ชำแหละชนชั้นผ่านคมมีด: วัฒนธรรมการกินและลำดับทางสังคมจีนโบราณในซีรีส์ "ล่าหยก"

        ในโลกของซีรีส์ "ล่าหยก" (Jade's Fated Love) ความรักระหว่าง ฝาน ฉางอวี้ หญิงสาวชาวบ้านผู้ยึดอาชีพฆ่าหมู และ เซี่ยเจิ้ง ท่านโหวผู้สูงศักดิ์ อาจดูเป็นเรื่องโรแมนติกชวนฝัน แต่หากพิจารณาผ่านเลนส์ วัฒนธรรมศึกษา (Cultural Studies) จะพบว่าความสัมพันธ์นี้คือการทลายกำแพงชนชั้นที่แข็งแกร่งที่สุดในประวัติศาสตร์จีนโบราณ เพราะอาชีพ "คนฆ่าหมู" นั้นไม่ได้เป็นเพียงอาชีพที่เหนื่อยยาก แต่คือตราประทับทางสังคมที่อยู่ต่ำเตี้ยเรี่ยดินจนแทบไร้ที่ยืน

"เจี้ยนหมิน": กลุ่มชนชั้นที่ถูกลืมภายใต้คมมีด

        ในโครงสร้างสังคมจีนโบราณ อาชีพฆ่าหมูของฉางอวี้ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม "เจี้ยนหมิน" (贱民) หรือกลุ่มพลเมืองชั้นต่ำ ซึ่งมีสถานะเทียบเท่ากับ "จัณฑาล" ในระบบวรรณะของอินเดีย คำว่า "เจี้ยน" (贱) นั้นมีความหมายในเชิงเหยียดหยามและต่ำต้อย กลุ่มนี้จะประกอบไปด้วยเหล่านักแสดง นางคณิกา ทาส และผู้มีอาชีพฆ่าสัตว์

        สถานะของเจี้ยนหมินนั้นอยู่ต่ำกว่าเหล่าสามัญชนทั่วไป (ชาวนา ช่างฝีมือ พ่อค้า) อย่างเทียบไม่ติด โดยมี "บัณฑิต" เป็นกลุ่มที่อยู่สูงสุดในบรรดาสามัญชน นี่จึงเป็นคำตอบว่าทำไมครอบครัวของ ซ่งเยี่ยน คู่หมั้นเก่าที่เป็นบัณฑิตระดับมณฑล (จวี่เหริน) ถึงพยายามทุกวิถีทางเพื่อถอนหมั้นฉางอวี้ เพราะในสายตาของสังคมบัณฑิต การเกี่ยวดองกับลูกสาวคนฆ่าหมูคือการลดตัวลงไปเกลือกกลั้วกับชนชั้นที่ต่ำต้อยที่สุด

วัฒนธรรมการกิน: เมื่อเนื้อหมูคือสัญลักษณ์ของความสกปรก

        อีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจคือทัศนคติต่อ "เนื้อหมู" ในอดีต หมูถูกมองว่าเป็นสัตว์ที่สกปรก มีกลิ่นเหม็น และไม่ดีต่อสุขภาพตามความเชื่อทางการแพทย์จีนสมัยนั้น เนื้อหมูและเครื่องในจึงเป็นอาหารของชนชั้นแรงงานหรือคนยากจนเท่านั้น ต่างจากเนื้อวัวหรือเนื้อแกะที่สงวนไว้สำหรับชนชั้นสูง

        เหตุการณ์ที่ฉางอวี้ทำก๋วยเตี๋ยวไส้หมูให้เซี่ยเจิ้ง แล้วเขาเกิดอาการชะงักนั้น สะท้อนถึงบรรทัดฐานทางวัฒนธรรมว่าชนชั้นสูงไม่ควรแตะต้อง "เครื่องใน" ที่ถูกมองว่าสกปรกกว่าเนื้อเสียด้วยซ้ำ จนกระทั่งถึงยุคราชวงศ์ซ่งเหนือที่ ซู ตงปอ คิดค้นสูตรการปรุงเนื้อหมูด้วยเหล้าและซีอิ๊ว เนื้อหมูจึงเริ่มได้รับการยอมรับในหมู่ชนชั้นสูงมากขึ้น

การแต่งเข้าบ้านฝ่ายหญิง: เกียรติยศที่ถูกท้าทายของท่านโหว

        ความขัดแย้งทางชนชั้นยิ่งทวีความรุนแรงเมื่อ เซี่ยเจิ้ง ผู้มีบรรดาศักดิ์ระดับ "โหว" (เทียบเท่าพระยาในระบบไทย) ยอมแต่งงานกับฉางอวี้ และที่สำคัญคือการ "แต่งเข้าบ้านฝ่ายหญิง" ซึ่งในสังคมชายเป็นใหญ่ถือเป็นเรื่องน่าอายอย่างยิ่ง

        ผู้ชายที่ยอมแต่งเข้าบ้านฝ่ายหญิงมักถูกตราหน้าว่าไร้ศักดิ์ศรี เป็นการหยามเกียรติชายชาติทหารและขุนนางอย่างรุนแรง นี่คือเหตุผลที่เพื่อนของเซี่ยเจิ้งไม่เชื่อหูตัวเอง และเป็นช่องว่างให้ซ่งเยี่ยนกล้าบุกไปดูถูกเจ้าบ่าวถึงในงานแต่ง รวมถึงกล้าเสนอให้ฉางอวี้มาเป็นเพียง "เมียน้อย" เพราะเขามองว่าบัณฑิตอย่างเขามีค่าสูงกว่าท่านโหวที่ยอมทิ้งเกียรติแต่งกับคนฆ่าหมู

        อย่างไรก็ตาม จากเรื่องราวในซีรีส์ "ล่าหยก" ไม่ได้เพียงแต่นำเสนอความรักที่ต่างชั้น แต่คือการตีแผ่ความรุนแรงของระบบชนชั้นในจีนโบราณ ที่ตัดสินคุณค่าของความเป็นมนุษย์ผ่าน "อาชีพ" และ "สิ่งที่กิน" การที่ท่านโหวเซี่ยเจิ้งยอมลดตัวลงมาแต่งงานกับสตรีในกลุ่มเจี้ยนหมิน จึงเป็นการแสดงออกถึงความรักที่ก้าวข้ามจารีตประเพณีและวัฒนธรรมดั้งเดิมอย่างสิ้นเชิง เป็นการตบหน้าค่านิยมทางสังคมที่บูชาสถานะสูงส่งมากกว่าความจริงใจของมนุษย์