จังหวัดไหนมีเด็กสอบติดวิศวะมากที่สุด อาจไม่ใช่แค่นักเรียนจบจากโรงเรียนดัง

คำถามว่า จังหวัดไหนมีเด็กสอบติดสายวิศวะมากที่สุดในแต่ละปี ฟังดูเหมือนตอบได้ง่าย แต่เอาจริง ๆ นะ เรื่องนี้ต้องระวังมากกว่าที่คิด เพราะประเทศไทยไม่ได้มีสถิติกลางที่เผยแพร่ต่อสาธารณะเป็นประจำว่า “เด็กจากจังหวัดใดสอบติดคณะวิศวกรรมศาสตร์มากที่สุด” แบบเรียงอันดับทุกปีอย่างเป็นทางการ

ถ้าจะตอบให้ปลอดภัยและใกล้ความจริงที่สุด กรุงเทพมหานครมักถูกมองว่าเป็นพื้นที่ที่มีโอกาสมีเด็กสอบติดสายวิศวะจำนวนมากกว่าหลายจังหวัด เหตุผลไม่ใช่เพราะเด็กกรุงเทพฯ เก่งกว่าทุกคน แต่เพราะกรุงเทพฯ มีฐานนักเรียนขนาดใหญ่ มีโรงเรียนมัธยมชื่อดังจำนวนมาก และเป็นศูนย์กลางของระบบติว สอบแข่งขัน และกิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์คณิตศาสตร์มานาน

ระบบการสอบเข้ามหาวิทยาลัยของไทยในปัจจุบันใช้ TCAS หรือ Thai University Central Admission System เป็นระบบกลางที่เกี่ยวข้องกับการคัดเลือกเข้าศึกษาต่อระดับอุดมศึกษา โดยเว็บไซต์ MyTCAS อยู่ภายใต้การดูแลของที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย และมีข้อมูลหลักสูตรคณะวิศวกรรมศาสตร์จากหลายมหาวิทยาลัยให้ค้นหาได้โดยตรง

สายวิศวกรรมเองก็ไม่ได้มีแค่ภาพจำแบบ “เรียนเครื่องกล ไฟฟ้า โยธา” เท่านั้น เพราะในระบบ TCAS มีสาขาวิศวกรรมหลายแขนง เช่น วิศวกรรมคอมพิวเตอร์ วิศวกรรมเคมี วิศวกรรมไฟฟ้า วิศวกรรมยานยนต์ และสาขาเฉพาะทางอื่น ๆ ซึ่งทำให้จำนวนผู้สมัครและผู้สอบติดกระจายไปตามมหาวิทยาลัยและหลักสูตรต่าง ๆ มากขึ้น

ส่วนตัวมองว่า สิ่งที่ทำให้กรุงเทพฯ ถูกมองว่าเป็นคำตอบอันดับต้น ๆ ไม่ใช่แค่ชื่อเสียงของโรงเรียน แต่คือ “ระบบรอบตัวนักเรียน” ที่พร้อมกว่าในหลายด้าน เด็กจำนวนมากเข้าถึงคอร์สเตรียมสอบ สนามสอบจำลอง หนังสือเฉพาะทาง รุ่นพี่ที่สอบติดมาก่อน และกิจกรรมแข่งขันด้านวิทยาศาสตร์หรือคณิตศาสตร์ได้ง่ายกว่า พอฐานคนเยอะ บวกกับโอกาสเตรียมตัวที่มากกว่า จำนวนคนสอบติดจึงมีแนวโน้มสูงตามไปด้วย

จังหวัดปริมณฑลอย่าง นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และนครปฐม ก็มักถูกพูดถึงในภาพเดียวกัน เพราะอยู่ใกล้กรุงเทพฯ มีโรงเรียนขนาดใหญ่หลายแห่ง และนักเรียนจำนวนไม่น้อยเชื่อมโยงกับระบบกวดวิชาและการแข่งขันทางวิชาการของเมืองหลวงโดยตรง หลายครอบครัวย้ายถิ่นฐานหรือส่งบุตรหลานเรียนในพื้นที่ที่เดินทางเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ได้สะดวก นี่เป็นปัจจัยที่ทำให้จังหวัดรอบกรุงมีบทบาทมากขึ้นเรื่อย ๆ

ฝั่งภูมิภาค จังหวัดใหญ่ก็ไม่ควรถูกมองข้าม เชียงใหม่เป็นศูนย์กลางการศึกษาของภาคเหนือ ขอนแก่นมีบทบาทเด่นในภาคอีสาน ส่วนสงขลา โดยเฉพาะพื้นที่หาดใหญ่ เป็นศูนย์กลางการศึกษาสำคัญของภาคใต้ จังหวัดเหล่านี้มีโรงเรียนมัธยมคุณภาพ มีมหาวิทยาลัยใหญ่ และมีวัฒนธรรมการเรียนสายวิทย์คณิตที่แข็งพอจะผลิตเด็กเข้าสู่คณะวิศวกรรมศาสตร์ได้ต่อเนื่อง

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือ การอยู่จังหวัดใหญ่ไม่ได้แปลว่าสอบติดง่ายกว่าเสมอไป การสอบเข้าวิศวะยังขึ้นอยู่กับคะแนน วิชาที่ใช้ยื่น เกณฑ์ของแต่ละมหาวิทยาลัย รอบรับสมัคร และการเตรียมตัวของนักเรียนแต่ละคน ข้อมูลจาก MyTCAS แสดงให้เห็นว่าแต่ละหลักสูตรมีรายละเอียดการรับและเงื่อนไขต่างกัน จึงไม่ควรเหมารวมว่าวิศวะทุกสาขาใช้เกณฑ์เหมือนกันหมด

ถ้าจะพูดให้แม่นขึ้น คำตอบของคำถามนี้จึงไม่ควรเป็น “กรุงเทพฯ มากที่สุดแน่นอนทุกปี” แต่ควรเป็น “กรุงเทพฯ และจังหวัดศูนย์กลางการศึกษา มีแนวโน้มผลิตนักเรียนสายวิศวะได้มาก” เพราะมีทั้งจำนวนประชากร ฐานโรงเรียน แหล่งเรียนรู้ และโอกาสในการเตรียมตัวที่มากกว่า ข้อมูลสถิติระดับประเทศจากสำนักงานสถิติแห่งชาติเองก็สะท้อนว่าข้อมูลประชากรและการศึกษาเป็นปัจจัยพื้นฐานที่ต้องนำมาดูร่วมกัน ไม่ใช่ดูแค่ชื่อจังหวัดอย่างเดียว

เรื่องนี้จึงไม่ใช่การแข่งขันว่าจังหวัดไหน “เก่งกว่า” จังหวัดไหน แต่เป็นภาพสะท้อนความเหลื่อมล้ำของโอกาสทางการศึกษา เด็กต่างจังหวัดจำนวนมากมีศักยภาพสูงมาก เพียงแต่บางคนอาจเข้าถึงครู แหล่งติว ข้อมูลสมัครสอบ หรือกิจกรรมเสริมได้ไม่เท่ากัน ถ้าระบบสนับสนุนเหล่านี้กระจายตัวดีขึ้น คำตอบของคำถามนี้ในอนาคตอาจไม่ได้กระจุกอยู่แค่เมืองใหญ่เหมือนที่หลายคนคุ้นเคย