ทำไมวัดพระแก้วถึงไม่มีกุฏิ? ปริศนาวัดไร้สงฆ์จำพรรษา และการเดินทาง 350 ปีของพระแก้วมรกต

ทำไมวัดพระแก้วไม่มีกุฏิพระสักหลัง เพราะสร้างไว้ให้พระแก้วมรกตองค์เดียว

        เคยสงสัยหรือไม่ว่า เหตุใดวัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรือ "วัดพระแก้ว" ที่ตั้งอยู่อย่างวิจิตรอลังการใจกลางกรุงเทพมหานคร ถึงไม่มีกุฏิพระสงฆ์แม้แต่หลังเดียว และไม่มีพระสงฆ์จำพรรษาอยู่เลยแม้แต่รูปเดียว ทั้งที่เป็นวัดที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ คำตอบของปริศนานี้ไม่ได้เกิดจากความผิดพลาดในการสร้าง แต่เป็นความตั้งใจตั้งแต่แรกเริ่ม เพื่อสร้างสถานที่ประดิษฐานให้กับ "ผู้เดินทาง" เพียงองค์เดียวเท่านั้น

ปริศนาวัดไร้กุฏิ และธรรมเนียม "วัดในวัง"

        เมื่อก้าวเข้าสู่เขตวัดพระแก้ว สิ่งที่จะได้พบคือพื้นที่พุทธาวาสทั้งหมด ซึ่งประกอบด้วยพระอุโบสถ เจดีย์ และพระพุทธรูป โดยไม่มีส่วนของสังฆาวาสหรือพื้นที่สำหรับพระสงฆ์จำพรรษาอยู่เลย

        เหตุผลที่เป็นเช่นนี้ เพราะวัดพระแก้วถูกสร้างขึ้นพร้อมกับการสถาปนากรุงเทพมหานครใน พ.ศ. 2325 โดยสืบทอดธรรมเนียมการสร้าง "วัดในเขตพระราชฐาน" หรือวัดในวัง ที่มีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย (เช่น วัดมหาธาตุ) และสมัยอยุธยา (เช่น วัดพระศรีสรรเพชญ์) วัดประเภทนี้มีไว้เพื่อประกอบพระราชพิธีสำคัญของบ้านเมือง และใช้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญประจำรัชกาลหรือประจำเมือง โดยไม่มีพระสงฆ์อยู่อาศัย

เส้นทาง 350 ปี การเดินทางผ่าน 7 เมือง

        พระพุทธรูปองค์สำคัญที่ประดิษฐานอยู่บนบุษบกทองคำสูงสง่าภายในพระอุโบสถ คือ พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือ พระแก้วมรกต ก่อนจะมาประทับ ณ ใจกลางกรุงเทพฯ พระองค์ต้องผ่านการเดินทางอันยาวนานกว่า 350 ปี ร่อนแรมผ่านเมืองต่างๆ ถึง 7 เมือง:

1. เชียงราย (เมืองที่ 1): จุดเริ่มต้นตามบันทึกประวัติศาสตร์ เกิดขึ้นเมื่อฟ้าผ่าลงมาที่เจดีย์เก่าในวัดแห่งหนึ่งที่เชียงราย ทำให้เจดีย์พังทลายลงมา และพบพระพุทธรูปปูนพอกองค์หนึ่ง ต่อมาปูนที่ปลายพระนาสิก (จมูก) เกิดกะเทาะออก เผยให้เห็นเนื้อหินสีเขียวซ่อนอยู่ภายใน เมื่อกระเทาะปูนออกทั้งหมด จึงพบพระพุทธรูปหินสีเขียวงามบริสุทธิ์

2. ลำปาง (เมืองที่ 2): เมื่อเจ้าเมืองเชียงใหม่ทราบข่าว จึงจัดขบวนช้างไปอัญเชิญพระแก้วมรกต แต่เมื่อออกเดินทาง ช้างที่บรรทุกพระแก้วกลับไม่ยอมเดินไปทางเชียงใหม่ แต่ตื่นวิ่งไปทางลำปาง ทำให้พระแก้วมรกตได้ประดิษฐานอยู่ที่ลำปางนานถึง 32 ปี

3. เชียงใหม่ (เมืองที่ 3): ในสมัยพระเจ้าติโลกราช กษัตริย์แห่งล้านนา ได้โปรดให้อัญเชิญพระแก้วมรกตจากลำปางมาประดิษฐาน ณ วัดเจดีย์หลวง เชียงใหม่ ได้สำเร็จ

4. หลวงพระบาง (เมืองที่ 4): เจ้าชายชัยเชษฐาแห่งล้านช้าง ทรงอัญเชิญพระแก้วมรกตข้ามแม่น้ำโขงไปประดิษฐาน ณ เมืองหลวงพระบาง

5. เวียงจันทน์ (เมืองที่ 5): ต่อมาได้ย้ายมาประดิษฐานที่เวียงจันทน์ และกลายเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองของล้านช้างนานกว่า 200 ปี

6. ธนบุรี (เมืองที่ 6): ใน พ.ศ. 2322 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาจักรียกทัพไปอัญเชิญพระแก้วมรกตลงมาจากเวียงจันทน์ มาประดิษฐาน ณ วัดอรุณราชวราราม ฝั่งธนบุรี

7. กรุงเทพมหานคร (เมืองที่ 7): เมื่อมีการย้ายราชธานีมายังฝั่งพระนคร จึงได้อัญเชิญพระแก้วมรกตข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา มาประดิษฐาน ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ซึ่งเป็นจุดหมายปลายทางจนถึงปัจจุบัน

   

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับพระแก้วมรกต

• ไม่ได้ทำจากมรกต: คำว่า "มรกต" เป็นการเรียกตามสีเขียวขององค์พระ เนื้อแท้เป็นหินสีเขียวในตระกูลหยก (เช่น เนฟไรต์ หรือ แจสเปอร์)

• ขนาดองค์พระจริง: พระแก้วมรกตมีความสูงเพียงประมาณ 66 เซนติเมตร การที่เรามองเห็นองค์พระมีขนาดใหญ่ เนื่องจากประดิษฐานอยู่บนบุษบกสูงหลายชั้น

• เครื่องทรง 3 ฤดู: มีเครื่องทรงเปลี่ยนตามฤดูกาล 3 ชุด (ฤดูร้อน ฤดูฝน และฤดูหนาว) โดยพระมหากษัตริย์จะทรงประกอบพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงด้วยพระองค์เองปีละ 3 ครั้ง (เครื่องทรงฤดูร้อนและฤดูฝนสร้างในสมัยรัชกาลที่ 1 ส่วนเครื่องทรงฤดูหนาวสร้างในสมัยรัชกาลที่ 3)

        วัดพระแก้วจึงไม่ใช่สถานที่ที่ถูกลืมเลือนสร้างกุฏิ แต่ถูกออกแบบมาอย่างจงใจให้ปราศจากสังฆาวาส เพื่อเป็นที่ประทับอันสงบและสมเกียรติของพระแก้วมรกต พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองที่ผ่านการเดินทางข้ามป่าเขา แม่น้ำ และกาลเวลากว่าสามร้อยปี จากเจดีย์ที่ถูกฟ้าผ่าในเชียงราย จนมาหยุดพักอย่างถาวร ณ ใจกลางรัตนโกสินทร์