ตาจัน บ้านสก ตำนานหมอเพลงโคราชคนแรกที่ถูกเล่าขาน
ถ้าพูดถึงเพลงโคราช หลายคนอาจนึกถึงการร้องโต้ตอบแบบชายหญิง เสียงภาษาโคราชจัดจ้าน ไหวพริบคม และบรรยากาศงานบุญหรืองานแก้บนที่อยู่คู่เมืองย่าโมมายาวนาน
แต่เมื่อถามว่า “หมอเพลงโคราชคนแรก” คือใคร คำตอบที่มักถูกอ้างถึงในเอกสารและเรื่องเล่าท้องถิ่น คือชื่อของ “ตาจัน บ้านสก” บุคคลในตำนานเพลงโคราชที่ถูกเล่าว่าเป็นผู้รับถ่ายทอดเพลงโคราชจากพระยาเข็มเพชร
ตามข้อมูลที่ปรากฏในงานศึกษาด้านเพลงโคราช ระบุว่า เพลงโคราชเป็นวัฒนธรรมมุขปาฐะ คือสืบต่อกันด้วยการฟัง การจำ และการถ่ายทอดจากครูเพลงสู่ลูกศิษย์ มากกว่าจะมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรครบถ้วนเหมือนประวัติศาสตร์ราชการทั่วไป
ตำนานหนึ่งเล่าว่า พระยาเข็มเพชรเป็นผู้นำทำนองเพลงมาจากอินเดีย พร้อมกับศิลปะการแสดงอื่น ๆ แล้วเพลงโคราชได้มาอยู่ที่นครราชสีมา โดยคนที่เรียนรู้เพลงโคราชจากพระยาเข็มเพชร คือ “ตาจัน บ้านสก” ซึ่งอยู่บริเวณชุมชนบ้านสก ใกล้สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ
จุดนี้ทำให้ชื่อของตาจัน บ้านสก ถูกจดจำในฐานะ “หมอเพลงโคราชคนแรกในตำนาน” มากกว่าจะเป็นบุคคลที่มีทะเบียนประวัติแบบสมัยใหม่ เพราะเรื่องราวของเพลงโคราชยุคแรกยังพึ่งพาความทรงจำท้องถิ่นและคำบอกเล่าของครูเพลงเป็นหลัก
อีกตำนานหนึ่งเล่าว่า มีนายพรานชื่อเพชรน้อย ชาวบ้านกระโทก ออกไปล่าสัตว์แถวหนองบุนนาก อำเภอโชคชัย แล้วได้ยินเสียงเพลงจากหญิงสาวในตำนาน จึงจดจำทำนองมาถ่ายทอดต่อ เรื่องเล่านี้สะท้อนว่าเพลงโคราชไม่ได้มีเพียงประวัติศาสตร์แบบเส้นตรง แต่เป็นภูมิปัญญาที่ผูกกับความเชื่อ ชุมชน และจินตนาการของคนท้องถิ่น
สิ่งที่น่าสนใจคือ เพลงโคราชยุคแรกถูกเรียกว่าเพลงก้อม หรือเพลงสั้น ๆ เนื้อหามักเกี่ยวกับวิถีชีวิต คติสอนใจ ความเชื่อ และการโต้ตอบด้วยถ้อยคำแบบคนโคราช จุดเด่นไม่ได้อยู่ที่เครื่องดนตรีอลังการ แต่อยู่ที่เสียง ภาษา ไหวพริบ และความสามารถของหมอเพลงในการแก้กลอนสดต่อหน้าผู้ฟัง
ต่อมาเพลงโคราชค่อย ๆ พัฒนาเป็นมหรสพพื้นบ้าน มีหมอเพลงรวมตัวกันเป็นคณะ รับงานแสดงในงานบุญ งานแก้บน และงานประเพณีต่าง ๆ จากศิลปะที่เคยอยู่ในชุมชน จึงขยับมาเป็นการแสดงที่มีระบบมากขึ้น มีครูเพลง ลูกศิษย์ คณะเพลง และพื้นที่แสดงที่ชัดเจน
