ความงามอยู่ทุกที่ และทุกสิ่งคือความงาม

🌷Beauty Is Everywhere 🌷

ทุกสิ่งเกิดขึ้นและดำเนินไปในแบบของมันเองอยู่ตลอดเวลา โดยไม่เคยมีป้ายกำกับว่าสิ่งนั้นคืออะไรหรือควรถูกมองอย่างไร แต่บางครั้งความเป็นไปของโลกที่ปราศจากตัวกลางก็ทำให้เราไม่อาจเข้าใจบางสิ่งได้ในทันที ภาษาจึงเกิดขึ้น เพื่อเป็นตัวกลางในการสื่อสารของมนุษย์ จนเกิดเป็นป้ายกำกับทุกสิ่งอย่าง และมันหล่อหลอมวิธีคิดของเรา สร้างบรรทัดฐาน และนิยามว่าสิ่งใดควรเป็นอย่างไร จนบางครั้งเราก็เผลอตัดสินว่าสิ่งใดควรเป็นเช่นไร โดยลืมไปว่าทุกสิ่งล้วนดำเนินไป และงดงามในแบบของมันเสมอ


ตอนปีสองมีเหตุบังเอิญให้เราต้องหาตัวฟรีมาลงเรียนแทนวิชาที่ไม่สามารถลงเรียนได้ในเทอมนั้น เรากับเพื่อนจึงเลือกลงเรียนกระบวนวิชาปรัชญาเซน (Zen philosophy) ซึ่งเราคิดว่าเป็นแนวคิดที่ค่อนข้างทำความเข้าใจยาก แต่มีประเด็นหนึ่งที่เราตกผนึกกับตัวเองได้ นั่นคือ ‘ความงาม’ ในปรัชญาเซน เราคิดว่าเป็นแนวคิดที่น่าสนใจมาก


 เซนมองว่าทุกสิ่งล้วนเป็นไปในแบบของมันเอง ไม่ได้หยุดนิ่งอยู่กับที่ตลอดเวลา ความงามจึงเกิดขึ้นทุกเวลาที่เป็นไปในปัจจุบันขณะของมันเอง โดยไม่ยึดติดกับป้ายที่แปะไว้ทั้งชื่อและรูปลักษณ์ภายนอกที่เปลี่ยนไปตามเวลาของมัน ความงามดังกล่าว เรียกว่า ‘วะบิ-ซะบิ (Wabi-sabi)’ หรือ ‘ความงามในความไม่สมบูรณ์แบบ’🍃

วะบิ-ซะบิเป็นสุนทรียภาพอย่างหนึ่งของปรัชญาเซนที่มองเห็นความงามในความไม่สมบูรณ์แบบ ความไม่เที่ยง และความเรียบง่าย โดย The Momentum กล่าวว่า วะบิ-ซะบิ (Wabi-Sabi 侘寂) หมายถึง โอบรับทั้งหมดที่ฉันโยนทิ้ง ความไม่สมบูรณ์แบบ มีตำหนิ ความอสมมาตร บุบ เบี้ยว และร่องรอยอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา 


🍵ความงามของรอยแตกร้าวอย่าง ‘คินสึงิ (Kintsugi)’ ก็เป็นหนึ่งในความงามแบบวะบิ-ซะบิ การนำภาชนะ โดยเฉพาะถ้วยชามาทาด้วยรักทอง เพื่อเชื่อมรอยแตกเข้าด้วยกัน แม้พื้นผิวภาชนะจะไม่เหมือนเดิม แต่ในความเปลี่ยนแปลงนั้นคือ ความสวยงามรูปแบบหนึ่ง อีกนัยหนึ่ง เราสามารถเปรียบได้กับความแตกสลายของจิตใจที่แม้จะเจ็บปวด แต่ในขณะนั้นที่เรากำลังเผชิญกับความเจ็บปวดก็ถือเป็นความงามรูปแบบหนึ่งในแบบของมันเอง


ความงามอีกรูปแบบหนึ่งคือ เอนโซ (Enzo) ซึ่งเป็นการวาดวงกลมโดยไม่ยกมือขึ้น โดยไม่ยึดติดกับผลลัพธ์ของภาพที่กำลังเกิดขึ้น เราได้มีโอกาสลองวาดในชั้นเรียน แล้วผลลัพธ์ที่ออกมาก็ไม่ได้สวยตามบรรทัดฐานหรือวงกลมตามที่ควรจะเป็นเหมือนที่ถูกสังคมกำหนดเอาไว้ แต่ในความไม่สมบูรณ์นั้นเองกลับแสดงถึงความงามในแบบของมัน เพราะเอนโซะไม่ได้เน้นความสมบูรณ์แบบของรูปทรง แต่ให้ความสำคัญกับปัจจุบันขณะที่กำลังวาด ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เราปล่อยวางความคาดหวังและยอมรับสิ่งที่เป็นอยู่ตรงหน้า


สุดท้ายแล้ว สิ่งหนึ่งที่เราสังเกตเห็นคือ หลายคนมักกังวลกับรูปลักษณ์ของตนเอง โดยเฉพาะในช่วงวัยที่ร่างกายเริ่มเปลี่ยนแปลง หรือพูดง่าย ๆ คืออายุมากขึ้น หรือแก่ตัวลงหลายคนอาจรู้สึกไม่มั่นใจกับริ้วรอย ตีนกา หรือผิวที่เริ่มหย่อนคล้อย แต่แท้จริงแล้ว สิ่งเหล่านี้คือความเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของร่างกายที่ควรเกิดขึ้นเมื่ออายุเพิ่มขึ้น เราจึงมองว่าการที่ใครคนหนึ่งปล่อยให้รูปลักษณ์ภายนอกเป็นไปตามกาลเวลา ไม่ใช่เรื่องผิด หรือการละเลยตนเองแต่อย่างใด เพราะทุกคนล้วนมีสิทธิ์ที่จะเติบโตและร่วงโรยไปตามช่วงวัยของตนเอง ‘Everyone is allowed to age.’

เราไม่ควรปล่อยให้บรรทัดฐานของสังคมมากำหนดคุณค่าของความงาม จนทำให้หลงลืมไปว่า ความงามที่แท้จริงอาจไม่ได้อยู่ที่ความสมบูรณ์แบบ หากแต่อยู่ที่การยอมรับและเข้าใจในสิ่งที่เราเป็นในแต่ละช่วงเวลา

📄อ้างอิง
ปอ เปรมสำราญ. (14 กุมภาพันธ์ 2561). วิถีแห่ง ‘วะบิ-ซะบิ’ ความวามที่มีรอยตำหนิ แบะกาลเวลาเป็นกัลยาณมิตร. The Momentum. https://themomentum.co/wabi-sabi/