หมอเพลงโคราชคนแรกในตำนาน

"วงเพลงโคราช"** หรือ "คณะเพลงโคราช" ในความหมายทางประวัติศาสตร์ของเพลงพื้นบ้านไทย สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ยุคสำคัญ ตามรูปแบบของการจัดตั้งคณะและการนำเสนอสู่ระบบบันทึกเสียง ดังนี้

1. คณะเพลงโคราชที่เป็น "ระบบคณะ" วงแรกของไทย
ในอดีต เพลงโคราชจะเล่นกันในลักษณะหมอเพลงชาย-หญิงมารวมตัวกันชั่วคราวตามงานจ้าง ไม่ได้มีสังกัดแน่นอน จนกระทั่งปี **พ.ศ. 2499"นางสองเมือง อินทรกำแหง" หมอเพลงโคราชอาวุโส เป็นผู้ริเริ่มรวบรวมหมอเพลงและจัดตั้งคณะเพลงโคราชอย่างเป็นระบบขึ้นเป็นคนแรกตั้งอยู่ที่ถนนสุรนารายณ์ จังหวัดนครราชสีมา เพื่อให้เกิดความสะดวกในการติดต่อว่าจ้างและจัดคิวงานแสดง ซึ่งถือเป็นต้นแบบให้เกิดการตั้งคณะเพลงโคราชอื่นๆ ตามมาจนถึงปัจจุบัน
 2. วงที่นำเพลงโคราชมาประยุกต์สู่ "ระบบสากล/เพลงโคราชซิ่ง" วงแรก
หากหมายถึงวงดนตรีสากลหรือวงดนตรีลูกทุ่งประยุกต์ที่นำทำนองเพลงโคราชมาปรับโฉมให้ทันสมัย (ใส่เครื่องดนตรีสากล มีจังหวะสนุกสนาน ดิ้นได้) บุคคลที่เป็นผู้บุกเบิกคนแรกคือ "กำปั่น บ้านแท่น" (นายกำปั่น บ่อยนอก) ศิลปินแห่งชาติ
เขาคือผู้ให้กำเนิดแนวเพลง"เพลงโคราชซิ่ง"และเป็นคนแรกๆ ที่ตั้งวงนำเพลงโคราชมาบันทึกเสียงลงม้วนเทปและซีดีจนโด่งดังไปทั่วประเทศ (เช่น ชุดคนกระโทก, ชุดนางแมวขอฝน) ทำให้เพลงโคราชหลุดออกจากกรอบเดิมๆ บนเวทีแก้บนก้าวเข้าสู่สถานีวิทยุและเวทีคอนเสิร์ตใหญ่
เกรดความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับ "คนแรก" ของเพลงโคราช:
หมอเพลงโคราชคนแรกในตำนาน:ตามประวัติศาสตร์ท้องถิ่นระบุว่า ผู้ที่เรียนรู้เพลงโคราชมาจากพระยาเข็มเพชร (ผู้นำทำนองมาจากอินเดียตามตำนาน) และกลายมาเป็นหมอเพลงคนแรกของเมืองโคราชคือ "ตาจัน บ้านสก"
หมอเพลงโคราชคนแรกที่ได้อัดแผ่นเสียง: ในช่วงยุคต้นที่มีการเข้ามาของเครื่องบันทึกเสียง (แผ่นเสียงตรากระต่าย/ตราช้าง) หมอเพลงโคราชรุ่นแรกๆ ที่ได้รับเลือกให้ไปอัดแผ่นเสียงเผยแพร่คือ"หมอเพลงดัด"และ"หมอเพลงบัว"** ซึ่งทำให้คนกรุงเทพฯ และจังหวัดอื่นๆ ได้ยินสำเนียงเพลงโคราชเป็นครั้งแรก