ทำไมสมุทรปราการยังเป็นฐานโรงงานสำคัญ ใกล้กรุงเทพฯ แต่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยทั้งระบบ

สียงรถบรรทุกบนถนนบางนา-ตราด รถรับส่งแรงงานที่วิ่งเข้าออกช่วงเช้า และแนวโรงงานที่กระจายอยู่ใกล้ชุมชน ทำให้สมุทรปราการเป็นจังหวัดที่เห็นภาพอุตสาหกรรมได้ชัดแทบทุกวัน ที่นี่ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ข้างกรุงเทพฯ แต่เป็นหนึ่งในฐานการผลิตที่ผูกกับเศรษฐกิจไทยมายาวนาน

จุดแข็งแรกของสมุทรปราการคือทำเล จังหวัดนี้อยู่ติดกรุงเทพฯ ใกล้สนามบินสุวรรณภูมิ และเชื่อมต่อเส้นทางขนส่งหลักหลายสาย โรงงานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่จึงได้เปรียบทั้งเรื่องการขนส่งวัตถุดิบ การกระจายสินค้า และการเข้าถึงแรงงานจากหลายพื้นที่รอบเมืองหลวง

ภาพโรงงานในสมุทรปราการไม่ได้มีเฉพาะโรงงานขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่ในนิคมหรือเขตอุตสาหกรรมเท่านั้น โรงงานขนาดกลางและขนาดเล็กจำนวนมากก็เป็นฟันเฟืองสำคัญของพื้นที่ ตั้งแต่กลุ่มอาหาร ชิ้นส่วนยานยนต์ โลหะ พลาสติก เครื่องใช้ไฟฟ้า ไปจนถึงธุรกิจต่อเนื่องที่รับช่วงผลิต บรรจุ ขนส่ง หรือให้บริการกับโรงงานหลัก

พื้นที่อย่างบางปู บางพลี พระประแดง และโซนใกล้เคียง จึงเป็นชื่อที่คนทำงานภาคอุตสาหกรรมคุ้นกันดี หลายพื้นที่อยู่ใกล้เมืองพอให้แรงงานเดินทางได้สะดวก แต่ก็ยังเชื่อมกับถนนใหญ่และระบบโลจิสติกส์ได้ไม่ยาก นี่คือเหตุผลที่โรงงานจำนวนมากยังเลือกปักหลักในสมุทรปราการ แม้ราคาที่ดินและความหนาแน่นของเมืองจะสูงขึ้นตามเวลา

อีกด้านหนึ่ง สมุทรปราการเป็นจังหวัดที่อุตสาหกรรมอยู่ใกล้ชีวิตประจำวันมากกว่าหลายพื้นที่ คนจำนวนมากอาศัย ทำงาน กินข้าว และเดินทางผ่านโซนโรงงานแทบทุกวัน รอบโรงงานจึงไม่ได้มีแค่สายพานการผลิต แต่มีหอพัก ร้านอาหาร รถตู้รับส่งแรงงาน ร้านอะไหล่ โกดัง และธุรกิจขนส่งรายย่อยที่เติบโตตามกันมา

เมื่อมองไปทางภาคตะวันออก ชลบุรี ระยอง และฉะเชิงเทราก็มีบทบาทสูงไม่แพ้กัน โดยเฉพาะหลังการผลักดันพื้นที่ EEC ชลบุรีเด่นเรื่องยานยนต์และโลจิสติกส์ ระยองโดดเด่นด้านพลังงาน ปิโตรเคมี และอุตสาหกรรมหนัก ส่วนฉะเชิงเทรากลายเป็นพื้นที่รองรับการขยายตัวของโรงงานใหม่หลายกลุ่ม ภาพรวมนี้ทำให้แนวกรุงเทพฯ-สมุทรปราการ-ภาคตะวันออก เป็นแกนเศรษฐกิจอุตสาหกรรมที่สำคัญของประเทศ

ประเด็นที่ต้องระวังคือคำว่า “จังหวัดที่มีโรงงานมากที่สุด” ไม่ควรใช้แบบลอย ๆ เพราะสถิติโรงงานมีหลายชุด บางชุดนับจำนวนโรงงานสะสม บางชุดนับโรงงานที่ได้รับอนุญาตในรอบปี บางชุดแยกตามประเภทกิจการหรือสถานะการเปิดดำเนินการ หากต้องการระบุอันดับชัดเจน ควรอ้างอิงปีข้อมูลและตารางสถิติจากกรมโรงงานอุตสาหกรรมโดยตรง

ถึงไม่ใส่อันดับแบบฟันธง สมุทรปราการก็ยังเป็นจังหวัดที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เมื่อพูดถึงฐานการผลิตของไทย เพราะมีทั้งทำเล แรงงาน ระบบขนส่ง และประวัติการเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมมายาวนาน จังหวัดนี้จึงไม่ได้ขับเคลื่อนแค่โรงงานในพื้นที่ตัวเอง แต่ยังเชื่อมกับชุมชน เมืองหลวง และห่วงโซ่การผลิตของประเทศในหลายระดับ