ทำไมหลายคนชอบดูหนังเรื่องเดิมซ้ำ ๆ อ่านหนังสือเล่มเดิม ๆ ฟังเพลงเดิมซ้ำๆ

ทำไมใครหลายคนฟังเพลงเดียวกันซ้ำแล้วซ้ำอีก ดูหนังเรื่องเก่าซ้ำ ๆ อ่านหนังสือเล่มเดิม ๆ โดยไม่ตั้งคำถามกับตัวเองหรือเหตุผลในการทำเช่นนั้น แต่การดูซ้ำอาจดีต่อสุขภาพ สนุกสนาน และ ช่วยบำบัดได้ เปรียบได้เหมือนกับพื้นที่ปลอดภัยอีกแห่งของเรา การดู หรือ ฟังเรื่องราวซ้ำ ๆ รู้ถึงตอนจบของเรื่องราวอยู่แล้วเหล่านี้เป็นภาวะทางจิตอย่างหนึ่งที่หลายคนเป็น ไม่ได้แปลกประหลาดแต่อย่างใด ซ้ำยังเป็นประสบการณ์ที่ไม่ธรรมดา ที่สามารถเติมเต็มความรู้สึก และ ความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง

เอลิซาเบธ มาร์กูลิส เรียกภาวะเหล่านี้ว่า “The Conjuring Effect” คือ การรู้อย่างแน่ชัดว่าจะเกิดอะไรขึ้น ทำให้เรารู้สึกได้ถึงการควบคุมผลลัพธ์ด้วยตัวเอง เช่นเดียวกับการชมภาพยนตร์และซีรีส์ซ้ำ ๆ อาจทำให้รู้สึกว่าตัวละครกำลังทำตามคำสั่งของเรา รู้สึกได้ว่ากำลังกำกับผู้คน และ การกระทำของพวกเขา สามารถนำมาซึ่งความพึงพอใจอย่างมาก โดยทั่วไปแล้วในการเลือกดูซ้ำ เราจะควบคุมเรื่องราวที่เราได้รับ ผู้คนที่เราเห็น ความรู้สึกที่เราต้องการ และ ตอนจบที่เราปรารถนาได้

มีงานศึกษาร่วมของ American University และ University of Arizona ศึกษาในเชิงการตลาดว่าทำไมคนถึงได้บริโภคหนัง หนังสือ หรือไปในที่ท่องเที่ยวเดิมอีกครั้ง นักวิจัยใช้วิธีการสอบถามและเก็บบทสัมภาษณ์พบว่า กลุ่มตัวอย่างอธิบายว่า บางครั้งการทำซ้ำก็เพราะว่าเรารู้ว่าเรากำลังจะได้อะไร เช่น ดูหนังเรื่องนี้มีฮาอยู่ตรงไหน ได้ร้องไห้ที่ตรงจุดไหน สมองของเรารู้ว่าจะได้ reward อยู่แน่ ๆ โดยที่ไม่ต้องไปลุ้นเอาในหนังหรือสถานที่ใหม่ ๆ ที่ไม่เคยไปหรือไม่เคยดู

เหมือนกับการได้ทำความคุ้นเคยกับตัวละครในซีรีส์ ในหนัง ในหนังสือ เรื่องเดิมมากขึ้น และ พัฒนาความสัมพันธ์ต่อไปได้สร้างความพึงพอใจในรูปแบบ ‘ความสัมพันธ์แบบกึ่งมีส่วนร่วมทางสังคม (Parasocial Relationships)’ คือ การเกิดความรัก ความผูกพันระหว่างตัวละคร ตัวการ์ตูนทั้งแบบอนิเมะ มังงะ ทั้งที่ไม่เคยได้เจอกันในชีวิตจริง แต่คนเหล่านั้นพร้อมที่จะสนับสนุน เหมือนกับการรักเขาข้างเดียวแต่สุขใจ โดยรู้สึกว่าตัวเองอยู่ต่อหน้าเพื่อนที่ไว้ใจได้เป็นพิเศษ ซึ่งทำในสิ่งที่เราคาดหวัง ความสัมพันธ์ดังกล่าวสามารถเพิ่มความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง และ ลดความเหงาได้

การชมภาพยนตร์ที่คุ้นเคยซ้ำ ๆ ทำให้เราได้ทบทวนความทรงจำเก่า ๆ ด้วยมุมมองใหม่ ๆ สามารถเข้าใจเนื้อเรื่องมากขึ้น หรือ แตกต่างออกไปเนื่องจากมีประสบการณ์ใหม่ ๆ ในชีวิตที่เพิ่มขึ้น การได้ฟังเพลงเพราะบางเพลงในช่วงเวลาหนึ่งอาจให้ความหมาย และ สร้างความรู้สึกอีกแบบเมื่อเทียบกัน หากเราฟังเพลงนั้นอีกครั้งหลังจากผ่านเรื่องราวใหม่ ๆ บทเพลงนั้นอาจให้ความหมายที่เข้าใจลึกซึ้งกว่าเดิม เหมือนการอ่านหนังสือที่บางบทเราอาจจะยังไม่เข้าใจมากนัก แต่เมื่ออ่านหลายครั้งเราสามารถเก็บรายละเอียดได้มากขึ้น และ เข้าใจเรื่องราวได้ลึกขึ้น