มายาคติของความเฮี้ยน : การแปรรูป "สัญลักษณ์ความกลัว" สู่ "สินค้าทางความเชื่อ" ในบริบทสังคมไทยร่วมสมัย

        แม้โลกจะหมุนเข้าสู่ยุคดิจิทัลที่ขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยี 5G แต่ดูเหมือนว่า "เงาอาถรรพ์" จากความเชื่อโบราณยังคงทอดเงาฝังรากลึกในสังคมไทยอย่างเหนียวแน่น กรณีการบุกพิสูจน์สุสานทารกที่ จ.อ่างทอง ไม่เพียงแต่กระชากหน้ากากขบวนการอาศัยศรัทธาบังหน้าเพื่อผลประโยชน์ แต่ยังจุดประเด็นให้สังคมหันกลับมามองความย้อนแย้งระหว่างวิทยาศาสตร์และไสยศาสตร์ที่ยังคงดำรงอยู่คู่กันในปัจจุบัน

     จากเหตุการณ์ความขัดแย้งระหว่างกฎหมายสมัยใหม่และพิธีกรรมดั้งเดิมปะทุขึ้นเมื่อวันที่ 16 ก.พ. 2569 เมื่อ "หมอปลา" นำทีมลงพื้นที่วัดแห่งหนึ่งใน อ.วิเศษชัยชาญ จ.อ่างทอง เพื่อขุดพิสูจน์สุสานทารก หลังได้รับการร้องเรียนถึงพฤติกรรมไม่เหมาะสมของสัปเหร่อชื่อดังที่อ้างการถอนคุณไสยเพื่ออนาจารหญิงสาว และมีการเก็บศพทารกที่เกิดจากแม่ที่ "ตายทั้งกลม" ไว้โดยอ้างความเชื่อเรื่องการป้องกันอาถรรพ์

        การขุดค้นพบร่างทารกฝังซ้อนทับกันมานานกว่า 6 ปี ท่ามกลางข้าวของเครื่องใช้เด็กและเครื่องเซ่นไหว้จำนวนมาก สะท้อนถึงการแปรเปลี่ยนจากความกลัวสู่วัตถุแห่งโชคลาภ ปัจจุบันโครงกระดูกทั้งหมดถูกส่งไปยังสถาบันนิติวิทยาศาสตร์ รพ.ตำรวจ เพื่อพิสูจน์ดีเอ็นเอระบุตัวตน ถือเป็นการนำวิทยาศาสตร์เข้ามาคลี่คลายความเร้นลับในพื้นที่ทางความเชื่ออย่างเป็นรูปธรรม

นิยามแห่งความสะพรึง: "ตายทั้งกลม" และ "กุมารทอง" ในคติชนวิทยา

        คำว่า "ตายทั้งกลม" มีรากศัพท์มาจากภาษาเขมรโบราณว่า "กม" แปลว่า ทั้งหมด หรือ หมดสิ้น หมายถึงมารดาที่เสียชีวิตพร้อมบุตรในท้อง ในทางคติชนวิทยาไทยถือเป็น "ผีตายโหง" ที่มีความดุร้ายและเฮี้ยนที่สุดประเภทหนึ่ง เนื่องจากดวงวิญญาณมีความห่วงหาและผูกพันในบุตรอย่างสูงสุด จิตสุดท้ายที่เต็มไปด้วยความทุกข์ทรมานจึงกลายเป็นพลังงานความแค้นที่ฝังใจคนไทยผ่านตำนานอย่าง "แม่นากพระโขนง"

ความเชื่อนี้สร้างความแตกต่างในการจัดการศพอย่างชัดเจน:

• ศพทารกปกติ: มักถูกมองด้วยความสงสาร มีพิธีกรรมเรียบง่ายเพื่อส่งวิญญาณบริสุทธิ์สู่สุคติ

• ศพทารกจากแม่ตายทั้งกลม: มักถูกจัดการด้วยความกลัว (Fear-based Belief) สัปเหร่อต้องทำพิธี "ผ่าจ้าน" เพื่อแยกแม่แยกบุตร ป้องกันวิญญาณแม่กลับมารบกวน และในทางมืด ร่างทารกเหล่านี้มักตกเป็นเป้าหมายในการทำ "กุมารทอง" หรือ "ลูกกรอก" เพื่อใช้เป็นเครื่องรางเรียกทรัพย์ในยุคเศรษฐกิจผันผวน

  

       หากเรามองในมิติของวัฒนธรรมศึกษาและมานุษยวิทยา โครงสร้างความเชื่อเรื่อง "ความเฮี้ยน" ของผีตายทั้งกลมไม่ใช่เพียงเรื่องลี้ลับเหนือธรรมชาติ แต่เป็นปรากฏการณ์ทางสังคมที่สะท้อนการปรับตัวของมายาคติโบราณให้เข้ากับบริบทเศรษฐกิจดิจิทัลได้อย่างน่าสนใจ โดยผ่านกระบวนการแปรรูปจากสิ่งที่น่าสะพรึงกลัวให้กลายเป็น "สินค้า" ที่ตอบโจทย์ตัณหาและความหวังของผู้คน

