ทำความรู้จัก พืชสมุนไพร "กระทือ"

เผยแพร่: 9 พฤษภาคม 2569 เวลา 22:00 น.
อัปเดตล่าสุด: 10 พฤษภาคม 2569 เวลา 07:10 น.เขียนโดย Zummarikun

ในบรรดาพืชสมุนไพรใกล้ตัว มีมากมายหลากหลายชนิด มีสรรพคุณที่แตกต่างกันไป มีประโยชน์และ หากใช้ผิดก็มีโทษอีกด้วย สมุนไพร หรือบางครั้ง ยังถูกนำมาเปรียบเปรยเป็นคำโบราณ

วันนี้ได้ไปสวนสมุนไพร พบเห็นพืชสมุนไพร สวยแปลกตาดอก คล้าย ข่า และขิง สอบถามแล้วสมุนไพรที่พบ คือ "กระทือ" คงมีใครเคยได้ยินคำโบราณกันบ้างใช่มั๊ยคะ ที่เปรียบเปรยผู้หญิงว่า "...กระทือ" เป็นสำนวนคำด่าเปรียบเปรยในสมัยก่อนที่ใช้เรียกคนที่ไม่สวย หรือมีรูปลักษณ์ไม่ชวนมอง

พืชสมุนไพร ชนิดนี้มีลักษณะเป็นช่อรูปทรงกระบอกคล้ายรังผึ้ง มีสีแดงส้มหรือสีแดงเข้ม เป็นไม้ล้มลุก ขึ้นในที่ชื้นแฉะ ช่อดอกแทงขึ้นจากพื้นดิน แต่ดอกกระทือ (รวมถึงเหง้า) มีสรรพคุณทางยานะคะ ดอกช่วยบำรุงธาตุ แก้ไข้เรื้อรัง ผอมเหลือง และช่วยขับน้ำย่อย ความสวยแปลกตา ของดอกนี่เอง จึงมีผู้นิยมนำมาปลูกเป็นไม้ประดับด้วย จัดในแจกัน

สรรพคุณของดอกกระทือ หากใครไม่ค่อยเจริญอาหาร ดอก จะช่วยขับน้ำย่อย ทำให้เจริญอาหาร เหง้า เป็นยาช่วยขับลม แก้ท้องอืด บำรุงกำลัง ช่วยขับปัสสาวะ แก้ไข แก้อาการแน่นหน้าอก บำรุงธาตุในร่างกาย

กระทือถือเป็นพืชที่มีสารอาหารน้อย สำหรับบางท้องถิ่น มีการนำไปประกอบอาหาร โดยใช้หัวกระทือ ซึ่งเนื้อในจะมีรสชาติขมเล็กน้อย ต้องนำมาหั่นชิ้นบางๆ แล้วขยำกับน้ำเกลือนาน ๆ ก่อนนำมารับประทาน

ดอก ช่วยขับน้ำย่อย ช่วยให้เจริญอาหาร (เหง้า) ช่วยแก้อาการเบื่ออาหาร ช่วยให้เจริญอาหาร ทำให้สามารถรับประทานอาหารมีรสได้ แก้ไข้ตัวร้อน บิด แก้อาการปวดมวนในท้อง อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียดแน่นท้อง และช่วยขับผายลมในลำไส้

ทางภาคใต้ฝั่งทะเลอันดามัน มีการใช้เหง้าไปแกงกับปลาย่างเพื่อใช้รับประทาน ในจังหวัดกาญจนบุรีมีการนำดอกแห้งของกระทือและเหง้ากระทือมาใช้รับประทานเป็นผักหรือใส่ในน้ำพริกรับประทาน หน่ออ่อนหรือต้นอ่อนกระทือสามารถนำมาทำแกงเผ็ด แกงไตปลา หรือนำไปต้มจิ้มกินกับน้ำพริกได้

สารสกัดจากกระทือด้วยเมทิลแอลกอฮอล์ สามารถนำมาใช้ป้องกันและกำจัดเหาได้เป็นอย่างดี ซึ่งได้ผลดีกว่าขมิ้นชัน ขิง ไพล ใบน้อยหน่า ด้วย

แหล่งอ้างอิง : เว็บไซต์สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

เนื้อหาโดย: Zummarikun

Tags กระทือ คำเปรียบเปรยโบราณ โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ ไข้ ขับลม เหา ใบ เหง้า

⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม