สวยแต่ต้องระวัง! “ชวนชม” กุหลาบทะเลทราย ไม้ประดับที่แฝงพิษ

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับต้นไม้ชนิดหนึ่งที่คนไทยคุ้นเคยกันดี นั่นก็คือ “ชวนชม” ไม้ประดับที่มักพบเห็นตามหน้าบ้าน ร้านขายต้นไม้ หรือสวนหย่อมทั่วไป ด้วยลำต้นที่อวบน้ำรูปร่างแปลกตา และดอกสีชมพูสดที่ดูสวยสะดุดตา ทำให้ชวนชมกลายเป็นไม้ประดับยอดนิยมที่ปลูกกันมานานหลายสิบปี หลายบ้านปลูกไว้หน้าบ้านเพื่อความสวยงาม บางคนถึงกับสะสมเป็นงานอดิเรกกันเลยทีเดียว

แต่สิ่งที่น่าสนใจและอาจทำให้หลายคนแปลกใจไม่น้อยก็คือ เบื้องหลังความสวยงามของไม้ชนิดนี้ แท้จริงแล้ว “ชวนชม” เป็นพืชที่มีพิษอยู่ในตัว หากสัมผัสหรือเผลอกินเข้าไปโดยไม่รู้ตัว ก็อาจก่อให้เกิดอันตรายได้

ชวนชม มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Adenium obesum เป็นไม้พุ่มอวบน้ำในวงศ์ Apocynaceae มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบแอฟริกาและคาบสมุทรอาหรับ ด้วยความสามารถในการทนต่อสภาพแห้งแล้งได้ดีมาก จึงได้รับฉายาว่า “กุหลาบทะเลทราย” ต้นชวนชมโดยทั่วไปจะสูงประมาณ 1–1.5 เมตร ลำต้นและกิ่งก้านกลมเรียบ สีเขียวแกมเทา ค่อนข้างอวบน้ำ ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับเป็นกระจุกบริเวณปลายกิ่ง รูปไข่กลับหรือรูปช้อน แผ่นใบค่อนข้างหนา ส่วนดอกจะออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง กลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอดแล้วแยกออกเป็น 5 กลีบ สีสันมีตั้งแต่ชมพู แดง ไปจนถึงขาว ดูสวยงามสะดุดตา จึงไม่น่าแปลกใจที่ไม้ชนิดนี้จะได้รับความนิยมปลูกประดับบ้านอย่างแพร่หลาย

นอกจากความสวยงามแล้ว ชื่อ “ชวนชม” ยังเป็นชื่อที่ฟังดูเป็นมงคล หมายถึงสิ่งที่น่าชื่นชมรื่นรมย์ ขณะที่ในภาษาจีนเรียกต้นไม้ชนิดนี้ว่า “ปู้กุ้ยฮวย” ซึ่งมีความหมายว่า “ดอกไม้แห่งความมั่งคั่ง” ทำให้หลายบ้านเชื่อว่าปลูกไว้แล้วจะช่วยเสริมสิริมงคลให้กับบ้านเรือน

อย่างไรก็ตาม แม้ดอกชวนชมจะดูสวยงามอ่อนหวาน แต่ความจริงก็คือ ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางสีขาวอยู่ภายใน น้ำยางนี้มีสารพิษประเภทกลัยโคไซด์ซึ่งมีผลต่อการทำงานของหัวใจ หากน้ำยางสัมผัสผิวหนังอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือผื่นแดง หากเข้าตาอาจทำให้ตาอักเสบ และหากเผลอกินเข้าไป อาจเกิดอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ตาพร่า ความดันโลหิตลดลง และในกรณีรุนแรงอาจกระทบต่อระบบหัวใจได้

ที่สำคัญยิ่งกว่านั้น ชวนชมยังเป็นพืชที่เป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงอย่างแมวและสุนัขด้วย หากสัตว์เลี้ยงเผลอเลียหรือกินส่วนใดส่วนหนึ่งของต้นเข้าไป อาจเกิดอาการอาเจียน ท้องเสีย ซึม หัวใจเต้นผิดปกติ และในบางกรณีอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ จึงควรรีบนำสัตว์เลี้ยงไปพบสัตวแพทย์โดยเร็วที่สุด

เรื่องนี้จึงถือเป็นความรู้เล็ก ๆ ที่หลายคนอาจไม่เคยทราบ เพราะส่วนใหญ่เรามักมองชวนชมเป็นเพียงไม้ประดับที่สวยงามเท่านั้น แต่แท้จริงแล้วก็เป็นพืชที่ควรปลูกและดูแลอย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะในบ้านที่มีเด็กเล็กหรือสัตว์เลี้ยง หากจะปลูกไว้ก็สามารถปลูกได้ตามปกติ เพียงแต่ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำยางโดยตรง และควรวางต้นไม้ไว้ในบริเวณที่ปลอดภัย

ความสวยงามของธรรมชาติบางครั้งก็มีทั้งด้านที่งดงามและด้านที่ต้องระมัดระวัง หากเรารู้เท่าทันและเข้าใจธรรมชาติของพืชเหล่านี้ ก็จะสามารถชื่นชมความงามของมันได้อย่างสบายใจและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น

แหล่งที่มาของข้อมูล :

วิกิพีเดีย : ข้อมูลพฤกษศาสตร์ของ Adenium obesum

Royal Horticultural Society : ข้อมูลลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของชวนชม

Queensland Poisons Information Centre : ข้อมูลพิษของพืชชนิดนี้

ASPCA : ข้อมูลพิษของชวนชมต่อสัตว์เลี้ยง

เว็บไซต์ Bonsai-Artist : บทความพฤกษศาสตร์เกี่ยวกับชวนชมและสารพิษในน้ำยางพืช