คนที่หลงตัวเอง คือคนที่เป็นพิษเป็นภัยต่อสังคม?

เคยมั้ยเจอคนจำพวกแบบนี้ จนมีคำว่า "เป็นพิษเป็นภัย" (Toxic)  ในสังคมนั้นๆในบริบทของคนที่หลงตัวเอง (Narcissist) ต่อสังคมนั้น มักไม่ได้มาในรูปแบบของการใช้ความรุนแรงเสมอไป แต่มาในรูปแบบของการ กัดกร่อนความสัมพันธ์และโครงสร้างทางสังคม

การหลงตัวเอง (Narcissism) ในทางจิตวิทยาไม่ใช่เพียงแค่ความมั่นใจที่สูงเกินไป แต่เป็นสภาวะที่อาจส่งผลกระทบต่อทั้งตัวผู้ที่เป็นเองและคนรอบข้างอย่างลึกซึ้ง โดยสามารถแบ่งโทษหรือผลเสียออกเป็นด้านต่างๆ 

1. มีโทษต่อความสัมพันธ์ 
นี่คือด้านที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด เพราะความหลงตัวเองมักมาพร้อมกับการขาดความเห็นอกเห็นใจ เกิดความสัมพันธ์ที่เปราะบาง พวกนี้มักมองคนอื่นเป็นเพียง "เครื่องมือ" หรือแหล่งเสริมสร้างอีโก้  ทำให้ไม่สามารถสร้างสายสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งและจริงใจได้ สร้างความขัดแย้งสะสม

เพราะการไม่ยอมรับความผิดและมักโทษผู้อื่น  ทำให้เกิดความตึงเครียดกับคนใกล้ชิด เพื่อนร่วมงาน หรือคนในครอบครัว ในที่สุดจะก้าวเข้าสู่ความโดดเดี่ยว เมื่อเวลาผ่านไป คนรอบข้างจะเริ่มตีตัวออกห่างเพราะรู้สึกเหนื่อยล้าจากการถูกลดทอนคุณค่า หรือการต้องคอยเอาใจอยู่ฝ่ายเดียว

2. โทษต่อสุขภาพจิตของตนเอง 
ภายใต้เปลือกที่ดูมั่นใจ มักมีความเปราะบางซ่อนอยู่ เกิดความเปราะบางต่อคำวิจารณ์ ผู้ที่หลงตัวเองจะทนไม่ได้หากถูกตำหนิ หรือไม่ได้รับความสนใจ ทำให้เกิดภาวะ "Narcissistic Injury" ซึ่งนำไปสู่ความโกรธแค้นที่รุนแรงหรืออาการซึมเศร้าได้ง่าย หลงความสุขที่ขึ้นอยู่กับปัจจัยภายนอก

ในเมื่อความภูมิใจในตนเองไม่ได้มาจากภายใน แต่มาจากคำชมหรือสถานะ สภาวะจิตใจจึงมักจะแกว่งไปมาและไม่มั่นคงทำให้ตัวเองอยู่ในภาวะว่างเปล่า หากวันหนึ่งไม่ประสบความสำเร็จอย่างที่คาดหวัง จะเกิดความรู้สึกล้มเหลวอย่างรุนแรงและรับมือกับความจริงได้ยาก

3. โทษต่อการทำงานและวิชาชีพทั้งปวง
เกิดการปิดกั้นการเรียนรู้ พวกหลงผิดว่าตนเองเก่งที่สุดหรือรู้ดีที่สุด ทำให้ไม่เปิดรับความคิดเห็นใหม่ๆ และพลาดโอกาสในการพัฒนาทักษะ เกิดปัญหาในการทำงานเป็นทีม มักจะชอบเคลมผลงานเป็นของตนเอง หรือกดขี่ผู้ใต้บังคับบัญชา ทำให้บรรยากาศในที่ทำงานเป็นพิษ (Toxic Workplace) และยากที่จะได้รับความร่วมมืออย่างจริงใจ

4. โทษในเชิงสังคมและจริยธรรม
พวกนี้จะชอบเอาเปรียบผู้อื่น มองว่าตนเองมีสิทธิพิเศษ เหนือคนอื่น อาจนำไปสู่การละเมิดสิทธิหรือการเอาเปรียบผู้อื่นโดยไม่รู้สึกผิด ส่งผลทำให้ชื่อเสียงเสียหาย ในระยะยาว สังคมจะมองเห็นรูปแบบพฤติกรรม และทำให้สูญเสียความน่าเชื่อถือ ไปอย่างถาวร

5. เกิดภาวะ "ไร้ความเห็นใจ" 
ในระดับสังคม ความเห็นอกเห็นใจคือ "กาว" ที่ยึดเหนี่ยวคนไว้ด้วยกัน แต่คนที่หลงตัวเองจะมองไม่เห็นความเจ็บปวดของคนอื่นหากมันไม่กระทบถึงเขา เช่น เขาสามารถเอาเปรียบคนอื่นได้โดยไม่รู้สึกผิด หลงว่าตนสามารถเหยียบย่ำคนอื่นเพื่อขึ้นไปสู่จุดสูงสุดได้โดยไม่ยั้งคิด เมื่อสังคมขาดความเห็นใจกัน สังคมนั้นก็จะกลายเป็นสังคมที่ตัวใครตัวมันและเต็มไปด้วยการเอารัดเอาเปรียบ

ในทางจิตวิทยาแล้ว การมี "Self-esteem" (ความภาคภูมิใจในตนเอง) ที่ดีเป็นเรื่องบวก แต่ "Narcissism" คือขั้วตรงข้ามที่อันตราย เพราะมันคือการสร้างตัวตนจำลองขึ้นมาเพื่อปกปิดความอ่อนแอข้างใน การรู้เท่าทันและปรับสมดุลด้วย "ความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น" (Empathy) และ "การยอมรับความจริง" จึงเป็นทางแก้ที่ยั่งยืนที่สุด

ที่น่ากลัวกับภัยของพวกที่หลงตัวเองต่อสังคมคือการ "ทำลายความไว้วางใจและบรรทัดฐานของส่วนรวม"  เขาจะเปลี่ยนพื้นที่ที่ควรจะเป็นการร่วมมือกัน (Collaboration) ให้กลายเป็นสนามรบแห่งอีโก้ ซึ่งหากสังคมใดมีคนประเภทนี้อยู่ในตำแหน่งที่มีอำนาจมาก สังคมนั้นจะขับเคลื่อนด้วยคำลวงและความขัดแย้ง แทนที่จะเป็นความจริงและความก้าวหน้าร่วมกัน