ไขข้อข้องใจ... ทำไมกระดาษทิชชู่ตามร้านอาหารส่วนใหญ่ถึงเป็นสีชมพู?

        ภาพที่คุ้นตาเมื่อนั่งรับประทานอาหารตามร้าน ไม่ว่าจะเป็นร้านก๋วยเตี๋ยว ข้าวมันไก่ หรือร้านอาหารริมทาง คือกล่องใส่กระดาษทิชชู่สีชมพูที่วางอยู่คู่โต๊ะเสมอ หลายคนหยิบมาเช็ดปาก เช็ดช้อนส้อม หรือเช็ดโต๊ะจนกลายเป็นความเคยชิน แต่เคยหยุดคิดหรือไม่ว่า ทำไมกระดาษเหล่านี้จึงต้องเป็นสีชมพู ทำมาจากอะไร มีเยื่อกระดาษรีไซเคิลผสมอยู่จริงหรือ และการนำมาใช้สัมผัสกับริมฝีปากมีความปลอดภัยมากน้อยเพียงใด เบื้องหลังของกระดาษสีชมพูมีข้อเท็จจริงตั้งแต่กระบวนการผลิตไปจนถึงหลักการใช้งานที่น่าสนใจ

สีชมพูไม่ได้เป็นตัวบอกส่วนผสมทั้งหมด

       หลายคนมักเข้าใจว่ากระดาษทิชชู่สีขาวผลิตจากเยื่อบริสุทธิ์ใหม่ ส่วนกระดาษสีชมพูต้องเป็นเยื่อรีไซเคิลหรือเศษกระดาษเก่าอย่างแน่นอน ทว่าในความเป็นจริง สีภายนอกไม่สามารถระบุวัตถุดิบที่แท้จริงได้ เส้นใยที่นำมาผลิตกระดาษมีทั้งเยื่อบริสุทธิ์ (Virgin Pulp) ที่ไม่เคยผ่านการใช้งาน และเยื่อรีไซเคิล (Recycled Pulp) ที่ผ่านการนำเส้นใยกลับมาแปรรูปใหม่ หรือบางสูตรอาจเป็นการผสมผสานทั้งสองชนิดเข้าด้วยกันตามต้นทุนและคุณสมบัติที่ผู้ผลิตต้องการ

       กระบวนการรีไซเคิลกระดาษไม่ใช่การนำเศษกระดาษมาบดอัดแล้วส่งขายทันที แต่ต้องผ่านขั้นตอนการคัดแยกสิ่งปนเปื้อน การกำจัดหมึก การฟอก และการอบฆ่าเชื้อด้วยความร้อนก่อนขึ้นรูป การแต่งแต้มสีลงไปเป็นเพียงการปรับรูปลักษณ์ภายนอก ไม่ได้ทำหน้าที่กำจัดสารตกค้างใดๆ ดังนั้น การเห็นกระดาษในกล่องโดยไม่มีบรรจุภัณฑ์หรือฉลากกำกับ จึงไม่สามารถชี้ชัดสูตรหรือที่มาของเนื้อกระดาษแผ่นนั้นได้

การกลบสีหม่น กับปริศนาที่มาของสีชมพู

       ข้อมูลทางวิชาการจากหน่วยงานด้านวิทยาศาสตร์ระบุว่า กระดาษทิชชู่บางชนิดที่มีส่วนผสมของเยื่อรีไซเคิล จะมีการเติมสี เช่น สีชมพู หรือสีน้ำตาล เพื่อช่วยกลบเนื้อเยื่อกระดาษที่อาจดูหม่นหมอง ให้ดูสม่ำเสมอและสบายตาขึ้น อย่างไรก็ดี คำอธิบายนี้เกิดขึ้นกับกระดาษ "บางชนิด" เท่านั้น ไม่ได้แปลว่าทิชชู่สีชมพูทุกยี่ห้อจะต้องผลิตจากเยื่อรีไซเคิลทั้งหมด

       ส่วนคำถามที่ว่าเหตุใดจึงต้องเลือก "สีชมพู" แทนที่จะเป็นสีอื่น ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางเอกสารหรือบันทึกประวัติศาสตร์การผลิตที่ระบุไว้อย่างแน่ชัด ข้อสันนิษฐานที่เล่าต่อกันมา เช่น สีชมพูสื่อถึงความเป็นมงคล นิยมใช้ในงานเลี้ยง โต๊ะจีน หรืองานมงคลต่างๆ ยังเป็นเพียงเรื่องเล่าทางวัฒนธรรมที่รอการยืนยัน เช่นเดียวกับเรื่องราคาที่มักเชื่อกันว่าสีชมพูประหยัดกว่า หากจะพิสูจน์ความจริงจำเป็นต้องเปรียบเทียบจากขนาด ความหนา จำนวนชั้น และปริมาณที่เท่ากัน จึงจะสรุปได้ว่าความแตกต่างของราคาเกิดจากสีจริงหรือไม่

