ท่านผู้หญิง–คุณหญิง ต่างกันอย่างไร? เปิดหลักเกณฑ์ราชการล่าสุด ให้เข้าใจชัดๆ

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งจาก กรมการปกครอง ที่ออกมาชี้แจงเรื่องการใช้คำนำหน้านามของสตรีผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ หลายคนอาจมองว่าเป็นเรื่องเล็กน้อย เป็นเพียงคำเรียกขาน แต่แท้จริงแล้วรายละเอียดเช่นนี้สะท้อนทั้งเกียรติยศและความละเอียดอ่อนทางวัฒนธรรมของสังคมไทยอย่างลึกซึ้ง

สังคมเราคุ้นหูกับคำว่า “ท่านผู้หญิง” และ “คุณหญิง” มานาน บางครั้งก็ได้ยินผ่านหน้าจอโทรทัศน์ บางครั้งอ่านผ่านหน้าหนังสือพิมพ์ แต่ยอมรับตามตรงว่าไม่น้อยคนยังสับสนว่าแตกต่างกันอย่างไร ใช้แทนกันได้หรือไม่ ข่าวที่เผยแพร่ออกมาครั้งนี้จึงเหมือนเป็นการทบทวนความเข้าใจให้ชัดเจนอีกครั้ง

ตามประกาศการใช้คำนำหน้านามสตรีผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ลงวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2565 ได้กำหนดไว้อย่างชัดเจนว่า สตรีผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ “ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า” และ “ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ” ใช้คำนำหน้านามว่า “ท่านผู้หญิง” ซึ่งถือเป็นชั้นที่สูงกว่า ส่วนสตรีที่ได้รับพระราชทานในชั้น “ทุติยจุลจอมเกล้า” “ตติยจุลจอมเกล้า” และ “จตุตถจุลจอมเกล้า” ใช้คำนำหน้านามว่า “คุณหญิง”

กล่าวง่าย ๆ ก็คือ ทั้งสองคำมิได้ใช้แทนกันตามความเคยชิน หากแต่มีลำดับชั้นตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ชัดเจน การเรียกขานให้ถูกต้องจึงเป็นการให้เกียรติผู้ได้รับพระมหากรุณาธิคุณ และเป็นการรักษาธรรมเนียมปฏิบัติที่สืบทอดกันมา

การทำความเข้าใจเรื่องคำนำหน้านามจึงไม่ใช่เพียงการจดจำชั้นตรา หากแต่เป็นการตระหนักถึงคุณค่าของระบบเกียรติยศที่วางอยู่บนพื้นฐานของระเบียบแบบแผน เมื่อรู้แล้วก็เรียกให้ถูก ใช้ให้เหมาะ เท่านี้ก็ถือว่าเราได้ร่วมกันรักษาความงดงามของภาษาและขนบธรรมเนียมไทยไว้ในอีกทางหนึ่งอย่างเรียบร้อยและสมศักดิ์ศรี