ชาวเคิร์ดคือใคร ทำไมมีบทบาทในความตึงเครียด อิหร่าน–สหรัฐ

กลุ่มชาติพันธุ์ที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนานและมีความซับซ้อนที่สุดกลุ่มหนึ่งในโลก ชื่อของ "ชาวเคิร์ด" (Kurds) จะต้องปรากฏขึ้นมาเป็นอันดับต้นๆ อย่างแน่นอน ถ้าจะให้อธิบายแบบเข้าใจง่ายที่สุด ชาวเคิร์ดคือกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีวัฒนธรรม ภาษา และอัตลักษณ์เป็นของตัวเองอย่างชัดเจน แต่สิ่งที่ทำให้พวกเขากลายเป็นจุดสนใจในหน้าประวัติศาสตร์ร่วมสมัยคือการที่พวกเขาเป็น "กลุ่มชาติพันธุ์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกที่ไม่มีประเทศเป็นของตนเอง" ซึ่งเรื่องนี้มีเบื้องลึกเบื้องหลังที่น่าสนใจมาก

ถามว่าชาวเคิร์ดไปเกี่ยวพันกับชาวอาหรับหรือชาวเปอร์เซียอย่างไร เราต้องมองย้อนไปที่รากเหง้าทางภาษาและสายเลือด ในทางมานุษยวิทยา ชาวเคิร์ดมีความใกล้ชิดกับ "ชาวเปอร์เซีย" (อิหร่าน) มากกว่าชาวอาหรับอย่างเห็นได้ชัด เพราะภาษาเคิร์ดจัดอยู่ในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน กลุ่มย่อยอิหร่าน เช่นเดียวกับภาษาเปอร์เซีย ดังนั้นหากจะบอกว่าเป็นพี่น้องห่างๆ ที่มีรากทางวัฒนธรรมและภาษาที่คล้ายคลึงกันก็คงไม่ผิดนัก ในขณะที่ความสัมพันธ์กับชาวอาหรับนั้นจะเป็นในเชิงของ "ผู้อาศัยในภูมิภาคเดียวกัน" และการมีศาสนาอิสลาม (ส่วนใหญ่เป็นนิกายซุนนี) เป็นจุดเชื่อมโยงทางจิตวิญญาณ แต่ในแง่ของชาติพันธุ์แล้ว ชาวเคิร์ดไม่ได้เป็นทั้งอาหรับและไม่ได้เป็นเปอร์เซียแท้ๆ แต่เป็นกลุ่มที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่พยายามรักษาตัวตนท่ามกลางกระแสการเมืองที่บีบคั้นมานับร้อยปี

จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ชาวเคิร์ดต้องกระจัดกระจายไปตามที่ต่างๆ เกิดขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที่ 1  เมื่อจักรวรรดิออตโตมันล่มสลายและมีการขีดเส้นพรมแดนใหม่ในภูมิภาคตะวันออกกลาง พื้นที่ที่เคยเป็นบ้านของชาวเคิร์ดถูกแบ่งแยกออกไปอยู่ในอำนาจอธิปไตยของประเทศต่างๆ ส่งผลให้ดินแดนที่พวกเขาเรียกว่า "เคอร์ดิสถาน" (Kurdistan) กลายเป็นเพียงพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ไม่มีสถานะเป็นรัฐอย่างเป็นทางการในระดับสากล

ปัจจุบันนี้ชาวเคิร์ดอาศัยกระจายตัวอยู่ใน 4 ประเทศหลักเป็นสำคัญ โดยจุดที่มีประชากรเคิร์ดหนาแน่นที่สุดคือ "ตุรกี" ซึ่งคาดการณ์ว่ามีชาวเคิร์ดอาศัยอยู่มากกว่า 15 ล้านคน หรือประมาณเกือบ 20% ของประชากรทั้งประเทศเลยทีเดียว รองลงมาคือใน "อิหร่าน" ซึ่งพวกเขาอาศัยอยู่ทางทิศตะวันตก ตามมาด้วย "อิรัก" โดยในอิรักนี้เองที่ชาวเคิร์ดได้รับสิทธิในการปกครองตนเองค่อนข้างมากภายใต้ชื่อเขตปกครองตนเองเคอร์ดิสถาน (Kurdistan Region) และสถานที่สุดท้ายคือ "ซีเรีย" ทางตอนเหนือ นอกจากนี้ยังมีกลุ่มที่อพยพไปตั้งรกรากในยุโรป โดยเฉพาะในเยอรมนี ซึ่งกลายเป็นชุมชนชาวเคิร์ดโพ้นทะเลที่เข้มแข็งมาก

ชาวเคิร์ดคือกลุ่มชนที่มีรากฐานใกล้ชิดกับเปอร์เซียในแง่ภาษา แต่มีวิถีชีวิตที่ต้องต่อสู้และปรับตัวอยู่ท่ามกลางกลุ่มการเมืองใหญ่ทั้งอาหรับ ตุรกี และอิหร่านมาโดยตลอด ชาวเคิร์ดมีวัฒนธรรม ภาษา และประวัติศาสตร์ที่เป็นเอกลักษณ์ แต่ไม่มีประเทศเป็นของตนเอง ทำให้มักเกิดความขัดแย้งและการต่อสู้เพื่อสิทธิในการปกครองตนเอง

ความเกี่ยวพันกับอิหร่าน : ชาวเคิร์ดในอิหร่านมีจำนวนมากและอาศัยอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศ รัฐบาลอิหร่านมักมองว่าการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิของชาวเคิร์ดเป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงและการบูรณาการดินแดน ส่งผลให้เกิดความตึงเครียดและการปราบปรามการเคลื่อนไหวของชาวเคิร์ดอยู่บ่อยครั้ง นอกจากนี้ ชาวเคิร์ดในอิหร่านยังมีความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนกับกลุ่มชาวเคิร์ดในประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านกับประเทศเหล่านั้นด้วย

ความเกี่ยวพันกับสหรัฐอเมริกา : สหรัฐอเมริกาเห็นว่าชาวเคิร์ดเป็นพันธมิตรที่สำคัญในการต่อต้านกลุ่มรัฐอิสลาม (IS) ในซีเรียและอิรัก โดยได้ให้การสนับสนุนทางการทหารและเงินทุนแก่กองกำลังชาวเคิร์ด อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์นี้ก็มีความซับซ้อน เนื่องจากสหรัฐฯ ยังต้องรักษาสมดุลความสัมพันธ์กับตุรกี ซึ่งเป็นพันธมิตรในนาโตและมองว่ากลุ่มชาวเคิร์ดบางกลุ่มเป็นองค์กรก่อการร้าย การถอนทหารสหรัฐฯ ออกจากซีเรียบางส่วนทำให้ชาวเคิร์ดรู้สึกว่าถูกทรยศและทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับชาวเคิร์ดตึงเครียดขึ้น