ความเหนียว นุ่ม หรือการเป็นขุย เกิดจากอะไร

       ความแตกต่างของสัมผัส ไม่ว่าจะเป็นความนุ่ม ความเหนียว หรือการเปื่อยยุ่ยเป็นขุยเมื่อโดนน้ำ ไม่ได้มีผลมาจากสีของกระดาษ แต่ขึ้นอยู่กับโครงสร้างทางกายภาพ ชนิดของเส้นใย และเทคโนโลยีของเครื่องจักรในการผลิต เส้นใยที่ผ่านการรีไซเคิลอาจมีความยืดหยุ่นและแรงยึดเกาะลดลง แต่ผู้ผลิตสามารถปรับปรุงคุณภาพได้ด้วยการผสมเยื่อกระดาษ การใส่สารเพิ่มความคงตัวขณะเปียก (Wet Strength Agent) หรือการใช้เครื่องจักรทำรอยย่นละเอียดเพื่อเพิ่มความฟูและการดูดซับน้ำ

       ด้วยเหตุนี้ กระดาษที่ผลิตจากวัตถุดิบกลุ่มเดียวกันจึงอาจให้สัมผัสการใช้งานที่แตกต่างกัน การเกิดขุยจึงไม่ใช่เครื่องชี้วัดว่ากระดาษผ่านการรีไซเคิลมากี่รอบ ในหลายประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา หน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมมีแนวทางจัดซื้อที่ยอมรับการใช้กระดาษเช็ดปากที่มีเยื่อรีไซเคิลเป็นมาตรฐาน สิ่งนี้ชี้ให้เห็นว่าของรีไซเคิลไม่ได้หมายถึงของที่ด้อยสุขอนามัยเสมอไป แต่ขึ้นอยู่กับมาตรฐานการควบคุมคุณภาพของผู้ผลิต

การใช้งานบนโต๊ะอาหารกับข้อควรระวังด้านสุขอนามัย

       แม้จะเรียกรวมกันว่า "ทิชชู่" แต่ในระบบมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมมีการแบ่งแยกประเภทชัดเจน เช่น กระดาษชำระ กระดาษเช็ดหน้า กระดาษเช็ดมือ และกระดาษเช็ดปาก การที่ร้านอาหารนำกระดาษมาวางไว้ข้างจานอาหาร จึงไม่ได้เป็นเครื่องยืนยันว่ากระดาษม้วนหรือแผ่นนั้นถูกออกแบบมาเพื่อใช้เช็ดปากโดยเฉพาะ

       ในแง่ความปลอดภัย สีย้อมกระดาษอาจมีความเสี่ยงหากไม่ได้ผลิตตามมาตรฐานสัมผัสอาหาร (Food Contact) หน่วยงานประเมินความเสี่ยงด้านอาหารระบุว่า หากนำกระดาษที่มีสีไปห่อหุ้มอาหารร้อนหรืออาหารที่มีความมันทิ้งไว้นาน สารเคมีบางชนิดอาจแพร่กระจายสู่อาหารได้ แต่สำหรับการนำมาซับริมฝีปากช่วงสั้นๆ ถือเป็นรูปแบบการสัมผัสที่มีระดับความเสี่ยงต่างกัน จึงไม่ควรเหมารวมว่ากระดาษมีสีต้องอันตรายทั้งหมด หรือกระดาษสีขาวจะปลอดภัยเสมอไป

       แนวทางปฏิบัติที่ปลอดภัยในชีวิตประจำวัน คือไม่ควรนำกระดาษที่ไม่ทราบประเภทที่แน่ชัดไปใช้ห่อหุ้มอาหาร หากพบว่ากระดาษมีกลิ่นฉุนผิดปกติ สีตก หรือใช้แล้วเกิดอาการระคายเคือง ควรหยุดใช้ทันที และในการจัดเก็บ ควรเก็บในที่แห้ง มิดชิด พ้นจากละอองน้ำและเศษอาหาร เพื่อสุขอนามัยที่ดี

       กระดาษทิชชู่สีชมพูบนโต๊ะอาหารเป็นภาพสะท้อนของความคุ้นชิน แต่การประเมินคุณภาพและความปลอดภัยไม่อาจตัดสินได้จากเฉดสีเพียงอย่างเดียว สีชมพูอาจถูกแต่งเติมเพื่อกลบความหม่นของเยื่อกระดาษในบางยี่ห้อ ทว่าสิ่งสำคัญที่แท้จริงคือการเลือกใช้กระดาษให้ตรงกับประเภทการใช้งาน การสังเกตข้อมูลบนฉลากมาตรฐาน และการระมัดระวังไม่นำกระดาษเช็ดทำความสะอาดทั่วไปไปสัมผัสกับอาหารโดยตรง การเข้าใจข้อเท็จจริงเหล่านี้จะช่วยให้สามารถเลือกใช้งานสิ่งของใกล้ตัวได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัยต่อสุขอนามัยในทุกมื้ออาหาร