ไขข้อสงสัย ทำไมยุงกัดบางคนไม่ยั้ง แต่อีกคนแทบไม่โดนเลย

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับพฤติกรรมของยุง ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนคุ้นเคยดี โดยเฉพาะเวลานั่งรวมกันหลายคนในวงเดียวกัน มักจะเกิดคำถามขึ้นเสมอว่า เหตุใดยุงจึงเลือกกัดบางคนอย่างหนักหน่วง ในขณะที่อีกหลายคนกลับนั่งสบายแทบไม่ถูกแตะต้องเลยแม้แต่น้อย

หลายคนมักพูดติดตลกว่าเป็นเพราะ “เลือดหวาน” แต่ในความเป็นจริงแล้ว นักวิทยาศาสตร์ระบุว่าปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกี่ยวกับความหวานของเลือดโดยตรง หากแต่มีปัจจัยทางชีววิทยาหลายประการที่ทำให้ร่างกายของแต่ละคน “ดึงดูดยุงไม่เท่ากัน”

งานวิจัยจำนวนมากพบว่า ยุงไม่ได้บินมากัดแบบสุ่ม แต่ใช้ระบบตรวจจับหลายอย่างร่วมกัน ทั้งกลิ่นจากผิวหนัง ความร้อนจากร่างกาย และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่มนุษย์ปล่อยออกมาขณะหายใจ

หนึ่งในปัจจัยสำคัญคือ ปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ ที่ร่างกายปล่อยออกมา ยุงสามารถตรวจจับก๊าซชนิดนี้ได้จากระยะไกลหลายเมตร คนที่มีรูปร่างใหญ่  หรือคนที่เพิ่งออกแรงมาใหม่ๆ มักจะปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์มากกว่าคนทั่วไป จึงมีโอกาสถูกยุงตรวจจับและบินเข้าหาได้ง่ายกว่า

อีกปัจจัยหนึ่งคือ เหงื่อและสารเคมีบนผิวหนัง เหงื่อของมนุษย์มีสารบางชนิด เช่น กรดแลคติก (Lactic Acid) ซึ่งเป็นสารที่ยุงสามารถรับรู้ได้ดี เมื่อเหงื่อออกมาก โดยเฉพาะหลังออกกำลังกายหรืออยู่ในสภาพอากาศร้อน กลิ่นเหล่านี้จะยิ่งดึงดูดยุงมากขึ้น

นอกจากนี้ อุณหภูมิของร่างกาย ก็มีผลไม่น้อย ยุงสามารถตรวจจับความร้อนจากร่างกายได้ คนที่มีอุณหภูมิร่างกายสูง เช่น ผู้ที่กำลังออกแรง หรือมีระบบเผาผลาญดี มักจะกลายเป็นเป้าหมายของยุงได้ง่าย

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ กลิ่นตัวเฉพาะบุคคล บนผิวหนังของมนุษย์มีแบคทีเรียหลายชนิดอาศัยอยู่ แบคทีเรียเหล่านี้ทำปฏิกิริยากับเหงื่อและสร้างกลิ่นเฉพาะตัวของแต่ละคน ทำให้บางคนมีกลิ่นที่ยุงชื่นชอบมากกว่าคนอื่นอย่างชัดเจน

แม้แต่ สีของเสื้อผ้า ก็ยังมีส่วนเกี่ยวข้อง งานศึกษาหลายชิ้นพบว่า ยุงสามารถมองเห็นสีเข้มได้ชัดเจนกว่าสีอ่อน เสื้อผ้าสีดำ น้ำเงินเข้ม หรือสีน้ำตาล จึงมีแนวโน้มล่อยุงได้มากกว่าเสื้อผ้าสีอ่อน

ด้วยเหตุนี้ ภาพที่เรามักเห็นกันอยู่เสมอ  คนหนึ่งถูกยุงกัดจนต้องคอยปัดไม่หยุด ในขณะที่อีกคนแทบไม่โดนกัดเลย จึงไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลจากปัจจัยทางชีววิทยาและสิ่งแวดล้อมที่แตกต่างกันของแต่ละคน

ในทางการป้องกัน ผู้เชี่ยวชาญได้แนะนำว่า หากต้องอยู่ในพื้นที่ที่มียุงชุกชุม ควรสวมเสื้อผ้าสีอ่อน หลีกเลี่ยงบริเวณที่มีน้ำขังหรือความชื้นสูง รวมทั้งอาบน้ำทำความสะอาดร่างกายหลังเหงื่อออกมาก เพื่อลดกลิ่นที่อาจดึงดูดยุง

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า เรื่องของ “ยุง” ที่เรามักมองข้าม แท้จริงแล้วสะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของธรรมชาติไม่น้อย เพราะแมลงตัวเล็กเพียงไม่กี่มิลลิเมตร กลับมีระบบตรวจจับกลิ่น ความร้อน และก๊าซจากร่างกายมนุษย์ได้อย่างแม่นยำ จนสามารถเลือกเหยื่อได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ดังนั้น หากครั้งหน้าเรานั่งอยู่ในวงเพื่อนแล้วพบว่าตัวเองถูกยุงเลือกเป็นเป้าหมายหลัก ก็อาจไม่ใช่เพราะโชคร้ายหรือเลือดหวานอย่างที่หลายคนล้อกัน แต่เป็นเพราะร่างกายของเรามีปัจจัยบางอย่างที่ “ยุงชื่นชอบ” มากกว่าคนอื่นนั่นเอง