จังหวัดที่อยู่ “กึ่งกลางประเทศไทย” ตัวจริง ไม่ใช่กรุงเทพฯ อย่างที่หลายคนเข้าใจ

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งซึ่งน่าสนใจไม่น้อย เพราะเป็นคำถามที่เชื่อว่าหลายคนเคยตอบผิดกันมาแล้ว นั่นก็คือคำถามง่ายๆ ว่า จังหวัดใดคือ “กึ่งกลางของประเทศไทย” หากลองถามคนทั่วไป เชื่อว่าคำตอบแรกที่หลายท่านนึกถึงก็มักจะเป็น “กรุงเทพมหานคร” ด้วยเหตุผลว่าเป็นเมืองหลวง เป็นศูนย์กลางของการปกครอง เศรษฐกิจ และการคมนาคมของประเทศมานานหลายสิบปี

แต่ความจริงแล้ว หากพิจารณาในแง่ของภูมิศาสตร์อย่างจริงจัง กรุงเทพฯ กลับไม่ได้อยู่ในตำแหน่งกึ่งกลางของพื้นที่ประเทศไทยอย่างที่หลายคนเข้าใจ เรื่องนี้นักภูมิศาสตร์อธิบายไว้อย่างน่าสนใจว่า คำว่า “กึ่งกลางประเทศ” นั้นสามารถตีความได้หลายแบบ บางคนอาจหมายถึงศูนย์กลางของอำนาจการปกครอง บางคนอาจหมายถึงจุดศูนย์กลางของพื้นที่ประเทศตามการคำนวณทางภูมิศาสตร์ หรือบางครั้งก็หมายถึงจุดที่ใช้เป็นศูนย์อ้างอิงในการทำแผนที่ ซึ่งแต่ละแนวคิดก็อาจชี้ไปยังสถานที่ที่แตกต่างกันออกไป

หากพูดกันตามหลักภูมิศาสตร์ที่เรียกว่า “ศูนย์กลางของพื้นที่ประเทศ” หรือ Centroid ซึ่งเป็นการคำนวณจากรูปร่างของพื้นที่ประเทศไทยทั้งหมด หลายการวิเคราะห์มักระบุว่า จุดกึ่งกลางของประเทศโดยประมาณจะอยู่บริเวณจังหวัดลพบุรีหรือพื้นที่ใกล้เคียงในภาคกลางตอนบน เหตุผลก็เพราะประเทศไทยมีลักษณะพื้นที่ที่ยื่นยาวลงไปทางภาคใต้ ทำให้เมื่อคำนวณหาจุดศูนย์กลางของพื้นที่จริง จุดดังกล่าวจึงไม่ได้อยู่ที่กรุงเทพฯ แต่จะเลื่อนขึ้นมาทางภาคกลางตอนบนแทน

เมื่อมองจากแผนที่ก็จะเห็นได้ว่าจังหวัดลพบุรีตั้งอยู่ในตำแหน่งที่ค่อนข้างสมดุล ระหว่างภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันตก จึงมักถูกกล่าวถึงว่าเป็นพื้นที่ที่อยู่ใกล้จุดศูนย์กลางของประเทศไทยมากที่สุดในเชิงภูมิศาสตร์ แม้ว่าประเทศไทยจะไม่ได้มีการประกาศตำแหน่งศูนย์กลางประเทศอย่างเป็นทางการก็ตาม

อย่างไรก็ตาม แม้กรุงเทพมหานครจะไม่ได้เป็นศูนย์กลางของพื้นที่ประเทศ แต่ในอดีตเมืองหลวงแห่งนี้ก็เคยมีบทบาทสำคัญในเรื่องแผนที่ของสยาม เพราะมีจุดหนึ่งที่ถูกใช้เป็นศูนย์อ้างอิงในการสำรวจและจัดทำแผนที่ เรียกว่า “สะดือเมือง” ซึ่งตั้งอยู่บริเวณวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร หรือภูเขาทอง ใกล้กับเสาชิงช้าในกรุงเทพมหานคร จุดดังกล่าวเคยถูกใช้เป็นตำแหน่งอ้างอิงในการกำหนดพิกัดแผนที่ของประเทศในอดีต จึงทำให้หลายคนเข้าใจว่า กรุงเทพฯ คือศูนย์กลางของประเทศไทย ทั้งที่ในความหมายทางภูมิศาสตร์จริงๆ แล้วไม่ใช่เช่นนั้น

เรื่องราวนี้จึงนับว่าเป็นเกร็ดความรู้ที่น่าสนใจอยู่ไม่น้อย เพราะคำว่า “กึ่งกลางประเทศไทย” แท้จริงแล้วไม่ได้มีคำตอบเพียงแบบเดียว หากพูดถึงศูนย์กลางด้านการปกครองหรือเศรษฐกิจ กรุงเทพฯ ก็ยังคงเป็นหัวใจของประเทศ แต่ถ้าพูดถึงศูนย์กลางของพื้นที่ประเทศไทยตามหลักภูมิศาสตร์แล้ว พื้นที่บริเวณจังหวัดลพบุรีและพื้นที่ใกล้เคียงต่างหากที่อยู่ใกล้ตำแหน่งนั้นมากที่สุด

จึงไม่แปลกที่เมื่อมีคำถามนี้เกิดขึ้น คนจำนวนไม่น้อยจะตอบว่า “กรุงเทพฯ” เพราะความคุ้นเคยที่เห็นเมืองหลวงเป็นศูนย์กลางของทุกอย่าง แต่เมื่อมองลึกลงไปตามหลักภูมิศาสตร์แล้ว คำตอบที่แท้จริงกลับอยู่ไม่ไกลจากภาคกลางตอนบนของประเทศอย่างที่หลายคนอาจคาดไม่ถึงนั่นเอง

แหล่งอ้างอิง

กรมแผนที่ทหาร

กรมทรัพยากรธรณี

Wikipedia – จังหวัดลพบุรี

Wikipedia – วัดสระเกศราชวรมห