ช็อกสาย IF! งานวิจัยใหญ่ฟันธง “อดอาหารเป็นช่วง” แทบไม่ช่วยลดน้ำหนักอย่างที่ฮิตในโซเชียล

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งแล้วต้องนิ่งคิดอยู่ครู่ใหญ่ เพราะประเด็นนี้กำลังเป็นกระแสในสังคม โดยเฉพาะในกลุ่มคนรักสุขภาพ นั่นคือเรื่องของการอดอาหารเป็นช่วงเวลา หรือที่รู้จักกันในชื่อ IF (Intermittent Fasting) ซึ่งหลายปีมานี้ถูกยกให้เป็น “สูตรลัด” ของการลดน้ำหนัก

แต่ผลการศึกษาล่าสุดที่เผยแพร่ในฐานข้อมูลของ Cochrane กลับสะท้อนภาพอีกมุมหนึ่งอย่างชัดเจน โดยสรุปว่า การอดอาหารเป็นช่วง ๆ อาจ “แทบไม่มีผล” ต่อการลดน้ำหนักและคุณภาพชีวิต เมื่อเทียบกับคำแนะนำด้านโภชนาการแบบดั้งเดิม

ทีมนักวิจัยได้รวบรวมงานศึกษาก่อนหน้าถึง 22 ชิ้น ครอบคลุมผู้ใหญ่เกือบ 2,000 คน เพื่อตรวจสอบว่า IF ในระยะสั้นไม่เกิน 12 เดือน ช่วยให้น้ำหนักลดลงได้ดีกว่าการควบคุมแคลอรีแบบทั่วไปหรือไม่ ผลที่ได้คือ ความแตกต่างมีเพียงเล็กน้อย หรือในบางกรณีแทบไม่แตกต่างเลย

รูปแบบของ IF ที่นิยมกัน เช่น การกินแบบ 5:2 จำกัดพลังงาน 600–800 แคลอรี สัปดาห์ละ 2 วัน หรือการกำหนดช่วงเวลากินอาหารวันละประมาณ 8 ชั่วโมง ล้วนถูกนำมาศึกษาเปรียบเทียบกับการลดแคลอรีแบบดั้งเดิม ผลลัพธ์ไม่ได้แสดงให้เห็นความได้เปรียบอย่างชัดเจนตามที่กระแสออนไลน์เคยกล่าวอ้าง

หลุยส์ กาเรญญานี นักวิจัยจากโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในกรุงบัวโนสไอเรส ให้ความเห็นว่า กระแสความนิยมในสื่อสังคมออนไลน์อาจนำความคาดหวังที่เกินจริง “หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันยังไม่สนับสนุนความตื่นเต้นที่เห็นในโซเชียลมีเดีย” ขณะที่ อีวา มาดริด ผู้เขียนอาวุโสของงานวิจัย ย้ำว่าการดูแลน้ำหนักควรพิจารณาเป็นรายบุคคล เพราะร่างกายแต่ละคนตอบสนองแตกต่างกัน

ด้าน ดร.บาติสต์ เลอเรนต์ จาก University College London ระบุว่า ผลการศึกษาหลายชิ้นรวมกันชี้ไปในทิศทางเดียวกัน คือ IF ให้ประโยชน์ด้านน้ำหนัก “เพียงเล็กน้อย” เท่านั้น พร้อมตั้งข้อสังเกตว่านี่คือตัวอย่างของความไม่สอดคล้องกันระหว่างการรับรู้ของสาธารณชนกับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์

ขณะเดียวกัน ศาสตราจารย์คีธ เฟรย์น จาก University of Oxford ก็กล่าวอย่างตรงไปตรงมาว่า ยังไม่มี “ทางลัด” สำหรับผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือเป็นโรคอ้วน นอกจากการควบคุมปริมาณแคลอรีอย่างเหมาะสมและสม่ำเสมอ

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยไม่ได้ปฏิเสธว่า IF อาจมีประโยชน์ด้านอื่น เช่น การปรับระดับน้ำตาลในเลือดหรือคอเลสเตอรอล เพียงแต่หลักฐานยังไม่มากพอ และต้องการการศึกษาเพิ่มเติม โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และผู้ที่มีภาวะสุขภาพพื้นฐานแตกต่างกัน

ในอีกมุมหนึ่ง สังคมปัจจุบันยังหันไปพึ่งพายาฉีดลดน้ำหนัก เช่น Mounjaro และ Wegovy ซึ่งได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วในสหราชอาณาจักร แต่การศึกษาล่าสุดก็พบว่า เมื่อหยุดยา น้ำหนักสามารถกลับมาเพิ่มได้รวดเร็วกว่าการหยุดควบคุมอาหารและออกกำลังกายแบบดั้งเดิมถึงหลายเท่า

ท้ายที่สุดแล้ว ไม่ว่าจะเป็น IF การคุมแคลอรี หรือการออกกำลังกาย สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่วิธีที่หวือหวา แต่คือความสม่ำเสมอ ความพอดี และการดูแลสุขภาพอย่างเข้าใจตนเอง เพราะร่างกายของเราไม่ใช่สนามทดลองของกระแสใด ๆ หากแต่เป็นทรัพย์สินล้ำค่าที่ควรดูแลด้วยเหตุผล มากกว่าความฮิตชั่วคราว