ในยุคหลัง เพลงโคราชยังถูกปรับให้เข้ากับผู้ฟังรุ่นใหม่มากขึ้น มีศิลปินและหมอเพลงหลายคนช่วยทำให้เพลงโคราชยังอยู่ในความทรงจำของคนไทย เช่น กำปั่น บ้านแท่น ซึ่งเป็นหนึ่งในชื่อสำคัญของเพลงโคราชร่วมสมัย และช่วยทำให้คนรุ่นใหม่รู้จักเสน่ห์ของเพลงโคราชในรูปแบบที่เข้าถึงง่ายขึ้น
ดังนั้น หากถามแบบตรงที่สุดว่า “หมอเพลงโคราชคนแรกคือใคร” คำตอบที่ปลอดภัยและตรงกับหลักฐานท้องถิ่นควรเขียนว่า “ตามตำนานเพลงโคราช ชื่อที่ถูกกล่าวถึงคือ ตาจัน บ้านสก” ไม่ควรฟันธงเกินไปว่าเป็นคนแรกในเชิงประวัติศาสตร์ทั้งหมด เพราะเพลงโคราชเป็นศิลปะปากต่อปากที่มีหลายตำนานและมีหลักฐานยุคแรกค่อนข้างจำกัด
แต่ไม่ว่าจะมองจากตำนานใด ชื่อของตาจัน บ้านสก ก็ยังมีความหมายมาก เพราะเป็นเหมือนจุดเริ่มต้นทางความทรงจำของเพลงโคราช ศิลปะพื้นบ้านที่ทำให้คนเห็นพลังของภาษาโคราช ความเจ้าบทเจ้ากลอน และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน
อ้างอิง: https://libdoc.dpu.ac.th/thesis/Neeranuch.Kam.pdf
เขียนโดย Idea DD
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ลอตเตอรี่ปีโชค งวด 1 ธ.ค. 2569 เปิดเลขเด่น 3-5-9 จัดชุด 2 ตัวมาให้ 12 คู่
แก๊งคอลเซ็นเตอร์หลอกอดีตข้าราชการ สูญเงิน 7.8 แสนบาท! ใช้สารพัดวิธีทำให้เหยื่อกลัว ก่อนดูดเงินจนเกือบหมดตัว
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
"โรงแรมเมืองทอง" อดีตที่พักเก่าแก่แห่งโคราช สู่อาคารอนุรักษ์เคียงข้างลานย่าโม
ช็อกวงการทอง! ทองคำร่วงหนัก 2,500 บาทในวันเดียว เปิดตลาดยังไม่ถึง 2 ชั่วโมงปรับราคา 25 ครั้ง คนมีทองต้องจับตา!
ผีเสื้อแดงจับคู่ทัพขุนศึก เปิดแนวทางเลขเด็ด 1 ธ.ค. 69 มีเลขวิ่ง เลขเด่น พร้อมชุด 2 ตัว-3 ตัว
ก่อนอพอลโล สหรัฐฯ เคยวางแผนส่งทหารไปตั้งฐานบนดวงจันทร์จริงหรือ?
ย้อนรอยความเค็มในครัวสยาม ก่อนมี "น้ำปลาขวด" คนไทยในอดีตใช้อะไรปรุงรส?
ใครจะไปคิดว่า "นักแสดงตัวท็อปกับตัวร้ายในหนัง สุดท้ายได้ลงเอยกันในชีวิตจริง"
นักเรียน ม.3 ทำร้ายเด็กอนุบาล 3 ตบ-เตะ-กระแทกเข่าจนล้ม ปมแค้นถูกฟ้องครู ล่าสุดเจ้าหน้าที่ยังตามตัวไม่พบ
ห้องรับแขก (The Living Room) (สร้างกับ เอไอ)
เปิดรายชื่อ 5 คนดังระดับโลก ที่เคยสร้างโมเมนต์ประทับใจและพูดถึงเมืองไทยบนเวทีสากล
เปิดประวัติ 6 บุคคลสำคัญระดับโลก ที่เคยมาเยือนสยาม จากราชทูตยุโรปสู่จักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่
เปิดประวัติ 6 ตระกูลผู้ทรงอิทธิพลในเอเชีย ที่สร้างอาณาจักรธุรกิจจากรากฐานอันยาวนาน