การแปรรูปจาก "ความกลัว" สู่ "ความขลัง"
        ตามแนวคิดของเลวี-สเตราสส์ มนุษย์มักใช้มายาคติในการจัดการกับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ ความเฮี้ยนของหญิงที่ตายขณะคลอด (ตายทั้งกลม) คือสภาวะ "ธรรมชาติที่ดุร้าย" เพราะเป็นการตายที่ผิดระเบียบสังคมและผิดธรรมชาติอย่างรุนแรง ในอดีต วัฒนธรรมจัดการความกลัวนี้ด้วยพิธีกรรม "ผ่าจ้าน" เพื่อแยกแม่ลูกและกักขังวิญญาณให้อยู่ในระเบียบ

        แต่ในสังคมร่วมสมัย กระบวนการจัดการความกลัวได้เปลี่ยนทิศทางจากการ "กักขัง" เป็นการ "แปรรูป" (Transformation) ร่างทารกที่เคยเป็นสัญลักษณ์ของความสูญเสียถูกเปลี่ยนให้เป็น "กุมารทอง" หรือ "ลูกกรอก" ซึ่งในเชิงกึ่งสัญศาสตร์ (Semiotics) คือการย้ายสัญลักษณ์จาก "ความตายที่น่าสยดสยอง" ไปสู่ "วิญญาณผู้พิทักษ์และให้โชคลาภ"

สินค้าทางความเชื่อในยุค 5G: เมื่อไสยศาสตร์สวมหน้ากากดิจิทัล
        เมื่อมายาคติโบราณโคจรมาพบกับระบบทุนนิยมดิจิทัล "ความเฮี้ยน" จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่หลอกหลอน แต่ถูกนำมาสร้างมูลค่าเพิ่ม (Value Added) ในฐานะสินค้าทางความเชื่อ:

        กลไกการตลาดของความเร้นลับ: สัปเหร่อหรือหมอไสยศาสตร์เปลี่ยนบทบาทเป็นอินฟลูเอนเซอร์ ใช้สื่อออนไลน์ (TikTok, Facebook) ในการสร้างสตอรี่ (Storytelling) เกี่ยวกับความเฮี้ยนของศพทารก ยิ่งเรื่องเล่ามีความสยดสยองเท่าไหร่ "ค่าความศักดิ์สิทธิ์" ของวัตถุมงคลที่ทำจากร่างนั้นก็ยิ่งสูงขึ้น

        กุมารทองในฐานะ "เทพแห่งความมั่งคั่ง": ในสภาวะที่เศรษฐกิจผันผวนและผู้คนขาดความมั่นคง "กุมารทอง" ถูกปรับภาพลักษณ์ใหม่จากการเป็นผีเลี้ยงไว้เฝ้าบ้าน มาเป็นเครื่องมือเรียกเงินเรียกทองและให้หวย ซึ่งตอบสนองต่อความต้องการความสำเร็จทางลัดของคนในสังคมยุคใหม่

        การแทรกแซงของวิทยาศาสตร์ (นิติวิทยาศาสตร์): กรณีการขุดสุสานที่อ่างทองโดยหมอปลาและทีมงาน คือการนำ "ความจริงเชิงประจักษ์" เข้าไปท้าทายโครงสร้างมายาคติเดิม เป็นการเปลี่ยนพื้นที่ป่าช้าที่เคยปกคลุมด้วยความมืดบอดให้กลายเป็นพื้นที่ตรวจสอบทางกฎหมายและสิทธิมนุษยชน

      อย่างไรก็ตามมายาคติของความเฮี้ยนในสังคมไทยร่วมสมัยจึงเป็นพื้นที่ทับซ้อนที่น่าสนใจ ระหว่างการจัดการอารมณ์ความกลัวดั้งเดิมกับการแสวงหาผลประโยชน์เชิงพาณิชย์ การแปรรูปศพทารกสู่สินค้าทางความเชื่อสะท้อนให้เห็นว่า แม้เทคโนโลยีจะก้าวล้ำเพียงใด ตราบเท่าที่มนุษย์ยังมีความหวาดกลัวต่อความไม่แน่นอนและโหยหาโชคลาภ "มายาคติ" ก็จะยังคงทำหน้าที่แปรรูปความตายให้กลายเป็นความหวังในรูปแบบที่หลากหลายต่อไป

การก้าวข้ามความเชื่อเหล่านี้ในยุค 5G จึงไม่ใช่การปฏิเสธศรัทธา แต่คือการใช้สติและวิทยาศาสตร์มาเป็นบรรทัดฐาน เพื่อไม่ให้ "สินค้าทางความเชื่อ" เหล่านี้กลายเป็นเครื่องมือในการละเมิดกฎหมายและศีลธรรมสากลของสังคม

#วัฒนธรรมศึกษา #มายาคติไทย #สินค้าความเชื่อ #มานุษยวิทยา #เศรษฐกิจดิจิทัล #ผีตายทั้งกลม #ไสยศาสตร์ร่วมสมัย