแบบลูกเสือ ส่วนสิ่งที่ช่วยบอกพื้นที่ให้ชัดขึ้นอีกชั้นคือ “เครื่องหมายจังหวัด” ที่ติดอยู่บนผ้าผูกคอ

พูดง่าย ๆ คือ ผ้าผูกคอไม่ได้มีไว้แค่ให้เครื่องแบบดูครบ แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบสัญลักษณ์ที่บอกทั้งประเภทลูกเสือ พื้นที่ และอัตลักษณ์ของจังหวัด

จุดที่คนมักเข้าใจผิดคือ สีผ้าผูกคอไม่ใช่สีประจำโรงเรียนแบบเสื้อกีฬา หรือสีที่เลือกตามความชอบของแต่ละโรงเรียนเสมอไป โดยเฉพาะกลุ่มลูกเสือสามัญที่มีการอ้างอิงสีตามเขตการศึกษาเดิมหรือเขตกิจการลูกเสือเดิม ซึ่งแบ่งไว้เป็น 12 เขต

สรุปสีผ้าผูกคอลูกเสือตามเขตเดิมที่พบใช้กัน มีดังนี้

เขตที่ 1 สีเหลือง
กรุงเทพมหานคร, นครปฐม, นนทบุรี, ปทุมธานี, สมุทรปราการ และสมุทรสาคร

เขตที่ 2 สีเขียว
ยะลา, ปัตตานี, นราธิวาส และสตูล

เขตที่ 3 สีตองอ่อน
สงขลา, พัทลุง, นครศรีธรรมราช, สุราษฎร์ธานี และชุมพร

เขตที่ 4 สีฟ้า
ภูเก็ต, ตรัง, กระบี่, พังงา และระนอง

เขตที่ 5 สีน้ำเงิน
ราชบุรี, เพชรบุรี, ประจวบคีรีขันธ์, สุพรรณบุรี, กาญจนบุรี และสมุทรสงคราม

เขตที่ 6 สีแดงเลือดนก
ลพบุรี, พระนครศรีอยุธยา, อ่างทอง, สิงห์บุรี, สระบุรี, ชัยนาท และอุทัยธานี

เขตที่ 7 สีม่วง
พิษณุโลก, นครสวรรค์, พิจิตร, อุตรดิตถ์, สุโขทัย, กำแพงเพชร, ตาก และเพชรบูรณ์

เขตที่ 8 สีบานเย็น
เชียงใหม่, เชียงราย, ลำปาง, ลำพูน, แพร่, น่าน, แม่ฮ่องสอน และพะเยา

เขตที่ 9 สีเลือดหมู
อุดรธานี, ขอนแก่น, เลย, สกลนคร, หนองคาย, หนองบัวลำภู และบึงกาฬ

เขตที่ 10 สีชมพู
อุบลราชธานี, กาฬสินธุ์, นครพนม, มหาสารคาม, ร้อยเอ็ด, ยโสธร, มุกดาหาร และอำนาจเจริญ

เขตที่ 11 สีแสด
นครราชสีมา, ชัยภูมิ, บุรีรัมย์, ศรีสะเกษ และสุรินทร์

เขตที่ 12 สีไพล
ฉะเชิงเทรา, จันทบุรี, ชลบุรี, ตราด, นครนายก, ปราจีนบุรี, ระยอง และสระแก้ว

ถ้าอยากดูให้เข้าใจเร็ว ให้จำไว้ 2 จุดก่อน

จุดแรกคือ “สีผ้าผูกคอ” ซึ่งบอกภาพกว้างของพื้นที่ตามเขตเดิม
จุดที่สองคือ “เครื่องหมายจังหวัด” ซึ่งช่วยระบุจังหวัดของกองลูกเสือให้ชัดขึ้น

เครื่องหมายจังหวัดนี้เป็นแผ่นผ้าที่ติดบริเวณมุมผ้าผูกคอ ตรงข้ามด้านฐาน โดยในกฎกระทรวงว่าด้วยเครื่องแบบลูกเสือระบุถึงเครื่องหมายจังหวัดว่าเป็นเครื่องหมายประกอบเครื่องแบบ และให้ติดที่มุมผ้าผูกคอในกรณีที่เกี่ยวข้องกับเครื่องแบบลูกเสือบางประเภท

เพราะฉะนั้น ถ้าเห็นผ้าผูกคอสีเดียวกันในหลายจังหวัด อย่าเพิ่งคิดว่าโรงเรียนลอกสีกันมา แต่ให้มองว่าอาจสะท้อนการจัดกลุ่มพื้นที่ในระบบลูกเสือเดิม ส่วนตราจังหวัดที่ติดอยู่บนผ้าผูกคอจะทำหน้าที่บอกอัตลักษณ์เฉพาะของพื้นที่นั้น ๆ อีกที

เรื่องเล็ก ๆ บนเครื่องแบบนี้จึงน่าสนใจกว่าที่คิด เพราะผ้าผูกคอหนึ่งผืนไม่ได้บอกแค่ว่าเป็นวันเรียนลูกเสือ แต่ยังพาเห็นร่องรอยของระเบียบราชการ การแบ่งเขตการศึกษาเดิม และความเป็นท้องถิ่นของแต่ละจังหวัดในเวลาเดียวกัน

        นอกเหนือจากเรื่องสีแล้ว บนผ้าผูกคอยังมี "เครื่องหมายจังหวัด" หรือตราประจำจังหวัดติดอยู่ด้วย ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่ช่วยระบุพื้นที่ของกองลูกเสือได้อย่างชัดเจน ตามกฎกระทรวงระบุว่าเครื่องหมายนี้ต้องทำจากผ้าเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสขนาด 5x5 เซนติเมตร โดยตราประจำจังหวัดมักดัดแปลงมาจากตราสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดนั้นๆ หรือสัญลักษณ์ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ซึ่งแต่ละจังหวัดจะมีเอกลักษณ์ที่แตกต่างกันออกไป เช่น ตราพระปฐมเจดีย์ของนครปฐม หรือตราดอกบัวของปทุมธานี เป็นต้น