สาวอดอาหาร 1 เดือน ลด 10 กิโล แพทย์เตือนไขมันพอกตับไม่ใช่เรื่องของคนอ้วนเท่านั้น

สาวนักศึกษาวัย 20 กว่าปีในฝูเจี้ยนอยากผอมเร็ว จึงเลือกวิธีกินให้น้อยที่สุด เช้ากับเย็นกินขนมปังมื้อละ 1 แผ่น กลางวันกินผลไม้แทนอาหารหลัก ผ่านไป 1 เดือน น้ำหนักลดลง 10 กิโลกรัมจริง แต่ผลตรวจร่างกายกลับพบภาวะไขมันพอกตับระดับรุนแรง

ตัวเลขบนตาชั่งลดลง แต่ตับไม่ได้ดีใจด้วย

รายงานของ HK01 ระบุว่า แพทย์จากโรงพยาบาลประชาชนมณฑลหูหนาน ประเทศจีน อธิบายกรณีนี้ว่า การลดน้ำหนักด้วยการอดอาหารหรือกินโปรตีนน้อยเกินไป อาจทำให้ระบบเผาผลาญเสียสมดุล ร่างกายขาดสารอาหารที่จำเป็น โดยเฉพาะโปรตีนคุณภาพดีจากอาหารอย่างเนื้อสัตว์ ไข่ นม หรือแหล่งโปรตีนอื่น ๆ

เรื่องนี้ทำให้หลายคนแปลกใจ เพราะพอพูดถึง “ไขมันพอกตับ” คนมักนึกถึงคนอ้วน คนกินมัน หรือคนดื่มแอลกอฮอล์หนัก ทั้งที่ความจริง คนรูปร่างผอมก็มีปัญหานี้ได้ โดยเฉพาะเมื่อร่างกายขาดโปรตีนหรืออยู่ในภาวะโภชนาการไม่เหมาะสมเป็นเวลานาน

กลไกไม่ได้ซับซ้อนเกินเข้าใจ ตับต้องใช้โปรตีนช่วยสร้างสารที่เกี่ยวข้องกับการขนส่งไขมันออกจากตับ หากกินน้อยจนโปรตีนไม่พอ ไขมันบางส่วนอาจสะสมอยู่ในตับมากขึ้น แทนที่จะถูกนำไปใช้หรือขนส่งออกไปตามปกติ งานทบทวนทางการแพทย์ยังระบุว่า ภาวะขาดสารอาหารและโปรตีน-พลังงานต่ำสามารถเกี่ยวข้องกับไขมันสะสมในตับได้เช่นกัน

นี่แหละจุดที่อันตรายของการผอมแบบหักดิบ

น้ำหนักที่ลดเร็วในช่วงแรกอาจไม่ใช่ไขมันล้วน บางส่วนเป็นน้ำ กล้ามเนื้อ และพลังงานสำรองของร่างกาย ถ้ากินน้อยเกินไปต่อเนื่อง ร่างกายจะเริ่มปรับตัวแบบเอาตัวรอด คนลดน้ำหนักอาจรู้สึกว่าตัวเบาลง แต่แรงตก เวียนหัว ประจำเดือนผิดปกติ ผมร่วง หิวจัด หรือกลับมากินมากกว่าเดิมในภายหลัง

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐฯ หรือ CDC แนะนำว่า การลดน้ำหนักแบบค่อยเป็นค่อยไปประมาณ 1–2 ปอนด์ต่อสัปดาห์ หรือราว 0.5–1 กิโลกรัมต่อสัปดาห์ มักยั่งยืนกว่าการลดฮวบในเวลาอันสั้น ขณะที่ NHS ของสหราชอาณาจักรก็ให้กรอบใกล้เคียงกัน คือควรตั้งเป้าลดอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่ลดแบบทรมานตัวเอง

ในกรณีไขมันพอกตับ แนวทางจาก Mayo Clinic ระบุว่า การดูแลมักเริ่มจากการลดน้ำหนักเมื่อมีน้ำหนักเกิน แต่ต้องทำผ่านอาหารที่สมดุล การควบคุมปริมาณอาหาร และการออกกำลังกาย ไม่ใช่การตัดอาหารจนเหลือแค่ขนมปังกับผลไม้ไม่กี่อย่าง

อีกประเด็นที่แพทย์จีนเตือนคือพฤติกรรมดูคลิปกินอาหาร หรือมุกบัง ตอนดึก โดยเฉพาะคนที่อดอาหารแล้วเปิดดูเพื่อ “หลอกตัวเองว่าได้กิน” แพทย์ให้ความเห็นว่า ภาพและเสียงอาหารอาจกระตุ้นน้ำย่อยในกระเพาะ หากเกิดบ่อยและไม่มีอาหารจริงให้ย่อย อาจทำให้กระเพาะระคายเคืองได้ โดยเฉพาะคนที่มีโรคกระเพาะเดิมอยู่แล้ว

ไม่ได้แปลว่าดูคลิปกินอาหารครั้งเดียวแล้วจะป่วยทันที แต่ถ้าทำควบคู่กับการอดอาหาร นอนดึก และปล่อยให้ท้องว่างนาน ๆ ร่างกายก็มีเหตุผลพอที่จะประท้วง

วิธีลดน้ำหนักที่ปลอดภัยกว่าคือไม่ควรตัดอาหารทั้งกลุ่มออกไปเองแบบสุดโต่ง มื้ออาหารยังควรมีโปรตีน ผัก คาร์โบไฮเดรตที่เหมาะสม และไขมันดีในปริมาณพอดี คนที่มีโรคประจำตัว น้ำหนักลดเร็วผิดปกติ หรือเคยตรวจพบไขมันพอกตับ ควรคุยกับแพทย์หรือนักกำหนดอาหารก่อนเริ่มโปรแกรมจริงจัง

อย่าใช้คำว่า “อดทน” ไปแทนคำว่า “ดูแลตัวเอง”

เพราะการลดน้ำหนักที่ดี ไม่ควรทำให้ร่างกายพังเงียบ ๆ อยู่ข้างใน แค่ตัวเลขลดลงยังไม่พอ ตับ กล้ามเนื้อ ฮอร์โมน และชีวิตประจำวันต้องไปต่อได้ด้วย